అభ్యధావత్ సుసంక్రుద్ధః ప్రజాః కాల ఇవాన్తకః స కృత్వా భైరవం నాదం చాలయన్నివ మేదినీమ్
అతడు చాలా కోపంతో, అంతకాలంలో యముడు వచ్చినట్టు, భయంకరమైన శబ్దం చేస్తూ, భూమిని కంపించించినట్టు వారిపై దూకాడు.
అఙ్కేనాదాయ వైదేహీమపక్రమ్య తదాబ్రవీత్। యువాం జటాచీరధరౌ సభార్యౌ క్షీణజీవితౌ
వైదేహిని ఒడిలో ఎత్తుకుని వెనక్కు వెళ్లి, 'మీ ఇద్దరూ జటలు, వేటపొదలు ధరించి, భార్యతో కలిసి, మీ ప్రాణాలు ఇక ముగిసిపోతున్నాయి' అని అన్నాడు.
ప్రవిష్టౌ దణ్డకారణ్యం శరచాపాసిపాణినౌ। కథం తాపసయోర్వాం చ వాసః ప్రమదయా సహ
మీరు బాణం, విల్లు, ఖడ్గం చేతబట్టి దండకారణ్యంలోకి వచ్చారు. మీరు తపస్సు చేసే వాళ్లై, ఒక మహిళతో ఇక్కడ ఎలా ఉంటున్నారు?
అధర్మచారిణౌ పాపౌ కౌ యువాం మునిదూషకౌ। అహం వనమిదం దుర్గం విరాధో నామ రాక్షసః
మీరు ఎవరు, పాపాలు చేసే, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే, మునుల్ని అపవిత్రం చేసే వారు? నేను విరాధుడను, ఈ దుర్గమయమైన అడవిలో సంచరిస్తున్న రాక్షసుడను.
చరామి సాయుధో నిత్యమృషిమాంసాని భక్షయన్। ఇయం నారీ వరారోహా మమ భార్యా భవిష్యతి
నేను ఎప్పుడూ ఆయుధాలతో తిరుగుతూ, మునుల మాంసాన్ని తింటూ ఉంటాను. ఈ సుందరమైన రూపం గల మహిళ నా భార్య అవుతుంది.
యువయోః పాపయోశ్చాహం పాస్యామి రుధిరం మృధే। తస్యైవం బ్రువతో దుష్టం విరాధస్య దురాత్మనః
మీ ఇద్దరు పాపుల రక్తాన్ని యుద్ధంలో తాగుతాను.' అని ఆ దుష్టుడు, దురాత్ముడు విరాధుడు ఇలా అన్నాడు.
శ్రుత్వా సగర్వితం వాక్యం సమ్భ్రాన్తా జనకాత్మజా। సీతా ప్రవేపితోద్వేగాత్ ప్రవాతే కదలీ యథా
ఆ అతిగర్వంతో మాట్లాడిన మాటలు విని, జనకుని కుమార్తె సీత భయంతో వణికిపోయి, గాలి తాకిన అరటి చెట్టు లాగా కంపించింది.
తాం దృష్ట్వా రాఘవః సీతాం విరాధాఙ్కగతాం శుభామ్। అబ్రవీల్లక్ష్మణం వాక్యం ముఖేన పరిశుష్యతా
సీతను విరాధుడి ఒడిలో కూర్చుని, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తుండగా చూసిన రాఘవుడు, నోటిలో తేమ లేక, లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.
పశ్య సౌమ్య నరేన్ద్రస్య జనకస్యాత్మసమ్భవామ్। మమ భార్యాం శుభాచారాం విరాధాఙ్కే ప్రవేశితామ్
సౌమ్యా, రాజా జనకుని కుమార్తె, నా సత్ప్రవర్తన గల భార్యను, విరాధుడి ఒడిలో కూర్చున్నదిగా చూడు.
