దర్శయన్తి హి బీభత్సై: క్రూరైర్భీషణకైరపి । నానారూపైర్విరూపైశ్చ రూపైర్వికృతదర్శనై: ।। ౨.౧౧౬.
వారు భయంకరమైన, భయానకమైన, విచిత్రమైన, వికృతమైన రూపాలతో కనిపిస్తూ, భయపెట్టేలా ఉంటారు.
అప్రశస్తైరశుచిభి: సమ్ప్రయోజ్య చ తాపసాన్ । ప్రతిఘ్నన్త్యపరాన్ క్షిప్రమనార్య్యా: పురత: స్థితా: ।। ౨.౧౧౬.
వారు అపవిత్రమైన, దుర్మార్గమైన పనులతో మునులను వేధిస్తూ, ఎదుట నిలబడి వెంటనే ఇతరులను దాడి చేస్తారు.
తేషు తేష్వాశ్రమస్థానేష్వబుద్ధమవలీయ చ । రమన్తే తాపసాంస్తత్ర నాశయన్తో ఽల్పయేతస: ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ఆశ్రమాల్లో, ఎవరికీ తెలియకుండా దాగి, తక్కువ ధర్మం ఉన్న వారు అక్కడ తపస్సు చేసే వారికి బాధ కలిగిస్తూ ఆనందిస్తున్నారు.
అపక్షిపన్తి స్రుగ్భాణ్డానగ్నీన్ సిఞ్చన్తి వారిణా । కలశాంశ్చ ప్రమృద్నన్తి హవనే సముపస్థితే ।। ౨.౧౧౬.
వారు అక్కడి యజ్ఞపాత్రలు, చెంబులు దొంగిలించి, అగ్నిని నీటితో ఆర్పేస్తారు. యజ్ఞం మొదలయ్యే సమయానికి కలశాలను కూడా పగులగొడతారు.
తైర్దురాత్మభిరామృష్టానాశ్రమాన్ ప్రజిహాసవ: । గమనాయాన్యదేశస్య చోదయన్త్యృషయో ఽద్య మామ్ ।। ౨.౧౧౬.
ఆ దుష్టులు ఆశ్రమాలను అపవిత్రం చేసినందువల్ల, మేము ఈ ప్రాంతాన్ని వదిలిపెట్టి ఇంకొక చోటికి వెళ్లాలని ఋషులు నన్ను ఈ రోజు ప్రేరేపిస్తున్నారు.
తత్పురా రామ శారీరీముపహింసాం తపస్విషు । దర్శయన్తి హి దుష్టాస్తే త్యక్ష్యామ ఇమమాశ్రమమ్ ।। ౨.౧౧౬.
రామా, ఆ దుష్టులు తపస్సు చేసే వారిని శరీరానికి హాని చేయకముందే, మనం ఈ ఆశ్రమాన్ని వదిలిపెడదాం.
బహుమూలఫలం చిత్రమవిదూరాదితో వనమ్ । పురాణాశ్రమమేవాహం శ్రయిష్యే సగణ: పున: ।। ౨.౧౧౬.
ఇక్కడి నుంచి దూరంగా కాని, రకరకాల కందమూలాలు, పండ్లతో నిండిన అందమైన అడవి ఉంది. నేను నా సహచరులతో కలిసి మళ్లీ మన పాత ఆశ్రమానికే వెళ్తాను.
ఖరస్త్వయ్యపి చాయుక్తం పురా తాత ప్రవర్త్తతే । సహాస్మాభిరితో గచ్ఛ యది బుద్ధి: ప్రవర్త్తతే ।। ౨.౧౧౬.
తాతా, ఖరుడు కూడా గతంలో నీకు అన్యాయం చేశాడు. నీకు ఇష్టం ఉంటే, మాతో కలిసి ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళిపో.
సకలత్రస్య సన్దేహో నిత్యం యత్తస్య రాఘవ । సమర్థస్యాపి వసతో వాసో దు:ఖమిహాద్య తే ।। ౨.౧౧౬.
ఓ రాఘవా, తన కుటుంబానికి ఎప్పుడూ భయం ఉండే వాడికి, ఎంత శక్తి ఉన్నా ఇక్కడ ఉండటం నేడు నీకు కష్టమే.
ఇత్యుక్తవన్తం రామస్తం రాజపుత్రస్తపస్వినమ్ । న శశాకోత్తరైర్వాక్యైరవరోద్ధుం సముత్సుక: ।। ౨.౧౧౬.
రాముడు ఆ తపస్విని మరిన్ని మాటలతో నిలిపివేయాలని ప్రయత్నించినా, ఆయనను ఆపలేకపోయాడు.
