ప్రహృష్టవదనో రాజా తతోఽర్ఘ్యముపహారయత్ । స రాజ్ఞః ప్రతిగృహ్యార్ఘ్యం శాస్త్రదృష్టేన కర్మణా ॥౧-౧౮-
రాజు హర్షంతో ముఖం వెలిగిస్తూ అతనికి అర్ఘ్యం సమర్పించాడు. విశ్వామిత్రుడు రాజు చేతుల నుండి శాస్త్రోక్తంగా ఆ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించాడు.
కుశలం చావ్యయం చైవ పర్యపృచ్ఛన్నరాధిపమ్ । పురే కోశే జనపదే బాన్ధవేషు సుహృత్సు చ ॥౧-౧౮-
ఆ తర్వాత మహర్షి రాజును నగరంలో, కోశంలో, దేశంలో, బంధువులలో, మిత్రులలో శుభం, క్షేమం ఉందా అని అడిగాడు.
కుశలం కౌశికో రాజ్ఞః పర్యపృచ్ఛత్ సుధార్మికః । అపి తే సంనతాః సర్వే సామన్తరిపవో జితాః ॥౧-౧౮-
ధార్మికుడైన కౌశికుడు రాజును, నీకు వశమైనవారు, పొరుగున ఉన్న శత్రువులు అందరూ జయించబడ్డారా అని కూడా అడిగాడు.
దైవం చ మానుషం చైవ కర్మ తే సాధ్వనుష్ఠితమ్ । వసిష్ఠం చ సమాగమ్య కుశలం మునిపుఙ్గవః ॥౧-౧౮-
దైవికమైన పనులు, మానవకర్తవ్యాలు అన్నీ సరిగ్గా జరిగాయా అని అడిగాడు. వసిష్ఠ మహర్షిని కలిసినప్పుడు, ఆయన క్షేమాన్ని కూడా విచారించాడు.
ఋషీంశ్చ తాన్ యథాన్యాయం మహాభాగ ఉవాచ హ । తే సర్వే హృష్టమనసస్తస్య రాజ్ఞో నివేశనమ్ ॥౧-౧౮-
ఆ మహర్షి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఋషులను కూడా యథావిధిగా పలకరించాడు. అందరూ హర్షంతో రాజభవనంలోకి ప్రవేశించారు.
వివిశుః పూజితాస్తేన నిషేదుశ్చ యథార్హతః । అథ హృష్టమనా రాజా విశ్వామిత్రం మహామునిమ్ ॥౧-౧౮-
రాజు వారికి యథార్హంగా సత్కారం చేసి, వారు తగిన స్థానాల్లో కూర్చున్నారు. ఆ తర్వాత ఆనందంతో రాజు మహాముని విశ్వామిత్రునితో మాట్లాడాడు.
ఉవాచ పరమోదారో హృష్టస్తమభిపూజయన్ । యథామృతస్య సమ్ప్రాప్తిర్యథా వర్షమనూదకే ॥౧-౧౮-
అత్యంత ఉదారుడైన రాజు ఆనందంతో విశ్వామిత్రునికి సత్కారం చేస్తూ ఇలా అన్నాడు: "మీ రాక అమృతాన్ని పొందినట్టు, వర్షం లేకుండా ఉన్నప్పుడు వాన పడినట్టు".
యథా సదృశదారేషు పుత్రజన్మాప్రజస్య వై । ప్రణష్టస్య యథా లాభో యథా హర్షో మహోదయః ॥౧-౧౮-
"పిల్లలు లేని వాడికి కుమారుడు పుట్టినట్టు, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందినట్టు, గొప్ప అదృష్టం కలిగినప్పుడు కలిగే ఆనందంలా".
తథైవాగమనం మన్యే స్వాగతం తే మహామునే । కం చ తే పరమం కామం కరోమి కిము హర్షితః ॥౧-౧౮-
అలాగే, మహామునీ, మీ రాకను నేను అతి శుభంగా భావిస్తున్నాను. స్వాగతం! మీకు అత్యంత కావలసినది ఏమిటి? నేను ఎంతో ఆనందంతో మీకేమి చేయాలి చెప్పండి.
పాత్రభూతోఽసి మే విప్ర దిష్ట్యా ప్రాప్తోఽసి మానద । అద్య మే సఫలం జన్మ జీవితం చ సుజీవితమ్ ॥౧-౧౮-
బ్రాహ్మణుడా, మీరు నా పూజకు అర్హులు. అదృష్టవశాత్తు మీరు వచ్చారు, గౌరవాన్ని ప్రసాదించే వాడా. ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా జీవితం సార్థకమైందని భావిస్తున్నాను.