అత్యన్తసుఖసంవృద్ధాం రాజపుత్రీం యశస్వినీమ్। యదభిప్రేతమస్మాసు ప్రియం వరవృతం చ యత్
అత్యంత సుఖంగా పెరిగిన రాజకుమార్తె, మంచి పేరుగలదమ్ము — మనకు ఇష్టమైనది, ఆమె కోరుకున్నది ఏదైనా
కైకేయ్యాస్తు సుసంవృత్తం క్షిప్రమద్యైవ లక్ష్మణ। యా న తుష్యతి రాజ్యేన పుత్రార్థే దీర్ఘదర్శినీ
లక్ష్మణా, కైకేయి తన కొడుక్కోసం రాజ్యాన్ని తృప్తిపడకుండా, మనకోసం ఇవన్నీ త్వరగా సాధించింది.
యయాహం సర్వభూతానాం ప్రియః ప్రస్థాపితో వనమ్। అద్యేదానీం సకామా సా యా మాతా మధ్యమా మమ
నేను అందరికీ ప్రియుడినై అడవికి పంపించబడినాను. ఈ రోజు, నా మధ్యమ తల్లి అయిన ఆమె కోరిక నెరవేరింది.
పరస్పర్శాత్ తు వైదేహ్యా న దుఃఖతరమస్తి మే। పితుర్వినాశాత్ సౌమిత్రే స్వరాజ్య హరణాత్ తథా
సౌమిత్రి, సీతను వేరొకరు తాకిన బాధ నాకు, నాన్న మరణించినా, నా రాజ్యం పోయినా కలిగే బాధ కన్నా ఎక్కువ.
ఇతి బ్రువతి కాకుత్స్థే బాష్పశోకపరిప్లుతః। అబ్రవీల్లక్ష్మణః క్రుద్ధో రుద్ధో నాగ ఇవ శ్వసన్
కాకుత్స్థుడు ఇలా కన్నీరు, దుఃఖంతో మాట్లాడుతుండగా, లక్ష్మణుడు కోపంతో, అదుపులో ఉన్న పాము లాగా శ్వాస తీసుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
అనాథ ఇవ భూతానాం నాథస్త్వం వాసవోపమః। మయా ప్రేష్యేణ కాకుత్స్థ కిమర్థం పరితప్యసే
ప్రాణులందరికీ నీవు ఇంద్రుడిలా రక్షకుడివి, అయినా ఎవరూ లేని వాడివల్లా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నావు. నీవు నాకు యజమానివి, నేను నీ సేవకుడిని. కకుత్థ్స వంశజుడా, నేను ఉన్నప్పుడు నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
శరేణ నిహతస్యాద్య మయా క్రుద్ధేన రక్షసః। విరాధస్య గతాసోర్హి మహీ పాస్యతి శోణితమ్
ఈ రోజు నా కోపంతో వదిలిన బాణానికి ఆ రాక్షసుడు విరాధుడు ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. అతని రక్తం భూమిని మరిగిస్తుంది.
రాజ్యకామే మమ క్రోధో భరతే యో బభూవ హ। తం విరాధే విమోక్ష్యామి వజ్రీ వజ్రమివాచలే
రాజ్యం కోసం భరతునిపై నాకు కలిగిన కోపాన్ని ఇప్పుడు విరాధుడిపై చూపిస్తాను. ఇంద్రుడు పర్వతంపై వజ్రాయుధాన్ని విసిరినట్టు నేను కూడా విసరిస్తాను.
మమ భుజబలవేగవేగితః పతతు శరోఽస్య మహాన్ మహోరసి। వ్యపనయతు తనోశ్చ జీవితం పతతు తతశ్చ మహీం విఘూర్ణితః
నా భుజబలంతో ఊపిరి నింపిన గొప్ప బాణం అతని విస్తారమైన ఛాతీపై పడి, అతని శరీరాన్ని ప్రాణం విడదీసి, అతడు విలవిలలాడుతూ భూమిపై పడిపోవాలి.
thumb|తృతీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే తృతీయః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇది మూడవ సర్గ. వినండి.
