సుదీర్ఘస్య తు కాలస్య రాఘవో ఽయం మహాద్యుతి: । విశ్వామిత్రేణ సహితో యజ్ఞం ద్రష్టుం సమాగత: । లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా రామ: సత్యపరాక్రమ: ।। ౨.౧౧౮.
చాలా కాలం తర్వాత, ఈ తేజోవంతుడైన రాఘవుడు, విశ్వామిత్రునితో పాటు, తన అన్నయ్య లక్ష్మణునితో కలిసి యజ్ఞాన్ని చూడటానికి వచ్చాడు.
విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా మమ పిత్రా సుపూజిత: । ప్రోవాచ పితరం తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ।। ౨.౧౧౮.
అక్కడ ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు, నా నాన్నగారి చేత గౌరవించబడి, రామలక్ష్మణుల గురించి ఆయనతో మాట్లాడాడు.
సుతౌ దశరథస్యేమౌ ధనుర్దర్శనకాంక్షిణౌ । ధనుర్దర్శయ రామాయ రాజపుత్రాయ దైవికమ్ ।। ౨.౧౧౮.
"ఇవారు దశరథుని ఇద్దరు కుమారులు. వీరికి విల్లు చూడాలని ఉంది. రాజకుమారుడైన రామునికి ఆ దివ్యవిల్లును చూపించండి" అని అన్నాడు.
ఇత్యుక్తస్తేన విప్రేణ తద్ధను: సముపానయత్ । నిమేషాన్తరమాత్రేణ తదానమ్య స వీర్య్యవాన్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ మహర్షి చెప్పినట్లు నా నాన్నగారు ఆ విల్లు తీసుకొచ్చారు. వెంటనే ఆ వీరుడు దాన్ని వంగించాడు.
జ్యాం సమారోప్య ఝటితి పూరయామాస వీర్యవత్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆయన బలంగా, వేగంగా ఆ విల్లుకు నాడిని కట్టాడు.
తేన పూరయతా వేగాన్మధ్యే భగ్నం ద్విధా ధను: । తస్య శబ్దో ఽభవద్భీమ: పతితస్యాశనేరివ ।। ౨.౧౧౮.
ఆయన ఆ విల్లును బలంగా లాగగా, అది మధ్యలో రెండు ముక్కలైంది. దాని శబ్దం ఆకాశం నుండి పడ్డ మెరుపు మోతలా భయంకరంగా వినిపించింది.
తతో ఽహం తత్ర రామాయ పిత్రా సత్యాభిసన్ధినా । నిశ్చితా దాతుముద్యమ్య జలభాజనముత్తమమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అప్పుడు నా నాన్నగారు, మాట నిలబెట్టుకుని, నన్ను రామునికి ఇచ్చేందుకు సంకల్పించి, మంచినీళ్లతో ఉన్న పాత్రను ఎత్తారు.
దీయమానాం న తు తదా ప్రతిజగ్రాహ రాఘవ: । అవిజ్ఞాయ పితుశ్ఛన్దమయోధ్యాధిపతే: ప్రభో: ।। ౨.౧౧౮.
ఆ సమయంలో అయోధ్యాధిపతి అయిన తన తండ్రి మనసులోని అభిప్రాయాన్ని తెలియక, రాఘవుడు అప్పట్లో ఇచ్చిన దానిని స్వీకరించలేదు.
తత: శ్వశురమామన్త్ర్య వృద్ధం దశరథం నృపమ్ । మమ పిత్రా త్వహం దత్తా రామాయ విదితాత్మనే ।। ౨.౧౧౮.
ఆ తరువాత నా మామగారు, వృద్ధుడైన దశరథ మహారాజును అభివాదం చేసి, నా తండ్రి నన్ను ఆత్మజ్ఞాని అయిన రామునికి ఇచ్చాడు.
మమ చైవానుజా సాధ్వీ ఊర్మిలా ప్రియదర్శనా । భార్య్యార్థే లక్ష్మణస్యాపి దత్తా పిత్రా మమ స్వయమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అలాగే, నా చెల్లెలైన సద్గుణవంతురాలు, అందమైన ఊర్మిళను కూడా నా తండ్రే స్వయంగా లక్ష్మణునికి భార్యగా ఇచ్చాడు.