అభినన్ద్య సమాపృచ్ఛ్య సమాధాయ చ రాఘవమ్ । స జగామాశ్రమం త్యక్త్వా కులై: కులపతి: సహ ।। ౨.౧౧౬.
రాఘవుని అభివాదం చేసి, వీడ్కోలు చెప్పి, ధైర్యం చెప్పి, ఆ ఆశ్రమాధిపతి తన కుటుంబంతో కలిసి ఆశ్రమాన్ని వదిలిపోయాడు.
రామ: సంసాధ్య త్వృషిగణమనుగమనాద్దేశాత్తస్మాత్ కులపతిమభివాద్య ఋషిమ్ । సమ్యక్ప్రీతైస్తైరనుమత ఉపదిష్టార్థ: పుణ్యం వాసాయ స్వనిలయముపసమ్పేదే ।। ౨.౧౧౬.
రాముడు ఋషుల గుంపును కొంత దూరం వరకూ గౌరవంగా అనుసరించి, ఆశ్రమాధిపతికి నమస్కరించి, వారి అనుమతి, సూచనలతో తన పవిత్ర నివాసానికి తిరిగి వచ్చాడు.
ఆశ్రమం త్వృషివిరహితం ప్రభు: క్షణమపి న విజహౌ స రాఘవ: । రాఘవం హి సతతమనుగతాస్తాపసాశ్చార్షచరితధృతగుణా: ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ఋషులు అక్కడ లేకపోయినా, రాఘవుడు ఒక్క క్షణం కూడా ఆశ్రమాన్ని వదలలేదు. ఎందుకంటే, తపస్సు చేసే వారు ఎప్పుడూ రాఘవుని అనుసరిస్తూ ఉండేవారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షోడశోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యాకాండలో, నూరారు పదహారు వ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center రాఘవస్త్వథ యాతేషు తపస్విషు విచిన్తయన్ । న తత్రారోచయద్వాసం కారణైర్బహుభిస్తదా ।। ౨.౧౧౭.
తపస్సు చేసే వారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాఘవుడు ఆలోచించి, అనేక కారణాల వల్ల అక్కడ ఉండటం తనకు అనుకూలంగా అనిపించలేదు.
ఇహ మే భరతో దృష్టో మాతరశ్చ సనాగరా: । సా చ మే స్మృతిరన్వేతి తాన్నిత్యమనుశోచత: ।। ౨.౧౧౭.
ఇక్కడే నాకు భరతుడు, నా తల్లులు, నగర ప్రజలు కలుసుకున్నారు. వారిని గుర్తు చేసుకుంటూ నా మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతోంది.
స్కన్ధావారనివేశేన తేన తస్య మహాత్మన: । హయహస్తికరీషైశ్చ ఉపమర్ద్ద: కృతో భృశమ్ ।। ౨.౧౧౭.
భరతుడు తన సైన్యంతో ఇక్కడ బస చేసినందువల్ల, గుర్రాలు, ఏనుగులు వేసిన మలంతో భూమి బాగా నలిగిపోయింది.
తస్మాదన్యత్ర గచ్ఛామ ఇతి సఞ్చిన్త్య రాఘవ: । ప్రాతిష్ఠత స వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ సఙ్గత: ।। ౨.౧౧౭.
అందువల్ల, ఇంకొకచోటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుని, రాఘవుడు సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
సో ఽత్రేరాశ్రమమాసాద్య తం వవన్దే మహాయశా: । తం చాపి భగవానత్రి: పుత్రవత్ ప్రత్యపద్యత ।। ౨.౧౧౭.
అతడు గొప్ప కీర్తి కలవాడై, అత్రి ఆశ్రమానికి చేరి నమస్కరించాడు. అత్రి మహర్షి కూడా అతన్ని తన కుమారుడిలా ఆదరించాడు.
స్వయమాతిథ్యమాదిశ్య సర్వమస్య సుసత్కృతమ్ । సౌమిత్రిం చ మహాభాగాం సీతాం చ సమసాన్త్వయత్ ।। ౨.౧౧౭.
తానే స్వయంగా అతిథి సేవను ఏర్పాటుచేసి, వారిని ఎంతో గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. సౌమిత్రి, మహాభాగ సీతకు సాంత్వన చెప్పాడు.
పత్నీం చ సమనుప్రాప్తాం వృద్ధామామన్త్ర్య సత్కృతామ్ । సాన్త్వయామాస ధర్మజ్ఞ: సర్వభూతహితే రత: ।। ౨.౧౧౭.
అతడు తన వద్దకు వచ్చిన వృద్ధమైన, గౌరవింపబడిన భార్యను ఆదరంగా పలకరించి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, సమస్త జీవుల మేలుకోసం కృషి చేసే వాడిగా ఆమెను ఓదార్చాడు.
