బభూవ పరమప్రీతో దేవైరివ పితామహః । తే యదా జ్ఞానసంపన్నాః సర్వే సముదితా గుణైః ॥౧-౧౮-
దశరథుడు పరమానందంతో తండ్రిలా దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చాడు; వారు అందరూ జ్ఞానంతో నిండినవారు, మంచి లక్షణాలతో అలంకృతులై ఉన్నారు.
హ్రీమన్తః కీర్తిమన్తశ్చ సర్వజ్ఞా దీర్ఘదర్శినః । తేషామేవంప్రభావాణాం సర్వేషాం దీప్తతేజసామ్ ॥౧-౧౮-
వారు లజ్జాశీలులు, కీర్తిశాలులు, అన్నివిషయాల్లో జ్ఞానులు, దూరదృష్టి గలవారు; వారందరూ మహాశక్తి, మహాతేజస్సుతో వెలిగిపోయారు.
పితా దశరథో హృష్టో బ్రహ్మా లోకాధిపో యథా । తే చాపి మనుజవ్యాఘ్రా వైదికాధ్యయనే రతాః ॥౧-౧౮-
వారి తండ్రి దశరథుడు బ్రహ్మదేవుడిలా ఆనందంతో ఉన్నాడు; ఆ నలుగురు మానవసింహులు వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులయ్యారు.
పితృశుశ్రూషణరతా ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితాః । అథ రాజా దశరథస్తేషాం దారక్రియాం ప్రతి ॥౧-౧౮-
వారు తండ్రి సేవలో, విలుకల విద్యలో నిష్ణాతులై ఉండేవారు; అప్పుడే రాజు దశరథుడు వారి పెళ్లి గురించి ఆలోచించసాగాడు.
చిన్తయామాస ధర్మాత్మా సోపాధ్యాయః సబాన్ధవః । తస్య చిన్తయమానస్య మన్త్రిమధ్యే మహాత్మనః ॥౧-౧౮-
ఆ ధర్మాత్ముడు ఉపాధ్యాయులు, బంధువులతో కలిసి ఆలోచించసాగాడు; ఆ మహాత్ముడు తన మంత్రులతో కూడి ఆ విషయాన్ని పరిశీలించసాగాడు.
అభ్యాగచ్ఛన్మహాతేజో విశ్వామిత్రో మహామునిః । స రాజ్ఞో దర్శనాకాఙ్క్షీ ద్వారాధ్యక్షానువాచ హ ॥౧-౧౮-
అప్పుడే మహాతేజస్సుతో ఉన్న మహర్షి విశ్వామిత్రుడు అక్కడకు వచ్చాడు; రాజును కలవాలని ఆశించి ద్వారపాలకులతో మాట్లాడాడు.
శీఘ్రమాఖ్యాత మాం ప్రాప్తం కౌశికం గాధినః సుతమ్ । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య రాజ్ఞో వేశ్మ ప్రదుద్రువుః ॥౧-౧౮-
గాధి కుమారుడు కౌశికుడు వచ్చాడని నాకు వెంటనే తెలియజేయండి అని ఆజ్ఞాపించగా, ఆ మాట విన్న వెంటనే సేవకులు రాజభవనానికి పరుగెత్తారు.
సంభ్రాన్తమనసః సర్వే తేన వాక్యేన చోదితాః । తే గత్వా రాజభవనం విశ్వామిత్రమృషిం తదా ॥౧-౧౮-
ఆ మాట విని అందరి మనసులు ఉలిక్కిపడి, వారు రాజభవనానికి వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న విశ్వామిత్ర మహర్షిని చేరారు.
ప్రాప్తమావేదయామాసుర్నృపాయేక్ష్వాకవే తదా । తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా సపురోధాః సమాహితః ॥౧-౧౮-
వారు ఇక్ష్వాకువంశ రాజుకు విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని తెలియజేశారు. వారి మాటలు విని, రాజు యాజ్ఞికులతో కలిసి అప్రమత్తుడయ్యాడు.
ప్రత్యుజ్జగామ సంహృష్టో బ్రహ్మాణమివ వాసవః । స దృష్ట్వా జ్వలితం దీప్త్యా తాపసం సంశితవ్రతమ్ ॥౧-౧౮-
ఇంద్రుడు బ్రహ్మను కలిసినట్టు, రాజు ఆనందంతో బయలుదేరి, తపస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న, దీక్షలో నిలకడగా ఉన్న ఆ మహర్షిని చూశాడు.