ఏవం దత్తాస్మి రామాయ తదా తస్మిన్ స్వయమ్వరే । అనురక్తాస్మి ధర్మేణ పతిం వీర్యవతాం వరమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అలా స్వయంవరంలో నేను రామునికి ఇచ్చబడి, ధర్మబద్ధంగా నా భర్త అయిన వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని మనసారా ప్రేమిస్తూ ఉంటున్నాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే అష్టాదశోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రాసిన ప్రాచీనమైన, పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యాకాండలో నూరిపదిహెనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
thumb|ఏకోనవింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center thumb|మఙ్గలశాసనమ్|center అనసూయా తు ధర్మజ్ఞా శ్రుత్వా తాం మహతీం కథామ్ । పర్య్యష్వజత బాహుభ్యాం శిరస్యాఘ్రాయ మైథిలీమ్ ।। ౨.౧౧౯.
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన అనసూయ ఆ గొప్ప కథను విని, మైథిలిని తన చేతులతో ఆలింగనం చేసి, తలపై ముద్దిచ్చింది.
వ్యక్తాక్షరపదం చిత్రం భాషితం మధురం త్వయా । యథా స్వయమ్వరం వృత్తం తత్సర్వం హి శ్రుతం మయా । రమే ఽహం కథయా తే తు దృఢం మధురభాషిణి ।। ౨.౧౧౯.
నీవు చెప్పిన మాటలు స్పష్టంగా, అందంగా, మధురంగా ఉన్నాయి. స్వయంవరంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీ వలన నేను విన్నాను. మధురంగా మాట్లాడే నీవు చెప్పిన కథ విని నేను ఎంతో ఆనందించాను.
రవిరస్తం గత: శ్రీమానుపోహ్య రజనీం శివామ్ । దివసం ప్రతికీర్ణానామాహారార్థం పతత్ऺిత్రణామ్ । సన్ధ్యాకాలే నిలీనానాం నిద్రార్థం శ్రూయతే ధ్వని: ।। ౨.౧౧౯.
ప్రభావంతమైన సూర్యుడు అస్తమించగా, శుభమైన రాత్రి వచ్చింది. పక్షులు దినమంతా ఆహారం కోసం తిరిగి, ఇప్పుడు నిద్రపోవడానికి సంధ్యాసమయంలో చేసే శబ్దాలు వినిపిస్తున్నాయి.
ఏతే చాప్యభిషేకార్ద్రా మునయ: కలశోద్యతా: । సహితా ఉపవర్తన్తే సలిలాప్లుతవల్కలా: ।। ౨.౧౧౯.
ఇక్కడ మునులు స్నానంతో తడిగా, కలశాలు పట్టుకుని, జలంతో తడిసిన వల్కలాలతో సమూహంగా చేరుకుంటున్నారు.
ఋషీణామగ్నిహోత్రేషు హుతేషు విధిపూర్వకమ్ । కపోతాఙ్గారుణో ధూమో దృశ్యతే పవనోద్ధత: ।। ౨.౧౧౯.
ఋషులు విధిపూర్వకంగా అగ్నిలో హోమాలు చేసినప్పుడు, పావురపు రెక్కల వర్ణంలో ఎర్రటి పొగ గాలిలో ఎగిసిపోతూ కనిపిస్తోంది.
అల్పపర్ణాహి తరవో ఘనీభూతా: సమన్తత: । విప్రకృష్టేపి దేశే ఽస్మిన్న ప్రకాశన్తి వై దిశ: ।। ౨.౧౧౯.
ఇక్కడ తక్కువ ఆకులున్న చెట్లు చుట్టూ దట్టంగా పెరిగి, ఈ దూర ప్రాంతంలో దిక్కులు కూడా స్పష్టంగా కనిపించటం లేదు.
రజనీచరసత్త్వాని ప్రచరన్తి సమన్తత: । తపోవనమృగా హ్యేతే వేదితీర్థేషు శేరతే ।। ౨.౧౧౯.
రాత్రి జంతువులు చుట్టూ సంచరిస్తున్నాయి. తపోవనంలో ఉన్న మృగాలు తీర్థాల దగ్గర విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాయి.
సమ్ప్రవృద్ధా నిశా సీతే నక్షత్రసమలఙ్కృతా । జోత్స్నాప్రావరణశ్చన్ద్రో దృశ్యతే ఽభ్యుదితో ఽమ్బరే ।। ౨.౧౧౯.
సీతా! రాత్రి పూర్తిగా విస్తరించి, నక్షత్రాలతో అలంకరించబడింది. జ్యోత్స్నతో కప్పబడిన చంద్రుడు ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్నాడు.
