సత్యమేవానృశంసఞ్చ రాజవృత్తం సనాతనమ్ । తస్మాత్సత్యాత్మకం రాజ్యం సత్యే లోక: ప్రతిష్ఠిత: ।। ౨.౧౦౯.
నిజాయితీ, దయ రాజులకు శాశ్వతమైన కర్తవ్యాలు. అందుకే రాజ్యం నిజంలో నిలబడుతుంది; ఈ లోకం కూడా నిజంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ సత్యమేవ హి మేనిరే । సత్యవాదీ హి లోకే ఽస్మిన్ పరమం గచ్ఛతి క్షయమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఋషులు, దేవతలు కూడా నిజాన్ని అత్యుత్తమంగా భావించారు. ఈ లోకంలో నిజం చెప్పేవాడు ఎత్తైన స్థితిని పొందుతాడు.
ఉద్విజన్తే యథా సర్ప్పాన్నరాదనృతవాదిన: । ధర్మ: సత్యం పరో లోకే మూలం స్వర్గస్య చోచ్యతే ।। ౨.౧౦౯.
పాము చూసినట్టు మనుషులు అబద్ధం చెప్పేవారిని కూడా దూరంగా వదులుతారు. ధర్మం ఈ లోకంలో గొప్పది, నిజమే స్వర్గానికి మూలం అని అంటారు.
సత్యమేవేశ్వరో లోకే సత్యం పద్మా శ్రితా సదా । సత్యమూలాని సర్వాణి సత్యాన్నాస్తి పరం పదమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఈ లోకంలో నిజమే అధిపతి. లక్ష్మీ దేవి ఎప్పుడూ నిజాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అన్నీ నిజంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి; నిజానికి మించిన స్థానం లేదు.
దత్తమిష్టం హుతం చైవ తప్తాని చ తపాంసి చ । వేదా: సత్యప్రతిష్ఠానాస్తస్మాత్ సత్యపరో భవేత్ ।। ౨.౧౦౯.
దానం, యజ్ఞం, హోమం, తపస్సు — ఇవన్నీ వేదాలలో నిజంపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. అందుకే మనం ఎప్పుడూ నిజాన్ని పాటించాలి.
ఏక: పాలయతే లోకమేక: పాలయతే కులమ్ । మజ్జత్యేకో హి నిరయ ఏక: స్వర్గే మహీయతే ।। ౨.౧౦౯.
ఒకడే లోకాన్ని కాపాడతాడు, ఒకడే కుటుంబాన్ని కాపాడతాడు; ఒకడే నరకంలో పడి పోతాడు, ఒకడే స్వర్గంలో గౌరవించబడతాడు.
సో ఽహం పితుర్నియోగన్తు కిమర్థం నానుపాలయే । సత్యప్రతిశ్రవ: సత్యం సత్యేన సమయీకృత: ।। ౨.౧౦౯.
అందువల్ల నేను నాన్న మాటను ఎందుకు పాటించకూడదు? నిజమైన ప్రమాణం ఇచ్చినవాడిగా, నేను నిజానికి బద్ధుడిని.
నైవ లోభాన్న మోహాద్వా న హ్యజ్ఞానాత్తమోన్విత: । సేతుం సత్యస్య భేత్స్యామి గురో: సత్యప్రతిశ్రవ: ।। ౨.౧౦౯.
లోభంతో కాని, మాయతో కాని, అజ్ఞానంతో కాని, చీకటి మనసుతో కాని, నేను నిజానికి వంతెనను చెడగొట్టను. గురువుకు ఇచ్చిన నిజమైన మాట నాకు బంధనంగా ఉంది.
అసత్యసన్ధస్య సతశ్చలస్యాస్థిరచేతస: । నైవ దేవా న పితర: ప్రతీచ్ఛన్తీతి న: శ్రుతమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నిజం నిలబెట్టుకోని, మోసపూరితమైన, స్థిరమైన మనస్సు లేని వాడి పూజలను దేవతలు, పితృదేవతలు కూడా అంగీకరించరని మనం విన్నాము.
ప్రత్యగాత్మమిమం ధర్మం సత్యం పశ్యామ్యహం స్వయమ్ । భార: సత్పురుషాచీర్ణస్తదర్థమభిమన్యతే ।। ౨.౧౦౯.
ఈ ధర్మాన్ని, ఈ నిజాన్ని నేను నా అంతరాత్మలోనే చూస్తున్నాను. మంచి మనుషులు మోయే భారమూ ఇదే కోసమే.
క్షాత్ऺత్రం ధర్మమహం త్యక్ష్యే హ్యధర్మం ధర్మసంహితమ్ । క్షుద్రైర్నృశంసైర్లుబ్ధైశ్చ సేవితం పాపకర్మభి: ।। ౨.౧౦౯.
అధర్మంగా ఉన్న క్షత్రియ ధర్మాన్ని, అది ధర్మంతో కలిసినా, దుర్మార్గులు, క్రూరులు, లోభులు, పాపకార్యాలు చేసే వాళ్లు పాటిస్తే, నేను వదిలేస్తాను.