ప్రహృష్టవదనో రాజా తతోఽర్ఘ్యముపహారయత్ । స రాజ్ఞః ప్రతిగృహ్యార్ఘ్యం శాస్త్రదృష్టేన కర్మణా ॥౧-౧౮-
రాజు హర్షంతో ముఖం వెలిగిస్తూ అతనికి అర్ఘ్యం సమర్పించాడు. విశ్వామిత్రుడు రాజు చేతుల నుండి శాస్త్రోక్తంగా ఆ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించాడు.
కుశలం చావ్యయం చైవ పర్యపృచ్ఛన్నరాధిపమ్ । పురే కోశే జనపదే బాన్ధవేషు సుహృత్సు చ ॥౧-౧౮-
ఆ తర్వాత మహర్షి రాజును నగరంలో, కోశంలో, దేశంలో, బంధువులలో, మిత్రులలో శుభం, క్షేమం ఉందా అని అడిగాడు.
కుశలం కౌశికో రాజ్ఞః పర్యపృచ్ఛత్ సుధార్మికః । అపి తే సంనతాః సర్వే సామన్తరిపవో జితాః ॥౧-౧౮-
ధార్మికుడైన కౌశికుడు రాజును, నీకు వశమైనవారు, పొరుగున ఉన్న శత్రువులు అందరూ జయించబడ్డారా అని కూడా అడిగాడు.
దైవం చ మానుషం చైవ కర్మ తే సాధ్వనుష్ఠితమ్ । వసిష్ఠం చ సమాగమ్య కుశలం మునిపుఙ్గవః ॥౧-౧౮-
దైవికమైన పనులు, మానవకర్తవ్యాలు అన్నీ సరిగ్గా జరిగాయా అని అడిగాడు. వసిష్ఠ మహర్షిని కలిసినప్పుడు, ఆయన క్షేమాన్ని కూడా విచారించాడు.
ఋషీంశ్చ తాన్ యథాన్యాయం మహాభాగ ఉవాచ హ । తే సర్వే హృష్టమనసస్తస్య రాజ్ఞో నివేశనమ్ ॥౧-౧౮-
ఆ మహర్షి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఋషులను కూడా యథావిధిగా పలకరించాడు. అందరూ హర్షంతో రాజభవనంలోకి ప్రవేశించారు.
వివిశుః పూజితాస్తేన నిషేదుశ్చ యథార్హతః । అథ హృష్టమనా రాజా విశ్వామిత్రం మహామునిమ్ ॥౧-౧౮-
రాజు వారికి యథార్హంగా సత్కారం చేసి, వారు తగిన స్థానాల్లో కూర్చున్నారు. ఆ తర్వాత ఆనందంతో రాజు మహాముని విశ్వామిత్రునితో మాట్లాడాడు.
ఉవాచ పరమోదారో హృష్టస్తమభిపూజయన్ । యథామృతస్య సమ్ప్రాప్తిర్యథా వర్షమనూదకే ॥౧-౧౮-
అత్యంత ఉదారుడైన రాజు ఆనందంతో విశ్వామిత్రునికి సత్కారం చేస్తూ ఇలా అన్నాడు: "మీ రాక అమృతాన్ని పొందినట్టు, వర్షం లేకుండా ఉన్నప్పుడు వాన పడినట్టు".
యథా సదృశదారేషు పుత్రజన్మాప్రజస్య వై । ప్రణష్టస్య యథా లాభో యథా హర్షో మహోదయః ॥౧-౧౮-
"పిల్లలు లేని వాడికి కుమారుడు పుట్టినట్టు, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందినట్టు, గొప్ప అదృష్టం కలిగినప్పుడు కలిగే ఆనందంలా".
తథైవాగమనం మన్యే స్వాగతం తే మహామునే । కం చ తే పరమం కామం కరోమి కిము హర్షితః ॥౧-౧౮-
అలాగే, మహామునీ, మీ రాకను నేను అతి శుభంగా భావిస్తున్నాను. స్వాగతం! మీకు అత్యంత కావలసినది ఏమిటి? నేను ఎంతో ఆనందంతో మీకేమి చేయాలి చెప్పండి.
పాత్రభూతోఽసి మే విప్ర దిష్ట్యా ప్రాప్తోఽసి మానద । అద్య మే సఫలం జన్మ జీవితం చ సుజీవితమ్ ॥౧-౧౮-
బ్రాహ్మణుడా, మీరు నా పూజకు అర్హులు. అదృష్టవశాత్తు మీరు వచ్చారు, గౌరవాన్ని ప్రసాదించే వాడా. ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా జీవితం సార్థకమైందని భావిస్తున్నాను.
