స మాం దృష్ట్వా నరపతిర్ముష్టివిక్షేపతత్పర: । పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీం జనకో విస్మితో ఽభవత్ ।। ౨.౧౧౮.
నన్ను మట్టితో కప్పబడి, మట్టికట్టలు విసురుతూ చూస్తూ, రాజు జనకుడు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
అనపత్యేన చ స్నేహాదఙ్కమారోప్య చ స్వయమ్ । మమేయం తనయేత్యుక్త్వా స్నేహో మయి నిపాతిత: ।। ౨.౧౧౮.
సంతానం లేని రాజు, ప్రేమతో నన్ను తన ఒడిలోకి ఎత్తుకుని, 'ఇది నా కుమార్తె' అని చెప్పి తన ప్రేమను నాపై కురిపించాడు.
అన్తరిక్షే చ వాగుక్తా ప్రతి మా ఽమానుషీ కిల । ఏవమేతన్నరపతే ధర్మేణ తనయా తవ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ సమయంలో, ఆకాశంలో మానవేతరమైన వాణి వినిపించింది—'ఇది నిజమే రాజా, నీ ధర్మానికి అనుగుణంగా ఆమె నీ కుమార్తె' అని చెప్పింది.
తత: ప్రహృష్టో ధర్మాత్మా పితా మే మిథిలాధిప: । అవాప్తో విపులామృద్ధిం మామవాప్య నరాధిప: ।। ౨.౧౧౮.
అప్పుడే నా తండ్రి, మిథిలా రాజు, ధర్మాత్ముడు, ఎంతో ఆనందంతో నన్ను పొందిన తరువాత, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
దత్తా చాస్మీష్టవద్దేవ్యై జ్యేష్ఠాయై పుణ్యకర్మణా । తయా సమ్భావితా చాస్మి స్నిగ్ధయా మాతృసౌహృదాత్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ మహాత్మురాలైన పెద్దమ్మవారికి నన్ను ఇష్టపడి అప్పగించారు. ఆమె మంచిపనులు చేసేవారు. ఆమె మాతృభావంతో ప్రేమగా నన్ను ఆదరించి, గౌరవించింది.
పతిసంయోగసులభం వయో దృష్ట్వా తు మే పితా । చిన్తామభ్యగమద్దీనో విత్తనాశాదివాధన: ।। ౨.౧౧౮.
నా వయస్సు పెళ్లికి అనుకూలంగా ఉందని చూసి, ధననష్టం వంటి కష్టాలతో బాధపడుతూ, నాన్నగారు మనసులో కలవరపడ్డారు.
సదృశాచ్చాపకృష్టాచ్చ లోకే కన్యాపితా జనాత్ । ప్రధర్షణమవాప్నోతి శక్రేణాపి సమో భువి ।। ౨.౧౧౮.
ఈ లోకంలో, తన కుమార్తెకు సరైన వరుడు దొరకకపోతే, ఆమె తండ్రి ఎంత గొప్పవాడైనా, ఇంద్రుడితో సమానమైనవాడైనా, అవమానం ఎదుర్కొంటాడు.
తాం ధర్షణామదూరస్థాం దృష్ట్వా చాత్మని పార్థివ: । చిన్తార్ణవగత: పారం నాససాదాప్లవో యథా ।। ౨.౧౧౮.
ఆ అవమానం దగ్గరపడుతున్నదని గమనించిన రాజు, ఆందోళనలో మునిగి, ఈదేవాడు ఒడ్డుకు చేరలేని పరిస్థితిలో పడిపోయాడు.
అయోనిజాం హి మాం జ్ఞాత్వా నాధ్యగచ్ఛద్విచిన్తయన్ । సదృశం చానురూపం చ మహీపాల: పతిం మమ ।। ౨.౧౧౮.
నేను స్త్రీగర్భంలో పుట్టినవాడిని కాదని తెలుసుకుని, రాజు ఎంతో ఆలోచించినా, నాకు సరిపోయే వరుణ్ణి రాజులలో ఎవ్వరిని కనుగొనలేకపోయాడు.
తస్య బుద్ధిరియం జాతా చిన్తయానస్య సన్తతమ్ । స్వయం వరం తనూజాయా: కరిష్యామీతి ధీమత: ।। ౨.౧౧౮.