అనసూయాం మహాభాగాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్ । ప్రతిగృహ్ణీష్వ వైదేహీమబ్రవీదృషిసత్తమ: । రామాయ చాచచక్షే తాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్ ।। ౨.౧౧౭.
తపస్సులో భాగ్యశాలి అయిన అనసూయను, ధర్మమార్గంలో నడిచే తపస్వినిని, 'వైదేహీ, నీవు స్వీకరించు' అని ఋషిశ్రేష్ఠుడు అన్నాడు. ఆ తపస్విని గురించి రామునికీ వివరించాడు.
దశవర్షాణ్యనావృష్ట్యా దగ్ధే లోకే నిరన్తరమ్ । యయా మూలఫలే సృష్టే జాహ్నవీ చ ప్రవర్త్తితా ।। ౨.౧౧౭.
పది సంవత్సరాలు ఎండిపోయిన లోకంలో వర్షం లేకుండా ఉన్నప్పుడు, ఆమె మూలఫలాలను పుట్టించి, గంగా నదిని ప్రవహింపజేసింది.
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తా నియమైశ్చాప్యలఙ్కృతా । దశవర్షసహస్రాణి యయా తప్తం మహత్తప: ।। ౨.౧౧౭.
ఘోరమైన తపస్సుతో, నియమాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, పది వేల సంవత్సరాలు గొప్ప తపస్సు చేసింది.
అనసూయా వ్రతై: స్నాతా ప్రత్యూహాశ్చ నివర్త్తితా: । దేవకార్యనిమిత్తం చ యయా సంత్వరమాణయా । దశరాత్రం కృతా రాత్రి: సేయం మాతేవ తే ఽనఘ ।। ౨.౧౧౭.
వ్రతాలతో పవిత్రురాలైన అనసూయ, ప్రతి అడ్డంకిని తొలగించి, దేవతల పనికోసం త్వరగా కదిలి, పది రాత్రులు కూడిన ఒక రాత్రిని సృష్టించింది. ఆమె నీకు తల్లి లాంటి వాడి, పాపరహితుడా.
తామిమాం సర్వభూతానాం నమస్కార్య్యాం యశస్వినీమ్ । అభిగచ్ఛతు వైదేహీ వృద్ధామక్రోధనాం సదా । అనసూయేతి యా లోకే కర్మభి: ఖ్యాతిమాగతా ।। ౨.౧౧౭.
ఈ లోకంలో అనసూయ అని పేరుగాంచిన, సర్వభూతాలు నమస్కరించదగిన, ప్రతిష్టాత్మకురాలైన, వృద్ధురాలైన, ఎప్పుడూ కోపం లేని ఈమెను, వైదేహి, నీవు దగ్గరగా వెళ్లి పలకరించు.
ఏవం బ్రువాణం తమృషిం తథేత్యుక్త్వా స రాఘవ: । సీతామువాచ ధర్మజ్ఞామిదం వచనముత్తమమ్ ।। ౨.౧౧౭.
అలా ఆ ఋషి చెప్పినప్పుడు, రాఘవుడు 'అలాగే' అని సమ్మతించి, ధర్మాన్ని తెలిసిన సీతకు ఈ ఉత్తమమైన మాటలు అన్నాడు.
రాజపుత్రి శ్రుతం త్వేతన్మునేరస్య సమీరితమ్ । శ్రేయోర్థమాత్మన: శ్రీఘ్రమభిగచ్ఛ తపస్వినీమ్ ।। ౨.౧౧౭.
రాజకుమారి, ఈ ముని చెప్పిన మాటలు నీవు విన్నావు. నీ మేలుకోసం త్వరగా ఆ తపస్విని వద్దకు వెళ్లు.
సీతా త్వేతద్వచ: శ్రుత్వా రాఘవస్య హితైషిణ: । తామత్రిపత్నీం ధర్మజ్ఞామభిచక్రామ మైథిలీ ।। ౨.౧౧౭.
సీత, తన మేలుకోసం కోరే రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, వృద్ధురాలైన, ధర్మాన్ని తెలిసిన ఆ భార్యవద్దకు మైతిలి వెళ్లింది.
శిథిలాం వలితాం వృద్ధాం జరాపాణ్డరమూర్ద్ధజామ్ । సతతం వేపమానాఙ్గీ ప్రవాతే కదలీ యథా ।। ౨.౧౧౭.
ఆమె కృశకాయురాలై, ముడతలతో, వృద్ధురాలై, ముసలితనంతో తలపాలుపచ్చగా మారి, శరీరం ఎప్పుడూ వణికుతూ, గాలిలో కదిలే అరటి చెట్టు లాగా కనిపించింది.