అభినన్ద్య సమాపృచ్ఛ్య సమాధాయ చ రాఘవమ్ । స జగామాశ్రమం త్యక్త్వా కులై: కులపతి: సహ ।। ౨.౧౧౬.
రాఘవుని అభివాదం చేసి, వీడ్కోలు చెప్పి, ధైర్యం చెప్పి, ఆ ఆశ్రమాధిపతి తన కుటుంబంతో కలిసి ఆశ్రమాన్ని వదిలిపోయాడు.
రామ: సంసాధ్య త్వృషిగణమనుగమనాద్దేశాత్తస్మాత్ కులపతిమభివాద్య ఋషిమ్ । సమ్యక్ప్రీతైస్తైరనుమత ఉపదిష్టార్థ: పుణ్యం వాసాయ స్వనిలయముపసమ్పేదే ।। ౨.౧౧౬.
రాముడు ఋషుల గుంపును కొంత దూరం వరకూ గౌరవంగా అనుసరించి, ఆశ్రమాధిపతికి నమస్కరించి, వారి అనుమతి, సూచనలతో తన పవిత్ర నివాసానికి తిరిగి వచ్చాడు.
ఆశ్రమం త్వృషివిరహితం ప్రభు: క్షణమపి న విజహౌ స రాఘవ: । రాఘవం హి సతతమనుగతాస్తాపసాశ్చార్షచరితధృతగుణా: ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ఋషులు అక్కడ లేకపోయినా, రాఘవుడు ఒక్క క్షణం కూడా ఆశ్రమాన్ని వదలలేదు. ఎందుకంటే, తపస్సు చేసే వారు ఎప్పుడూ రాఘవుని అనుసరిస్తూ ఉండేవారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షోడశోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యాకాండలో, నూరారు పదహారు వ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center రాఘవస్త్వథ యాతేషు తపస్విషు విచిన్తయన్ । న తత్రారోచయద్వాసం కారణైర్బహుభిస్తదా ।। ౨.౧౧౭.
తపస్సు చేసే వారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాఘవుడు ఆలోచించి, అనేక కారణాల వల్ల అక్కడ ఉండటం తనకు అనుకూలంగా అనిపించలేదు.
ఇహ మే భరతో దృష్టో మాతరశ్చ సనాగరా: । సా చ మే స్మృతిరన్వేతి తాన్నిత్యమనుశోచత: ।। ౨.౧౧౭.
ఇక్కడే నాకు భరతుడు, నా తల్లులు, నగర ప్రజలు కలుసుకున్నారు. వారిని గుర్తు చేసుకుంటూ నా మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతోంది.
స్కన్ధావారనివేశేన తేన తస్య మహాత్మన: । హయహస్తికరీషైశ్చ ఉపమర్ద్ద: కృతో భృశమ్ ।। ౨.౧౧౭.
భరతుడు తన సైన్యంతో ఇక్కడ బస చేసినందువల్ల, గుర్రాలు, ఏనుగులు వేసిన మలంతో భూమి బాగా నలిగిపోయింది.
తస్మాదన్యత్ర గచ్ఛామ ఇతి సఞ్చిన్త్య రాఘవ: । ప్రాతిష్ఠత స వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ సఙ్గత: ।। ౨.౧౧౭.
అందువల్ల, ఇంకొకచోటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుని, రాఘవుడు సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
సో ఽత్రేరాశ్రమమాసాద్య తం వవన్దే మహాయశా: । తం చాపి భగవానత్రి: పుత్రవత్ ప్రత్యపద్యత ।। ౨.౧౧౭.
అతడు గొప్ప కీర్తి కలవాడై, అత్రి ఆశ్రమానికి చేరి నమస్కరించాడు. అత్రి మహర్షి కూడా అతన్ని తన కుమారుడిలా ఆదరించాడు.
స్వయమాతిథ్యమాదిశ్య సర్వమస్య సుసత్కృతమ్ । సౌమిత్రిం చ మహాభాగాం సీతాం చ సమసాన్త్వయత్ ।। ౨.౧౧౭.
తానే స్వయంగా అతిథి సేవను ఏర్పాటుచేసి, వారిని ఎంతో గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. సౌమిత్రి, మహాభాగ సీతకు సాంత్వన చెప్పాడు.
పత్నీం చ సమనుప్రాప్తాం వృద్ధామామన్త్ర్య సత్కృతామ్ । సాన్త్వయామాస ధర్మజ్ఞ: సర్వభూతహితే రత: ।। ౨.౧౧౭.
అతడు తన వద్దకు వచ్చిన వృద్ధమైన, గౌరవింపబడిన భార్యను ఆదరంగా పలకరించి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, సమస్త జీవుల మేలుకోసం కృషి చేసే వాడిగా ఆమెను ఓదార్చాడు.