యస్మాద్ విప్రేన్ద్రమద్రాక్షం సుప్రభాతా నిశా మమ । పూర్వం రాజర్షిశబ్దేన తపసా ద్యోతితప్రభః ॥౧-౧౮-
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన మిమ్మల్ని నేను చూశాను కాబట్టి నా రాత్రి సుభిక్షంగా మారింది. మీరు ముందుగా రాజర్షిగా ప్రసిద్ధి గాంచారు, తపస్సుతో మీ తేజస్సు మరింత వెలిగింది.
బ్రహ్మర్షిత్వమనుప్రాప్తః పూజ్యోఽసి బహుధా మయా । తదద్భుతమభూద్ విప్ర పవిత్రం పరమం మమ ॥౧-౧౮-
ఇప్పుడు మీరు బ్రహ్మర్షి స్థాయిని పొందారు, నేను అనేక విధాలుగా మిమ్మల్ని పూజించాలి. బ్రాహ్మణుడా, ఇది నాకు అద్భుతమైనది, అత్యంత పవిత్రమైనది.
శుభక్షేత్రగతశ్చాహం తవ సందర్శనాత్ ప్రభో । బ్రూహి యత్ ప్రార్థితం తుభ్యం కార్యమాగమనం ప్రతి ॥౧-౧౮-
ప్రభూ, మీ దర్శనంతో నేను శుభఫలితాల ప్రాంతంలోకి వచ్చినట్టు అయ్యాను. మీరు ఏ కార్యార్థం కోసం వచ్చారో, దయచేసి చెప్పండి.
ఇచ్ఛామ్యనుగృహీతోఽహం త్వదర్థం పరివృద్ధయే । కార్యస్య న విమర్శం చ గన్తుమర్హసి సువ్రత ॥౧-౧౮-
మీ దయకు పాత్రుడనై, మీ కోరిక నెరవేర్చేందుకు నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. దీక్షలో నిలకడగా ఉన్నవాడా, మీరు చెప్పదగినదాన్ని సంకోచించకండి.
కర్తా చాహమశేషేణ దైవతం హి భవాన్ మమ । మమ చ అయమనుప్రాప్తో మహానభ్యుదయో ద్విజ । తవాగమనజః కృత్స్నో ధర్మశ్చానుత్తమో ద్విజ ॥౧-౧౮-
నేను అన్నిటిలోను కర్తనైనా, మీరు నాకు దైవస్వరూపుడే. బ్రాహ్మణా! మీ రాకతో నాకు గొప్ప అదృష్టం కలిగింది. మీ రాక వల్లే నాకు సంపూర్ణమైన ధర్మమూ, అత్యుత్తమమైన మంగళమూ కలిగాయి.
ఇతి హృదయసుఖం నిశమ్య వాక్యం :::శ్రుతిసుఖమాత్మవతా వినీతముక్తమ్ । ప్రథితగుణయశా గుణైర్విశిష్టః :::పరమఋషిః పరమం జగామ హర్షమ్ ॥౧-౧౮-
ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన మహర్షి వినయంతో పలికిన, హృదయాన్ని హర్షపరిచే ఆ మాటలు విని, గొప్ప గుణగణాల వల్ల పేరుగాంచిన ఆ మహర్షి పరమానందంతో తడిసిపోయాడు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇది పదకొండవ అధ్యాయం. ఇప్పుడు పదకొండవ సర్గను వినండి.
తచ్ఛ్రుత్వా రాజసింహస్య వాక్యమద్భుతవిస్తరమ్ । హృష్టరోమా మహాతేజా విశ్వామిత్రోఽభ్యభాషత ॥౧-౧౯-
రాజసింహుడి అద్భుతంగా విస్తరించిన మాటలు విని, మహాతేజస్సుతో కూడిన విశ్వామిత్రుడు ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటూ మాట్లాడాడు.
సదృశం రాజశార్దూల తవైవం భువి నాన్యతః । మహావంశప్రసూతస్య వసిష్ఠవ్యపదేశినః ॥౧-౧౯-
రాజశార్దూలా! మహావంశంలో జన్మించి, వసిష్ఠుని పేరుతో పిలవబడే నీకు మాత్రమే భూమిపై ఇలాంటి ప్రవర్తన తగినది; మరెవ్వరికీ కాదు.
యత్తు మే హృద్గతం వాక్యం తస్య కార్యస్య నిశ్చయమ్ । కురుష్వ రాజశార్దూల భవ సత్యప్రతిశ్రవః ॥౧-౧౯-
రాజశార్దూలా! నా హృదయంలో ఉన్న ఆ సంకల్పాన్ని నీవు నెరవేర్చాలి. నీవు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవాలి.