అలా ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, ఆ జ్ఞానవంతుడు తన కుమార్తెకు స్వయంవరం ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
మహాయజ్ఞే తదా తస్య వరుణేన మహాత్మనా । దత్తం ధనుర్వరం ప్రీత్యా తూణీ చాక్షయసాయకౌ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ మహాయజ్ఞంలో, మహాత్ముడైన వరుణుడు సంతోషంగా ఒక గొప్ప విల్లు, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో కూడిన రెండు తుంణీలు ఇచ్చాడు.
అసఞ్చాల్యం మనుష్యైశ్చ యత్నేనాపి చ గౌరవాత్ । తన్న శక్తా నమయితుం స్వప్నేష్వపి నరాధిపా: ।। ౨.౧౧౮.
ఆ విల్లు ఎంత బరువుగా ఉందో, ఎంత ప్రయత్నించినా మనుషులు దాన్ని కదిలించలేరు; రాజులు దాన్ని వంగించడాన్ని కలలో కూడా ఊహించలేరు.
తద్ధను: ప్రాప్య మే పిత్రా వ్యాహృతం సత్యవాదినా । సమవాయే నరేన్ద్రాణాం పూర్వమామన్త్ర్య పార్థివాన్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ విల్లు అందుకున్న తర్వాత, నా నాన్నగారు, ఎప్పుడూ నిజం చెప్పేవారు, రాజుల సమక్షంలో ఇలా ప్రకటించారు.
ఇదం చ ధనురుద్యమ్య సజ్యం య: కురుతే నర: । తస్య మే దుహితా భార్యా భవిష్యతి న సంశయ: ।। ౨.౧౧౮.
"ఈ విల్లు ఎవరైనా ఎత్తి, దానిని వంగించి నాడిని కట్టగలిగితే, అతనికి నా కుమార్తెను పెళ్లి చేస్తాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
తచ్చ దృష్ట్వా ధను: శ్రేష్ఠం గౌరవాద్గిరిసన్నిభమ్ । అభివాద్య నృపా జగ్మురశక్తాస్తస్య తోలనే ।। ౨.౧౧౮.
ఆ పర్వతం లాంటి గొప్ప విల్లు చూసి, రాజులు నమస్కరించి, దాన్ని ఎత్తలేక వెనుదిరిగిపోయారు.
సుదీర్ఘస్య తు కాలస్య రాఘవో ఽయం మహాద్యుతి: । విశ్వామిత్రేణ సహితో యజ్ఞం ద్రష్టుం సమాగత: । లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా రామ: సత్యపరాక్రమ: ।। ౨.౧౧౮.
చాలా కాలం తర్వాత, ఈ తేజోవంతుడైన రాఘవుడు, విశ్వామిత్రునితో పాటు, తన అన్నయ్య లక్ష్మణునితో కలిసి యజ్ఞాన్ని చూడటానికి వచ్చాడు.
విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా మమ పిత్రా సుపూజిత: । ప్రోవాచ పితరం తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ।। ౨.౧౧౮.
అక్కడ ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు, నా నాన్నగారి చేత గౌరవించబడి, రామలక్ష్మణుల గురించి ఆయనతో మాట్లాడాడు.
సుతౌ దశరథస్యేమౌ ధనుర్దర్శనకాంక్షిణౌ । ధనుర్దర్శయ రామాయ రాజపుత్రాయ దైవికమ్ ।। ౨.౧౧౮.
"ఇవారు దశరథుని ఇద్దరు కుమారులు. వీరికి విల్లు చూడాలని ఉంది. రాజకుమారుడైన రామునికి ఆ దివ్యవిల్లును చూపించండి" అని అన్నాడు.
ఇత్యుక్తస్తేన విప్రేణ తద్ధను: సముపానయత్ । నిమేషాన్తరమాత్రేణ తదానమ్య స వీర్య్యవాన్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆ మహర్షి చెప్పినట్లు నా నాన్నగారు ఆ విల్లు తీసుకొచ్చారు. వెంటనే ఆ వీరుడు దాన్ని వంగించాడు.
జ్యాం సమారోప్య ఝటితి పూరయామాస వీర్యవత్ ।। ౨.౧౧౮.
ఆయన బలంగా, వేగంగా ఆ విల్లుకు నాడిని కట్టాడు.
తేన పూరయతా వేగాన్మధ్యే భగ్నం ద్విధా ధను: । తస్య శబ్దో ఽభవద్భీమ: పతితస్యాశనేరివ ।। ౨.౧౧౮.