అనసూయాం మహాభాగాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్ । ప్రతిగృహ్ణీష్వ వైదేహీమబ్రవీదృషిసత్తమ: । రామాయ చాచచక్షే తాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్ ।। ౨.౧౧౭.
తపస్సులో భాగ్యశాలి అయిన అనసూయను, ధర్మమార్గంలో నడిచే తపస్వినిని, 'వైదేహీ, నీవు స్వీకరించు' అని ఋషిశ్రేష్ఠుడు అన్నాడు. ఆ తపస్విని గురించి రామునికీ వివరించాడు.
దశవర్షాణ్యనావృష్ట్యా దగ్ధే లోకే నిరన్తరమ్ । యయా మూలఫలే సృష్టే జాహ్నవీ చ ప్రవర్త్తితా ।। ౨.౧౧౭.
పది సంవత్సరాలు ఎండిపోయిన లోకంలో వర్షం లేకుండా ఉన్నప్పుడు, ఆమె మూలఫలాలను పుట్టించి, గంగా నదిని ప్రవహింపజేసింది.
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తా నియమైశ్చాప్యలఙ్కృతా । దశవర్షసహస్రాణి యయా తప్తం మహత్తప: ।। ౨.౧౧౭.
ఘోరమైన తపస్సుతో, నియమాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, పది వేల సంవత్సరాలు గొప్ప తపస్సు చేసింది.
అనసూయా వ్రతై: స్నాతా ప్రత్యూహాశ్చ నివర్త్తితా: । దేవకార్యనిమిత్తం చ యయా సంత్వరమాణయా । దశరాత్రం కృతా రాత్రి: సేయం మాతేవ తే ఽనఘ ।। ౨.౧౧౭.
వ్రతాలతో పవిత్రురాలైన అనసూయ, ప్రతి అడ్డంకిని తొలగించి, దేవతల పనికోసం త్వరగా కదిలి, పది రాత్రులు కూడిన ఒక రాత్రిని సృష్టించింది. ఆమె నీకు తల్లి లాంటి వాడి, పాపరహితుడా.
తామిమాం సర్వభూతానాం నమస్కార్య్యాం యశస్వినీమ్ । అభిగచ్ఛతు వైదేహీ వృద్ధామక్రోధనాం సదా । అనసూయేతి యా లోకే కర్మభి: ఖ్యాతిమాగతా ।। ౨.౧౧౭.
ఈ లోకంలో అనసూయ అని పేరుగాంచిన, సర్వభూతాలు నమస్కరించదగిన, ప్రతిష్టాత్మకురాలైన, వృద్ధురాలైన, ఎప్పుడూ కోపం లేని ఈమెను, వైదేహి, నీవు దగ్గరగా వెళ్లి పలకరించు.
ఏవం బ్రువాణం తమృషిం తథేత్యుక్త్వా స రాఘవ: । సీతామువాచ ధర్మజ్ఞామిదం వచనముత్తమమ్ ।। ౨.౧౧౭.
అలా ఆ ఋషి చెప్పినప్పుడు, రాఘవుడు 'అలాగే' అని సమ్మతించి, ధర్మాన్ని తెలిసిన సీతకు ఈ ఉత్తమమైన మాటలు అన్నాడు.
రాజపుత్రి శ్రుతం త్వేతన్మునేరస్య సమీరితమ్ । శ్రేయోర్థమాత్మన: శ్రీఘ్రమభిగచ్ఛ తపస్వినీమ్ ।। ౨.౧౧౭.
రాజకుమారి, ఈ ముని చెప్పిన మాటలు నీవు విన్నావు. నీ మేలుకోసం త్వరగా ఆ తపస్విని వద్దకు వెళ్లు.
సీతా త్వేతద్వచ: శ్రుత్వా రాఘవస్య హితైషిణ: । తామత్రిపత్నీం ధర్మజ్ఞామభిచక్రామ మైథిలీ ।। ౨.౧౧౭.
సీత, తన మేలుకోసం కోరే రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, వృద్ధురాలైన, ధర్మాన్ని తెలిసిన ఆ భార్యవద్దకు మైతిలి వెళ్లింది.
శిథిలాం వలితాం వృద్ధాం జరాపాణ్డరమూర్ద్ధజామ్ । సతతం వేపమానాఙ్గీ ప్రవాతే కదలీ యథా ।। ౨.౧౧౭.
ఆమె కృశకాయురాలై, ముడతలతో, వృద్ధురాలై, ముసలితనంతో తలపాలుపచ్చగా మారి, శరీరం ఎప్పుడూ వణికుతూ, గాలిలో కదిలే అరటి చెట్టు లాగా కనిపించింది.