అహం నియమమాతిష్ఠే సిద్ధ్యర్థం పురుషర్షభ । తస్య విఘ్నకరౌ ద్వౌ తు రాక్షసౌ కామరూపిణౌ ॥౧-౧౯-
పురుషశ్రేష్ఠా! నేను వ్రతాన్ని సిద్ధిచేయడానికి పాటిస్తున్నాను. కానీ, ఇద్దరు కామరూపులు అయిన రాక్షసులు దాన్ని అడ్డుకుంటున్నారు.
వ్రతే తు బహుశశ్చీర్ణే సమాప్త్యాం రాక్షసావిమౌ । మారీచశ్చ సుబాహుశ్చ వీర్యవన్తౌ సుశిక్షితౌ ॥౧-౧౯-
వ్రతాన్ని ఎన్నోసార్లు నిర్వహించి చివర దశకు చేరుకున్నప్పుడు, మారీచుడు, సుబాహువు అనే వీరులు, బాగా శిక్షణ పొందిన రాక్షసులు అక్కడికి వస్తారు.
తౌ మాంసరుధిరౌఘేణ వేదిం తామభ్యవర్షతామ్ । అవధూతే తథాభూతే తస్మిన్ నియమనిశ్చయే ॥౧-౧౯-
ఆ ఇద్దరూ ఆ యాగవేదికపై మాంసం, రక్తాన్ని వర్షంలా కురిపిస్తారు. అలా వ్రతం అపవిత్రమై, నిష్ఠ పూర్తికాకుండా పోతుంది.
కృతశ్రమో నిరుత్సాహస్తస్మాద్ దేశాదపాక్రమే । న చ మే క్రోధముత్స్రష్టుం బుద్ధిర్భవతి పార్థివ ॥౧-౧౯-
అంతా చేసి అలసిపోయి, నిరుత్సాహంతో ఆ ప్రదేశాన్ని వదిలిపోతాను. అయినా రాజా! నాకు కోపాన్ని ప్రదర్శించాలనే మనస్సు కలగదు.
తథాభూతా హి సా చర్యా న శాపస్తత్ర ముచ్యతే । స్వపుత్రం రాజశార్దూల రామం సత్యపరాక్రమమ్ ॥౧-౧౯-
ఇలా జరుగుతున్నందువల్ల ఆ శాపం నుంచి విముక్తి లేదు. రాజశార్దూలా! నీ కుమారుడు రాముడు, నిజమైన పరాక్రమవంతుడైన వాడిని నాకు ఇవ్వాలి.
కాకపక్షధరం శూరం జ్యేష్ఠం మే దాతుమర్హసి । శక్తో హ్యేష మయా గుప్తో దివ్యేన స్వేన తేజసా ॥౧-౧౯-
కాకపక్షధారుడైన నీ పెద్ద కుమారుడైన రాముడిని నీవు నాకు ఇవ్వాలి. నా దివ్య తేజస్సుతో నేను అతన్ని కాపాడగలను; అతను దీనికి తగినవాడే.
రాక్షసా యే వికర్తారస్తేషామపి వినాశనే । శ్రేయశ్చాస్మై ప్రదాస్యామి బహురూపం న సంశయః ॥౧-౧౯-
ఆ రాక్షసులు యాగాన్ని చెడగొట్టేవారు. రాముడు వారిని సంహరిస్తాడు. నేను అతనికి అనేక రకాల మంగళాలు ప్రసాదిస్తాను — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
త్రయాణామపి లోకానాం యేన ఖ్యాతిం గమిష్యతి । న చ తౌ రామమాసాద్య శక్తౌ స్థాతుం కథఞ్చన ॥౧-౧౯-
రాముడు ద్వారా మూడు లోకాలందరికి కీర్తి లభిస్తుంది. ఆ ఇద్దరు రాముని ఎదుట ఏ విధంగా నిలబడలేరు.
న చ తౌ రాఘవాదన్యో హన్తుముత్సహతే పుమాన్ । వీర్యోత్సిక్తౌ హి తౌ పాపౌ కాలపాశవశం గతౌ ॥౧-౧౯-
రఘుకుల రాముడిని తప్ప మరెవరూ ఆ ఇద్దరిని సంహరించలేరు. వారు తమ బలంపై గర్వంతో, కాలపాశానికి లోనై ఉన్న పాపులు.
రామస్య రాజశార్దూల న పర్యాప్తౌ మహాత్మనః । న చ పుత్రగతం స్నేహం కర్తుమర్హసి పార్థివ ॥౧-౧౯-
రాజశార్దూలా! ఆ ఇద్దరు మహాత్ముడైన రామునికి సమానులు కారు. రాజా! నీ కుమారుడిపై మమకారం చూపకూడదు.