గమ్యతామనుజానామి రామస్యానుచరీ భవ । కథయన్త్యా హి మధురం త్వయాహం పరితోషితా ।। ౨.౧౧౯.
ఇప్పుడు వెళ్ళు, నీకు అనుమతి ఇస్తున్నాను. రామునికి సేవకురాలిగా ఉండు. నీవు మధురంగా చెప్పిన మాటలతో నేను సంతృప్తి పొందాను.
అలఙ్కురు చ తావత్త్వం ప్రత్యక్షం మమ మైథిలి । ప్రీతిం జనయ మే వత్సే దివ్యాలఙ్కారశోభితా ।। ౨.౧౧౯.
మైథిలీ! ఇప్పుడు నువ్వు నా ముందే ఆభరణాలతో అలంకరించు. దివ్యమైన అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ నాకు ఆనందాన్ని కలిగించు, బిడ్డా.
సా తథా సమలంకృత్య సీతా సురసుతోపమా । ప్రణమ్య శిరసా తస్యై రామం త్వభిముఖీ యయౌ ।। ౨.౧౧౯.
అలా అలంకరించుకున్న సీతా, దేవకన్యలకు సమానంగా, ఆమెకు మోకాళ్ళు వంచి నమస్కరించి, రాముని వైపు వెళ్లింది.
తథా తు భూషితాం సీతాం దదర్శ వదతాం వర: । రాఘవ: ప్రీతిదానేన తపస్విన్యా జహర్ష చ ।। ౨.౧౧౯.
మాటలలో శ్రేష్ఠుడైన రాఘవుడు, అలంకరించబడిన సీతను చూసి, తపస్వినీ ఇచ్చిన ప్రేమతో ఎంతో ఆనందించాడు.
న్యవేదయత్తత: సర్వం సీతా రామాయ మైథిలీ । ప్రీతిదానం తపస్విన్యా వసనాభరణస్రజమ్ ।। ౨.౧౧౯.
ఆ తరువాత మైథిలి సీతా, తపస్వినీ ఇచ్చిన ప్రేమతో కూడిన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, పుష్పమాలల గురించి రామునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
ప్రహృష్టస్త్వభవద్రామో లక్ష్మణశ్చ మహారథ: । మైథిల్యా: సత్క్రియాం దృష్ట్వా మానుషేషు సుదుర్లభామ్ ।। ౨.౧౧౯.
మైథిలీకి చూపిన అపూర్వమైన గౌరవాన్ని చూసి, రాముడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు ఎంతో ఆనందంతో మురిసిపోయారు.
తతస్తాం శర్వరీం ప్రీత: పుణ్యాం శశినిభానన: । అర్చితస్తాపసై: సిద్ధైరువాస రఘునన్దన: ।। ౨.౧౧౯.
ఆ తర్వాత చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖంతో ఉన్న రాముడు, తపస్వులు, సిద్ధులు ఆహ్వానించిన ఆ పవిత్రమైన రాత్రిని సంతోషంగా గడిపాడు.
తస్యాం రాత్ర్యాం వ్యతీతాయామభిషిచ్య హుతాగ్నికాన్ । ఆపృచ్ఛేతాం నరవ్యాఘ్రౌ తాపసాన్ వనగోచరాన్ ।। ౨.౧౧౯.
ఆ రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, ఆ ఇద్దరు మహావీరులు తపస్వుల కోసం హోమాలు చేసి, అరణ్యంలో నివసించే మునుల్ని వీడారు.
తావూచుస్తే వనచరాస్తాపసా ధర్మచారిణ: । వనస్య తస్య సఞ్చారం రాక్షసై: సమభిప్లుతమ్ ।। ౨.౧౧౯.
అప్పుడు అటవిలో నివసించే ధర్మనిష్ఠులైన తపస్వులు, ఆ అడవి రాక్షసులతో నిండిపోయిందని వారిని హెచ్చరించారు.
రక్షాంసి పురుషాదాని నానారూపాణి రాఘవ । వసన్త్యస్మిన్ మహారణ్యే వ్యాలాశ్చ రుధిరాశనా: ।। ౨.౧౧౯.
రాఘవా, ఈ విస్తారమైన అడవిలో అనేక రూపాలలో ఉండే మానుష భక్షక రాక్షసులు, రక్తాన్ని తినే క్రూర జంతువులు నివసిస్తున్నాయి.