తాం తు సీతా మహాభాగామనసూయాం పతివ్రతామ్ । అభ్యవాదయదవ్యగ్రా స్వనామ సముదాహరత్ ।। ౨.౧౧౭.
సీత, భాగ్యశాలిగా, అనసూయ అనే పతివ్రతను సంకోచం లేకుండా నమస్కరించి, తన పేరును చెప్పింది.
అభివాద్య చ వైదేహీ తాపసీం తామనిన్దితామ్ । బద్ధాఞ్జలిపుటా హృష్టా పర్యపృచ్ఛదనామయమ్ ।। ౨.౧౧౭.
వైదేహి, అపవాదం లేని ఆ తపస్విని నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, ఆనందంతో ఆమె ఆరోగ్యం గురించి అడిగింది.
తత: సీతాం మహాభాగాం దృష్ట్వా తాం ధర్మచారిణీమ్ । సాన్త్వయన్త్యబ్రవీద్ధృష్టా దిష్ట్యా ధర్మమవేక్షసే ।। ౨.౧౧౭.
తర్వాత, సీత అనే భాగ్యశాలిని, ధర్మాన్ని పాటించే వాడిని చూసి, అనసూయ ఆనందంగా, మృదువుగా ఇలా చెప్పింది: 'నీకు అదృష్టంగా ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నావు.'
త్యక్త్వా జ్ఞాతిజనం సీతే మానమృద్ధిం చ భామిని । అవరుద్ధం వనే రామం దిష్ట్యా త్వమనుగచ్ఛసి ।। ౨.౧౧౭.
సీతా, నీవు బంధువులను, గౌరవాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని వదిలి, అడవిలో ఉన్న రాముని వెంట వచ్చావు. నీకు అదృష్టంగా ఇది జరిగింది.
నగరస్థో వనస్థో వా పాపో వా యది వా శుభ: । యాసాం స్త్రీణాం ప్రియో భర్తా తాసాం లోకా మహోదయా: ।। ౨.౧౧౭.
పురంలో ఉన్నా, అడవిలో ఉన్నా, మంచి వాడైనా, చెడు వాడైనా, భర్తను ప్రేమించే స్త్రీలకు లోకాలు ఎంతో గొప్పగా ఉంటాయి.
దు:శీల: కామవృత్తో వా ధనైవా పరివర్జిత: । స్త్రీణామార్యస్వభావానాం పరమం దైవతం పతి: ।। ౨.౧౧౭.
చెడు స్వభావం ఉన్నా, కామానికి లోనైనా, ధనం లేకపోయినా, ఆర్య స్వభావం ఉన్న స్త్రీలకు భర్తే పరమదైవం.
నాతో విశిష్టం పశ్యామి బాన్ధవం విమృశన్త్యహమ్ । సర్వత్రయోగ్యం వైదేహి తప:కృతమివావ్యయమ్ ।। ౨.౧౧౭.
వైదేహి, నేను ఆలోచించినప్పుడు భర్త కన్నా గొప్ప బంధువు ఎవరూ కనబడరు. ఎక్కడైనా ఆయనే యోగ్యుడు, తపస్సు ఫలితంలా ఎప్పటికీ తగ్గని వాడు.
న త్వేనమవగచ్ఛన్తి గుణదోషమసత్స్త్రియ: । కామవక్తవ్యహృదయా భర్తృనాథా శ్చరన్తి యా: ।। ౨.౧౧౭.
కాని, అసద్భావం ఉన్న స్త్రీలు భర్తలో ఉన్న గుణదోషాలను గుర్తించలేరు. వారి హృదయం కేవలం కామాన్ని మాత్రమే మాట్లాడుతుంది, భర్త ఆధీనంగా తిరుగుతారు.
ప్రాప్నువన్త్యయశశ్చైవ ధర్మభ్రంశం చ మైథిలి । అకార్యవశమాపన్నా: స్త్రియో యా: ఖలు తద్విధా: ।। ౨.౧౧౭.
మైతిలీ! తప్పు మార్గంలో నడిచే ఆడవాళ్లు అపకీర్తిని, ధర్మభ్రష్టతను పొందుతారు.
త్వద్విధాస్తు గుణైర్యుక్తా దృష్టలోకపరావరా: । స్త్రియ: స్వగ చరిష్యన్తి యథా ధర్మకృతస్తథా ।। ౨.౧౧౭.
కానీ, నీవంటి గుణవంతురాలు, లోకంలో మంచి చెడును తెలుసుకున్నవారు, ధర్మాన్ని పాటించే వారు, తమ సహజ స్వభావాన్ని అనుసరించి జీవిస్తారు.