అథోవాచ పునర్వాక్యం విరాధః పూరయన్ వనమ్। పృచ్ఛతో మమ హి బ్రూతం కౌ యువాం క్వ గమిష్యథః
అప్పుడు విరాధుడు అడవిని నిండేలా గట్టిగా మాట్లాడాడు: 'మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? చెప్పండి.'
తమువాచ తతో రామో రాక్షసం జ్వలితాననమ్। పృచ్ఛన్తం సుమహాతేజా ఇక్ష్వాకుకులమాత్మనః
ఆ అగ్నిలాంటి ముఖం ఉన్న రాక్షసుడు అడిగినప్పుడు, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న ఇక్ష్వాకువంశజుడు రాముడు అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
తమువాచ విరాధస్తు రామం సత్యపరాక్రమమ్। హన్త వక్ష్యామి తే రాజన్ నిబోధ మమ రాఘవ
విరాధుడు నిజమైన పరాక్రమం ఉన్న రాముడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నేను నీకు చెబుతాను. రాఘవా, విను.'
పుత్రః కిల జవస్యాహం మాతా మమ శతహ్రదా। విరాధ ఇతి మామాహుః పృథివ్యాం సర్వరాక్షసాః
'నేను జవుడి కుమారుడను. నా తల్లి శతహ్రదా. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాక్షసులు నన్ను విరాధుడని పిలుస్తారు.'
తపసా చాభిసమ్ప్రాప్తా బ్రహ్మణో హి ప్రసాదజా। శస్త్రేణావధ్యతా లోకేఽచ్ఛేద్యాభేద్యత్వమేవ చ
'తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంగా నాకు వరాలు లభించాయి. ఈ లోకంలో నన్ను ఆయుధాలతో చంపలేరు, కోయలేరు, పొడవలేరు.'
ఉత్సృజ్య ప్రమదామేనామనపేక్షౌ యథాగతమ్। త్వరమాణౌ పలాయేథాం న వాం జీవితమాదదే
'ఈ స్త్రీని వదిలేసి, మీరు ఇద్దరూ వచ్చిన దారిలో వెంటనే పారిపోండి. లేకపోతే మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాను.'
తం రామః ప్రత్యువాచేదం కోపసంరక్తలోచనః। రాక్షసం వికృతాకారం విరాధం పాపచేతసమ్
కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా మారిన రాముడు, ఆ వికృతాకారుడు, దుష్టమనస్సు ఉన్న విరాధుడైన రాక్షసునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు:
క్షుద్ర ధిక్ త్వాం తు హీనార్థం మృత్యుమన్వేషసే ధ్రువమ్। రణే ప్రాప్స్యసి సంతిష్ఠ న మే జీవన్ విమోక్ష్యసే
'నీచుడా! నీకు నింద. నీకు ఏమి మిగలలేదు. నీవు మరణాన్ని కోరుకుంటున్నావు. యుద్ధంలో నిల్చు. నా చేతిలో బతికి తప్పించుకోలేవు.'
తతః సజ్యం ధనుః కృత్వా రామః సునిశితాన్ శరాన్। సుశీఘ్రమభిసంధాయ రాక్షసం నిజఘాన హ
అప్పుడే రాముడు తన విల్లును ఎక్కించి, పదునైన బాణాలను వేగంగా లక్ష్యంగా పెట్టి, ఆ రాక్షసుడిని కొట్టాడు.
ధనుషా జ్యాగుణవతా సప్త బాణాన్ ముమోచ హ। రుక్మపుఙ్ఖాన్ మహావేగాన్ సుపర్ణానిలతుల్యగాన్
విల్లు సిద్ధంగా ఉంచి, రాముడు బంగారు రెక్కలతో, గరుడవాయువుతో సమానమైన వేగంతో, ఏడుసార్లు బాణాలను వదిలాడు.
తే శరీరం విరాధస్య భిత్త్వా బర్హిణవాససః। నిపేతుః శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం పావకోపమాః
ఆ బాణాలు, నెమలి పింఛాలతో అలంకరించిన విరాధుడి శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసి, అగ్నిలా మండుతూ భూమిపై పడ్డాయి.