ఆయన ఆ విల్లును బలంగా లాగగా, అది మధ్యలో రెండు ముక్కలైంది. దాని శబ్దం ఆకాశం నుండి పడ్డ మెరుపు మోతలా భయంకరంగా వినిపించింది.
తతో ఽహం తత్ర రామాయ పిత్రా సత్యాభిసన్ధినా । నిశ్చితా దాతుముద్యమ్య జలభాజనముత్తమమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అప్పుడు నా నాన్నగారు, మాట నిలబెట్టుకుని, నన్ను రామునికి ఇచ్చేందుకు సంకల్పించి, మంచినీళ్లతో ఉన్న పాత్రను ఎత్తారు.
దీయమానాం న తు తదా ప్రతిజగ్రాహ రాఘవ: । అవిజ్ఞాయ పితుశ్ఛన్దమయోధ్యాధిపతే: ప్రభో: ।। ౨.౧౧౮.
ఆ సమయంలో అయోధ్యాధిపతి అయిన తన తండ్రి మనసులోని అభిప్రాయాన్ని తెలియక, రాఘవుడు అప్పట్లో ఇచ్చిన దానిని స్వీకరించలేదు.
తత: శ్వశురమామన్త్ర్య వృద్ధం దశరథం నృపమ్ । మమ పిత్రా త్వహం దత్తా రామాయ విదితాత్మనే ।। ౨.౧౧౮.
ఆ తరువాత నా మామగారు, వృద్ధుడైన దశరథ మహారాజును అభివాదం చేసి, నా తండ్రి నన్ను ఆత్మజ్ఞాని అయిన రామునికి ఇచ్చాడు.
మమ చైవానుజా సాధ్వీ ఊర్మిలా ప్రియదర్శనా । భార్య్యార్థే లక్ష్మణస్యాపి దత్తా పిత్రా మమ స్వయమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అలాగే, నా చెల్లెలైన సద్గుణవంతురాలు, అందమైన ఊర్మిళను కూడా నా తండ్రే స్వయంగా లక్ష్మణునికి భార్యగా ఇచ్చాడు.
ఏవం దత్తాస్మి రామాయ తదా తస్మిన్ స్వయమ్వరే । అనురక్తాస్మి ధర్మేణ పతిం వీర్యవతాం వరమ్ ।। ౨.౧౧౮.
అలా స్వయంవరంలో నేను రామునికి ఇచ్చబడి, ధర్మబద్ధంగా నా భర్త అయిన వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని మనసారా ప్రేమిస్తూ ఉంటున్నాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే అష్టాదశోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రాసిన ప్రాచీనమైన, పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యాకాండలో నూరిపదిహెనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
thumb|ఏకోనవింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center thumb|మఙ్గలశాసనమ్|center అనసూయా తు ధర్మజ్ఞా శ్రుత్వా తాం మహతీం కథామ్ । పర్య్యష్వజత బాహుభ్యాం శిరస్యాఘ్రాయ మైథిలీమ్ ।। ౨.౧౧౯.
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన అనసూయ ఆ గొప్ప కథను విని, మైథిలిని తన చేతులతో ఆలింగనం చేసి, తలపై ముద్దిచ్చింది.
వ్యక్తాక్షరపదం చిత్రం భాషితం మధురం త్వయా । యథా స్వయమ్వరం వృత్తం తత్సర్వం హి శ్రుతం మయా । రమే ఽహం కథయా తే తు దృఢం మధురభాషిణి ।। ౨.౧౧౯.
నీవు చెప్పిన మాటలు స్పష్టంగా, అందంగా, మధురంగా ఉన్నాయి. స్వయంవరంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీ వలన నేను విన్నాను. మధురంగా మాట్లాడే నీవు చెప్పిన కథ విని నేను ఎంతో ఆనందించాను.
రవిరస్తం గత: శ్రీమానుపోహ్య రజనీం శివామ్ । దివసం ప్రతికీర్ణానామాహారార్థం పతత్ऺిత్రణామ్ । సన్ధ్యాకాలే నిలీనానాం నిద్రార్థం శ్రూయతే ధ్వని: ।। ౨.౧౧౯.
ప్రభావంతమైన సూర్యుడు అస్తమించగా, శుభమైన రాత్రి వచ్చింది. పక్షులు దినమంతా ఆహారం కోసం తిరిగి, ఇప్పుడు నిద్రపోవడానికి సంధ్యాసమయంలో చేసే శబ్దాలు వినిపిస్తున్నాయి.