కాయేన కురుతే పాపం మనసా సమ్ప్రధార్య చ । అనృతం జిహ్వయా చాహ త్రివిధం కర్మ పాతకమ్ ।। ౨.౧౦౯.
శరీరంతో పాపం చేయడం, మనసులో ఆలోచించడం, నాలుకతో అబద్ధం చెప్పడం — ఈ మూడు విధాలుగా పాపం జరుగుతుంది.
భూమి: కీర్త్తిర్యశో లక్ష్మీ: పురుషం ప్రార్థయన్తి హి । స్వర్గస్థం చానుపశ్యన్తి సత్యమేవ భజేత తత్ ।। ౨.౧౦౯.
భూమి, కీర్తి, యశస్సు, ఐశ్వర్యం — ఇవన్నీ మానవుణ్ని వెతుకుతాయి. స్వర్గంలో ఉన్నవాడిని కూడా చూస్తాయి. అందుకే మనం ఎప్పుడూ నిజాన్ని ఆశ్రయించాలి.
శ్రేష్ఠం హ్యనార్యమేవ స్యాద్యద్భవానవధార్య్య మామ్ । ఆహ యుక్తికరైర్వాక్యైరిదం భద్రం కురుష్వ హ ।। ౨.౧౦౯.
మీరు నన్ను పట్టించుకోకూడదని చెప్పినా, అది గొప్పదిగా కనిపించకపోవచ్చు. అయినా మీరు చెప్పేది సమంజసం. కాబట్టి మీరు చెప్పినదాన్ని చేయండి.
కథం హ్యహం ప్రతిజ్ఞాయ వనవాసమిమం గురౌ । భరతస్య కరిష్యామి వచో హిత్వా గురోర్వచ: ।। ౨.౧౦౯.
నేను గురువుకు అడవి వాసం చేస్తానని ప్రమాణం చేసిన తర్వాత, గురువు మాటను వదిలి, భరతుని మాటను ఎలా నెరవేర్చగలను?
స్థిరా మయా ప్రతిజ్ఞాతా ప్రతిజ్ఞా గురుసన్నిధౌ । ప్రహృష్యమాణా సా దేవీ కైకేయీ చాభవత్తదా ।। ౨.౧౦౯.
గురువు సమక్షంలో నేను చేసిన ప్రమాణం దృఢంగా ఉంది. అప్పుడు కైకేయి దేవి ఎంతో ఆనందించింది.
వనవాసం వసన్నేవం శుచిర్నియతభోజన: । మూలై: పుష్పై: ఫలై: పుణ్యై: పితఽన్ దేవాంశ్చ తర్పయన్ ।। ౨.౧౦౯.
నేను అరణ్యంలో నివసిస్తూ, శుద్ధంగా, నియమితమైన భోజనం చేస్తూ, పవిత్రమైన మూలికలు, పువ్వులు, పండ్లతో నా పితృదేవతల్ని, దేవతల్ని తృప్తిపరుస్తున్నాను.
సన్తుష్టపఞ్చవర్గో ఽహం లోకయాత్రాం ప్రవర్త్తయే । అకుహ: శ్రద్దధానస్సన్ కార్య్యాకార్య్యవిచక్షణ: ।। ౨.౧౦౯.
నా ఐదు ఇంద్రియాలపై సంతృప్తితో ఉండి, జీవన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తున్నాను. నేను మోసపూరితుడిని కాదు, విశ్వాసంతో ఉండి, చేయవలసినది, చేయకూడదాని మధ్య తేడా తెలుసుకుంటాను.
కర్మభూమిమిమాం ప్రాప్య కర్త్తవ్యం కర్మ యచ్ఛుభమ్ । అగ్నిర్వాయుశ్చ సోమశ్చ కర్మణాం ఫలభాగిన: ।। ౨.౧౦౯.
ఈ కర్మభూమిని పొందినవాడు, చేయవలసిన శుభమైన పనులు తప్పక చేయాలి. అగ్ని, వాయువు, సోముడు — వీరే కర్మఫలాలను పొందేవారు.
శతం క్రతూనామాహృత్య దేవరాట్ త్రిదివఙ్గత: । తపాంస్యుగ్రాణి చాస్థాయ దివం యాతా మహర్షయ: ।। ౨.౧౦౯.
దేవేంద్రుడు వంద యజ్ఞాలు నిర్వహించి స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహర్షులు కూడా ఘోరమైన తపస్సు చేసి, ఆకాశానికి చేరుకున్నారు.
అమృష్యమాణ: పునరుగ్రతేజా నిశమ్య తన్నాస్తికవాక్యహేతుమ్ । అథాబ్రవీత్తం నృపతేస్తనూజో విగర్హమాణో వచనాని తస్య ।। ౨.౧౦౯.
అతని నాస్తికత్వపు మాటలు విని, భరించలేక, ఉగ్రతతో, రాజుని కుమారుడు అతని మాటలను తప్పుబడుతూ ఇలా అన్నాడు.
సత్యం చ ధర్మం చ పరాక్రమం చ భూతానుకమ్పాం ప్రియవాదితాఞ్చ । ద్విజాతిదేవాతిథిపూజనం చ పన్థానమాహుస్త్రిదివస్య సన్త: ।। ౨.౧౦౯.