యస్మాద్ విప్రేన్ద్రమద్రాక్షం సుప్రభాతా నిశా మమ । పూర్వం రాజర్షిశబ్దేన తపసా ద్యోతితప్రభః ॥౧-౧౮-
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన మిమ్మల్ని నేను చూశాను కాబట్టి నా రాత్రి సుభిక్షంగా మారింది. మీరు ముందుగా రాజర్షిగా ప్రసిద్ధి గాంచారు, తపస్సుతో మీ తేజస్సు మరింత వెలిగింది.
బ్రహ్మర్షిత్వమనుప్రాప్తః పూజ్యోఽసి బహుధా మయా । తదద్భుతమభూద్ విప్ర పవిత్రం పరమం మమ ॥౧-౧౮-
ఇప్పుడు మీరు బ్రహ్మర్షి స్థాయిని పొందారు, నేను అనేక విధాలుగా మిమ్మల్ని పూజించాలి. బ్రాహ్మణుడా, ఇది నాకు అద్భుతమైనది, అత్యంత పవిత్రమైనది.
శుభక్షేత్రగతశ్చాహం తవ సందర్శనాత్ ప్రభో । బ్రూహి యత్ ప్రార్థితం తుభ్యం కార్యమాగమనం ప్రతి ॥౧-౧౮-
ప్రభూ, మీ దర్శనంతో నేను శుభఫలితాల ప్రాంతంలోకి వచ్చినట్టు అయ్యాను. మీరు ఏ కార్యార్థం కోసం వచ్చారో, దయచేసి చెప్పండి.
ఇచ్ఛామ్యనుగృహీతోఽహం త్వదర్థం పరివృద్ధయే । కార్యస్య న విమర్శం చ గన్తుమర్హసి సువ్రత ॥౧-౧౮-
మీ దయకు పాత్రుడనై, మీ కోరిక నెరవేర్చేందుకు నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. దీక్షలో నిలకడగా ఉన్నవాడా, మీరు చెప్పదగినదాన్ని సంకోచించకండి.
కర్తా చాహమశేషేణ దైవతం హి భవాన్ మమ । మమ చ అయమనుప్రాప్తో మహానభ్యుదయో ద్విజ । తవాగమనజః కృత్స్నో ధర్మశ్చానుత్తమో ద్విజ ॥౧-౧౮-
నేను అన్నిటిలోను కర్తనైనా, మీరు నాకు దైవస్వరూపుడే. బ్రాహ్మణా! మీ రాకతో నాకు గొప్ప అదృష్టం కలిగింది. మీ రాక వల్లే నాకు సంపూర్ణమైన ధర్మమూ, అత్యుత్తమమైన మంగళమూ కలిగాయి.
ఇతి హృదయసుఖం నిశమ్య వాక్యం :::శ్రుతిసుఖమాత్మవతా వినీతముక్తమ్ । ప్రథితగుణయశా గుణైర్విశిష్టః :::పరమఋషిః పరమం జగామ హర్షమ్ ॥౧-౧౮-
ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన మహర్షి వినయంతో పలికిన, హృదయాన్ని హర్షపరిచే ఆ మాటలు విని, గొప్ప గుణగణాల వల్ల పేరుగాంచిన ఆ మహర్షి పరమానందంతో తడిసిపోయాడు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇది పదకొండవ అధ్యాయం. ఇప్పుడు పదకొండవ సర్గను వినండి.
తచ్ఛ్రుత్వా రాజసింహస్య వాక్యమద్భుతవిస్తరమ్ । హృష్టరోమా మహాతేజా విశ్వామిత్రోఽభ్యభాషత ॥౧-౧౯-
రాజసింహుడి అద్భుతంగా విస్తరించిన మాటలు విని, మహాతేజస్సుతో కూడిన విశ్వామిత్రుడు ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటూ మాట్లాడాడు.
సదృశం రాజశార్దూల తవైవం భువి నాన్యతః । మహావంశప్రసూతస్య వసిష్ఠవ్యపదేశినః ॥౧-౧౯-
రాజశార్దూలా! మహావంశంలో జన్మించి, వసిష్ఠుని పేరుతో పిలవబడే నీకు మాత్రమే భూమిపై ఇలాంటి ప్రవర్తన తగినది; మరెవ్వరికీ కాదు.
యత్తు మే హృద్గతం వాక్యం తస్య కార్యస్య నిశ్చయమ్ । కురుష్వ రాజశార్దూల భవ సత్యప్రతిశ్రవః ॥౧-౧౯-
రాజశార్దూలా! నా హృదయంలో ఉన్న ఆ సంకల్పాన్ని నీవు నెరవేర్చాలి. నీవు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవాలి.