తేషామౌత్సుక్యమాలక్ష్య రామస్త్వాత్మని శఙ్కిత: । కృతాఞ్జలిరువాచేదమృషిం కులపతిం తత: ।। ౨.౧౧౬.
వారి ఆందోళనను గమనించిన రాముడు, స్వయంగా కూడా సందేహంతో, చేతులు జోడించి, అక్కడి మునులాధ్యక్షుడిని ఇలా అడిగాడు.
న కచ్చిద్భగవన్ కిఞ్చిత్పూర్వవృత్తమిదం మయి । దృశ్యతే వికృతం యేన విక్రియన్తే తపస్విన: ।। ౨.౧౧౬.
భగవంతుడా, నా గత ప్రవర్తనలో ఏదైనా తప్పుగా కనిపించి, మునులు కలవరపడేలా ఏదైనా జరిగిందేమో అని భయపడుతున్నాను.
ప్రమాదాచ్చరితం కచ్చిత్కిఞ్చిన్నావరజస్య మే । లక్ష్మణస్యర్షిభిర్దృష్టం నానురూపమివాత్మన: ।। ౨.౧౧౬.
నా తమ్ముడు లక్ష్మణుడు కూడా, మునుల దృష్టిలో, అప్రమత్తత వల్ల తనకు తగినట్టుగా కాకుండా ఏదైనా ప్రవర్తించాడేమో అని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిచ్ఛుశ్రూషమాణా వ: శుశ్రూషణపరా మయి । ప్ర(మ)మాదాభ్యుచితాం వృత్తిం సీతా యుక్తం న వర్తతే ।। ౨.౧౧౬.
మీ సేవలో నిమగ్నమై, నన్ను గౌరవిస్తూ ఉండే సీత, అప్రమత్తత వల్ల తాను తగినట్టు కాకుండా ప్రవర్తించిందేమో అని ఆశిస్తున్నాను.
అథర్షిర్జరయా వృద్ధస్తపసా చ జరాం గత: । వేపమాన ఇవోవాచ రామం భూతదయాపరమ్ ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ముని వృద్ధాప్యంతో, తపస్సుతో బలహీనుడై, వణుకుతూ, సమస్త ప్రాణుల పట్ల దయగల రామునితో ఇలా చెప్పాడు.
కుత: కల్యాణసత్త్వాయా: కల్యాణాభిరతేస్తథా । చలనం తాత వైదేహ్యాస్తపస్విషు విశేషత: ।। ౨.౧౧౬.
ధర్మాన్ని ప్రేమించే, మంచి స్వభావం కలిగిన వైదేహి, ముఖ్యంగా మునుల మధ్యలో, ఏదైనా తప్పు చేయడం ఎలా సాధ్యం రామా?
త్వన్నిమిత్తమిదం తావత్తాపసాన్ ప్రతి వర్తతే । రక్షోభ్యస్తేన సంవిగ్నా: కథయన్తి మిథ: కథా: ।। ౨.౧౧౬.
ఈ మునులలో కలవరమంతా నీ వల్లే రామా; రాక్షసులను చూసి భయపడి, వారు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటున్నారు.
రావణావరజ: కశ్చిత్ ఖరో నామేహ రాక్షస: । ఉత్పాట్య తాపసాన్ సర్వాన్ జనస్థాననికేతనాన్ ।। ౨.౧౧౬.
ఇక్కడ రావణుని తమ్ముడు ఖరుడు అనే ఒక రాక్షసుడు ఉన్నాడు. అతడు జనస్థానంలో నివసించే మునులను అందరినీ తరిమేశాడు.
ధృష్టశ్చ జితకాశీం చ నృశంస: పురుషాదక: । అవలిప్తశ్చ పాపశ్చ త్వాం చ తాత న మృష్యతే ।। ౨.౧౧౬.
అతడు దుర్మార్గుడు, దురాశతో, మానవులను తినేవాడు, అహంకారంతో, పాపంతో నిండినవాడు. నిన్ను కూడా భరించలేడు రామా.
త్వం యదాప్రభృతి హ్యస్మిన్నాశ్రమే తాత వర్తసే । తదాప్రభృతి రక్షాంసి విప్రకుర్వన్తి తాపసాన్ ।। ౨.౧౧౬.
నీవు ఈ ఆశ్రమంలో నివసించడం మొదలైనప్పటి నుండి, రాక్షసులు మునులను బాధించటం మొదలుపెట్టారు.
దర్శయన్తి హి బీభత్సై: క్రూరైర్భీషణకైరపి । నానారూపైర్విరూపైశ్చ రూపైర్వికృతదర్శనై: ।। ౨.౧౧౬.
వారు భయంకరమైన, భయానకమైన, విచిత్రమైన, వికృతమైన రూపాలతో కనిపిస్తూ, భయపెట్టేలా ఉంటారు.
అప్రశస్తైరశుచిభి: సమ్ప్రయోజ్య చ తాపసాన్ । ప్రతిఘ్నన్త్యపరాన్ క్షిప్రమనార్య్యా: పురత: స్థితా: ।। ౨.౧౧౬.
వారు అపవిత్రమైన, దుర్మార్గమైన పనులతో మునులను వేధిస్తూ, ఎదుట నిలబడి వెంటనే ఇతరులను దాడి చేస్తారు.
తేషు తేష్వాశ్రమస్థానేష్వబుద్ధమవలీయ చ । రమన్తే తాపసాంస్తత్ర నాశయన్తో ఽల్పయేతస: ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ఆశ్రమాల్లో, ఎవరికీ తెలియకుండా దాగి, తక్కువ ధర్మం ఉన్న వారు అక్కడ తపస్సు చేసే వారికి బాధ కలిగిస్తూ ఆనందిస్తున్నారు.
అపక్షిపన్తి స్రుగ్భాణ్డానగ్నీన్ సిఞ్చన్తి వారిణా । కలశాంశ్చ ప్రమృద్నన్తి హవనే సముపస్థితే ।। ౨.౧౧౬.
వారు అక్కడి యజ్ఞపాత్రలు, చెంబులు దొంగిలించి, అగ్నిని నీటితో ఆర్పేస్తారు. యజ్ఞం మొదలయ్యే సమయానికి కలశాలను కూడా పగులగొడతారు.
తైర్దురాత్మభిరామృష్టానాశ్రమాన్ ప్రజిహాసవ: । గమనాయాన్యదేశస్య చోదయన్త్యృషయో ఽద్య మామ్ ।। ౨.౧౧౬.
ఆ దుష్టులు ఆశ్రమాలను అపవిత్రం చేసినందువల్ల, మేము ఈ ప్రాంతాన్ని వదిలిపెట్టి ఇంకొక చోటికి వెళ్లాలని ఋషులు నన్ను ఈ రోజు ప్రేరేపిస్తున్నారు.
తత్పురా రామ శారీరీముపహింసాం తపస్విషు । దర్శయన్తి హి దుష్టాస్తే త్యక్ష్యామ ఇమమాశ్రమమ్ ।। ౨.౧౧౬.
రామా, ఆ దుష్టులు తపస్సు చేసే వారిని శరీరానికి హాని చేయకముందే, మనం ఈ ఆశ్రమాన్ని వదిలిపెడదాం.
బహుమూలఫలం చిత్రమవిదూరాదితో వనమ్ । పురాణాశ్రమమేవాహం శ్రయిష్యే సగణ: పున: ।। ౨.౧౧౬.
ఇక్కడి నుంచి దూరంగా కాని, రకరకాల కందమూలాలు, పండ్లతో నిండిన అందమైన అడవి ఉంది. నేను నా సహచరులతో కలిసి మళ్లీ మన పాత ఆశ్రమానికే వెళ్తాను.
ఖరస్త్వయ్యపి చాయుక్తం పురా తాత ప్రవర్త్తతే । సహాస్మాభిరితో గచ్ఛ యది బుద్ధి: ప్రవర్త్తతే ।। ౨.౧౧౬.
తాతా, ఖరుడు కూడా గతంలో నీకు అన్యాయం చేశాడు. నీకు ఇష్టం ఉంటే, మాతో కలిసి ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళిపో.
సకలత్రస్య సన్దేహో నిత్యం యత్తస్య రాఘవ । సమర్థస్యాపి వసతో వాసో దు:ఖమిహాద్య తే ।। ౨.౧౧౬.
ఓ రాఘవా, తన కుటుంబానికి ఎప్పుడూ భయం ఉండే వాడికి, ఎంత శక్తి ఉన్నా ఇక్కడ ఉండటం నేడు నీకు కష్టమే.
ఇత్యుక్తవన్తం రామస్తం రాజపుత్రస్తపస్వినమ్ । న శశాకోత్తరైర్వాక్యైరవరోద్ధుం సముత్సుక: ।। ౨.౧౧౬.
రాముడు ఆ తపస్విని మరిన్ని మాటలతో నిలిపివేయాలని ప్రయత్నించినా, ఆయనను ఆపలేకపోయాడు.
అభినన్ద్య సమాపృచ్ఛ్య సమాధాయ చ రాఘవమ్ । స జగామాశ్రమం త్యక్త్వా కులై: కులపతి: సహ ।। ౨.౧౧౬.
రాఘవుని అభివాదం చేసి, వీడ్కోలు చెప్పి, ధైర్యం చెప్పి, ఆ ఆశ్రమాధిపతి తన కుటుంబంతో కలిసి ఆశ్రమాన్ని వదిలిపోయాడు.
రామ: సంసాధ్య త్వృషిగణమనుగమనాద్దేశాత్తస్మాత్ కులపతిమభివాద్య ఋషిమ్ । సమ్యక్ప్రీతైస్తైరనుమత ఉపదిష్టార్థ: పుణ్యం వాసాయ స్వనిలయముపసమ్పేదే ।। ౨.౧౧౬.
రాముడు ఋషుల గుంపును కొంత దూరం వరకూ గౌరవంగా అనుసరించి, ఆశ్రమాధిపతికి నమస్కరించి, వారి అనుమతి, సూచనలతో తన పవిత్ర నివాసానికి తిరిగి వచ్చాడు.
ఆశ్రమం త్వృషివిరహితం ప్రభు: క్షణమపి న విజహౌ స రాఘవ: । రాఘవం హి సతతమనుగతాస్తాపసాశ్చార్షచరితధృతగుణా: ।। ౨.౧౧౬.
ఆ ఋషులు అక్కడ లేకపోయినా, రాఘవుడు ఒక్క క్షణం కూడా ఆశ్రమాన్ని వదలలేదు. ఎందుకంటే, తపస్సు చేసే వారు ఎప్పుడూ రాఘవుని అనుసరిస్తూ ఉండేవారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షోడశోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యాకాండలో, నూరారు పదహారు వ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center రాఘవస్త్వథ యాతేషు తపస్విషు విచిన్తయన్ । న తత్రారోచయద్వాసం కారణైర్బహుభిస్తదా ।। ౨.౧౧౭.
తపస్సు చేసే వారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాఘవుడు ఆలోచించి, అనేక కారణాల వల్ల అక్కడ ఉండటం తనకు అనుకూలంగా అనిపించలేదు.
ఇహ మే భరతో దృష్టో మాతరశ్చ సనాగరా: । సా చ మే స్మృతిరన్వేతి తాన్నిత్యమనుశోచత: ।। ౨.౧౧౭.
ఇక్కడే నాకు భరతుడు, నా తల్లులు, నగర ప్రజలు కలుసుకున్నారు. వారిని గుర్తు చేసుకుంటూ నా మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతోంది.
స్కన్ధావారనివేశేన తేన తస్య మహాత్మన: । హయహస్తికరీషైశ్చ ఉపమర్ద్ద: కృతో భృశమ్ ।। ౨.౧౧౭.
భరతుడు తన సైన్యంతో ఇక్కడ బస చేసినందువల్ల, గుర్రాలు, ఏనుగులు వేసిన మలంతో భూమి బాగా నలిగిపోయింది.
తస్మాదన్యత్ర గచ్ఛామ ఇతి సఞ్చిన్త్య రాఘవ: । ప్రాతిష్ఠత స వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ సఙ్గత: ।। ౨.౧౧౭.
అందువల్ల, ఇంకొకచోటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుని, రాఘవుడు సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
సో ఽత్రేరాశ్రమమాసాద్య తం వవన్దే మహాయశా: । తం చాపి భగవానత్రి: పుత్రవత్ ప్రత్యపద్యత ।। ౨.౧౧౭.
అతడు గొప్ప కీర్తి కలవాడై, అత్రి ఆశ్రమానికి చేరి నమస్కరించాడు. అత్రి మహర్షి కూడా అతన్ని తన కుమారుడిలా ఆదరించాడు.
స్వయమాతిథ్యమాదిశ్య సర్వమస్య సుసత్కృతమ్ । సౌమిత్రిం చ మహాభాగాం సీతాం చ సమసాన్త్వయత్ ।। ౨.౧౧౭.
తానే స్వయంగా అతిథి సేవను ఏర్పాటుచేసి, వారిని ఎంతో గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. సౌమిత్రి, మహాభాగ సీతకు సాంత్వన చెప్పాడు.