సత్యం, ధర్మం, పరాక్రమం, భూతాలపై దయ, మధురంగా మాట్లాడటం, ద్విజులు, దేవతలు, అతిథులను సత్కరించడం — ఇవే స్వర్గానికి దారిగా సద్గుణులు చెబుతారు.
తేనైవమాజ్ఞాయ యథావదర్థమేకోదయం సమ్ప్రతిపద్య విప్రా: । ధర్మం చరన్త: సకలం యథావత్ కాంక్షన్తి లోకాగమమప్రమత్తా: ।। ౨.౧౦౯.
దీనిని సరిగ్గా అర్థం చేసుకుని, ఏకాగ్రతతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, బ్రాహ్మణులు అప్రమత్తంగా ఉండి, పరలోకాన్ని కోరుకుంటారు.
నిన్దామ్యహం కర్మ పితు: కృతం తద్యస్త్వామగృహ్ణాద్విషమస్థబుద్ధిమ్ । బుద్ధ్యానయైవంవిధయా చరన్తం సునాస్తికం ధర్మపథాదపేతమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నీ మనస్సు తప్పు దారిలో ఉన్నప్పుడు, నిన్ను అంగీకరించిన నా తండ్రి చేసిన పనిని నేను తప్పుపడుతున్నాను. ఇలాంటి మూర్ఖత్వంతో నడుచుకునే నిజమైన నాస్తికుడు ధర్మమార్గాన్ని విడిచిపోతాడు.
యథా హి చోర: స తథా హి బుద్ధస్తథాగతం నాస్తికమత్ర విద్ధి । తస్మాద్ధి య: శఙ్క్యతమ: ప్రజానాం న నాస్తికేనాభిముఖో బుధ: స్యాత్ ।। ౨.౧౦౯.
ఎలా దొంగ తప్పు చేస్తాడో, అలాగే నాస్తికబుద్ధి కూడా. నాస్తికత్వం కూడా అలాంటి దుర్గుణమే అని తెలుసుకో. అందుకే ప్రజల్లో అత్యంత అనుమానాస్పదుడు నాస్తికుడే; జ్ఞానులు అతనితో స్నేహం చేయరు.
త్వత్తో జనా: పూర్వతరే వరాశ్చ శుభాని కర్మాణి బహూని చక్రు: । జిత్వా సదేమం చ పరఞ్చ లోకం తస్మాద్ద్విజా: స్వస్తి హుతం కృతం చ ।। ౨.౧౦౯.
నీవు కన్నా ముందు ఉన్నవారు, గొప్పవారు కూడా, అనేక శుభకార్యాలు చేసి, ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని జయించారు. అందుచేత బ్రాహ్మణులారా, హోమాలు, యజ్ఞాలు శుభదాయకమే.
ధర్మే రతా: సత్పురుషై: సమేతాస్తేజస్వినో దానగుణప్రధానా: । అహింసకా వీతమలాశ్చ లోకే భవన్తి పూజ్యా మునయ: ప్రధానా: ।। ౨.౧౦౯.
ధర్మంలో నిష్టతో, సత్పురుషులతో కలసి, తేజస్సుతో, దానగుణంలో ప్రథానులు, హింసలేని వారు, కలుషం లేని వారు — ఇలాంటి మునులు లోకంలో పూజించబడతారు.
ఇతి బ్రువన్తం వచనం సరోషం రామం మహాత్మానమదీనసత్త్వమ్ । ఉవాచ తథ్యం పునరాస్తికం చ సత్యం వచ: సానునయం చ విప్ర: ।। ౨.౧౦౯.
కోపంతో ఇలా మాట్లాడుతున్న మహాత్ముడైన, స్థిరచిత్తుడైన రామునికి, ఆ బ్రాహ్మణుడు మళ్లీ నిజాయితీగా, విశ్వాసంతో, మృదువుగా ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
న నాస్తికానాం వచనం బ్రవీమ్యహం న నాస్తికోఽహం న చ నాస్తి కిఞ్చన। సమీక్ష్య కాలం పునరాస్తికోఽభవం భవేయ కాలే పునరేవ నాస్తికః।।౨.౧౦౯.
నేను నాస్తికుల మాటలు చెప్పడం లేదు; నేను నాస్తికుడిని కాదు; ఏదీ లేదనడం కూడా కాదు. కాలాన్ని బట్టి మళ్లీ విశ్వాసంతో ఉన్నాను; మరొక సమయంలో మళ్లీ నాస్తికుడిగా మారవచ్చు.
స చాపి కాలో ఽయముపాగత: శనైర్యథా మయా నాస్తికవాగుదీరితా । నివర్త్తనార్థం తవ రామ కారణాత్ ప్రసాదనార్థం తు మయైతదీరితమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఇప్పుడు ఆ సమయం వచ్చింది. నేను నాస్తికత్వపు మాటలు చెప్పినట్లే. కానీ, రామా, నిన్ను తిరిగి రప్పించడానికి, నీ అనుగ్రహం పొందేందుకు నేను అలా చెప్పాను.