ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే అష్టోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో, నూరెనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|నవాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center జాబాలేస్తు వచ: శ్రుత్వా రామ: సత్యాత్మనాం వర: । ఉవాచ పరయా భక్త్యా స్వబుద్ధ్యా చావిపన్నయా ।। ౨.౧౦౯.
జాబాలి మాటలు విని, సత్యనిష్ఠుడైన రాముడు, లోతైన భక్తితో, స్థిరమైన బుద్ధితో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
భవాన్ మే ప్రియకామార్థం వచనం యదిహోక్తవాన్ । అకార్య్యం కార్య్యసఙ్కాశమపథ్యం పథ్యసమ్మితమ్ ।। ౨.౧౦౯.
మీరు నాకు ఇష్టంగా, కోరిక నెరవేర్చాలనే ఉద్దేశంతో చెప్పిన మాటలు, పనిగా కనిపించినా, నిజంగా చేయకూడని పనులు. ఆరోగ్యకరంగా అనిపించినా, నిజంగా ఆరోగ్యకరం కావు.
నిర్మర్యాదస్తు పురుష: పాపాచారసమన్విత: । మానం న లభతే సత్సు భిన్నచారిత్రదర్శన: ।। ౨.౧౦౯.
ఆచారం లేని, చెడు ప్రవర్తన కలిగిన, దురాచారుడిగా కనిపించే మనిషికి, మంచి వారి మధ్య గౌరవం లభించదు.
కులీనమకులీనం వా వీరం పురుషమానినమ్ । చారిత్రమేవ వ్యాఖ్యాతి శుచిం వా యది వా ఽశుచిమ్ ।। ౨.౧౦౯.
వాడు పెద్ద కుటుంబానికి చెందినవాడా, కాదా, వీరుడా, గర్విష్టుడా అనేది కాదు; మనిషి మంచివాడా, చెడ్డవాడా అని అతని స్వభావమే చెప్పుతుంది.
అనార్యస్త్వార్యసఙ్కాశ: శౌచాద్ధీనస్తథా శుచి: । లక్షణ్యవదలక్షణ్యో దు:శీల: శీలవానివ ।। ౨.౧౦౯.
అనార్యుడు అయినా, ఆర్యుడిలా కనిపించేవాడు, పవిత్రత లేనివాడు అయినా, పవిత్రుడిలా కనిపించేవాడు, లక్షణాలు లేనివాడు అయినా, ఉన్నట్టు కనిపించేవాడు, చెడు స్వభావం ఉన్నవాడు అయినా, మంచివాడిలా కనిపించేవాడు—
అధర్మం ధర్మవేషేణ యదీమం లోకసఙ్కరమ్ । అభిపత్స్యే శుభం హిత్వా క్రియావిధివివర్జితమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నేను ధర్మమని నటిస్తూ, అధర్మాన్ని అనుసరిస్తే, మంచి పనిని వదిలి, కర్తవ్యాన్ని చేయకుండా ఉంటే, అది లోకంలో గందరగోళాన్ని కలిగిస్తుంది.
కశ్చేతయాన: పురుష: కార్యాకార్యవిచక్షణ: । బహుమంస్యతి మాం లోకే దుర్వృత్తం లోకదూషణమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఏదీ చేయాలో, చేయకూడదో తెలిసిన, జాగ్రత్తగా ఆలోచించే ఎవరైనా, నన్ను చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా, లోకానికి మాలిన్యంగా భావిస్తారు.
కస్య ధాస్యామ్యహం వృత్తం కేన వా స్వర్గమాప్నుయామ్ । అనయా వర్త్తమానో హి వృత్త్యా హీనప్రతిజ్ఞయా ।। ౨.౧౦౯.
నేను నా నడవడిని ఎవరికి అర్పించాలి? ఏ మార్గంలో నేను స్వర్గాన్ని పొందగలను? నిజాయితీ లేని ఈ ప్రవర్తనతో ఉంటే, నా ప్రమాణాన్ని నెరవేర్చలేను.
కామవృత్తస్త్వయం లోక: కృత్స్న: సముపవర్త్తతే । యద్వృత్తా: సన్తి రాజానస్తద్వృత్తా: సన్తి హి ప్రజా: ।। ౨.౧౦౯.
ఈ లోకం అంతా కోరికల దారిలోనే నడుస్తోంది. రాజులు ఎలా ఉంటారో, ప్రజలు కూడా అలాగే ఉంటారు.
సత్యమేవానృశంసఞ్చ రాజవృత్తం సనాతనమ్ । తస్మాత్సత్యాత్మకం రాజ్యం సత్యే లోక: ప్రతిష్ఠిత: ।। ౨.౧౦౯.
నిజాయితీ, దయ రాజులకు శాశ్వతమైన కర్తవ్యాలు. అందుకే రాజ్యం నిజంలో నిలబడుతుంది; ఈ లోకం కూడా నిజంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ సత్యమేవ హి మేనిరే । సత్యవాదీ హి లోకే ఽస్మిన్ పరమం గచ్ఛతి క్షయమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఋషులు, దేవతలు కూడా నిజాన్ని అత్యుత్తమంగా భావించారు. ఈ లోకంలో నిజం చెప్పేవాడు ఎత్తైన స్థితిని పొందుతాడు.
ఉద్విజన్తే యథా సర్ప్పాన్నరాదనృతవాదిన: । ధర్మ: సత్యం పరో లోకే మూలం స్వర్గస్య చోచ్యతే ।। ౨.౧౦౯.
పాము చూసినట్టు మనుషులు అబద్ధం చెప్పేవారిని కూడా దూరంగా వదులుతారు. ధర్మం ఈ లోకంలో గొప్పది, నిజమే స్వర్గానికి మూలం అని అంటారు.
సత్యమేవేశ్వరో లోకే సత్యం పద్మా శ్రితా సదా । సత్యమూలాని సర్వాణి సత్యాన్నాస్తి పరం పదమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఈ లోకంలో నిజమే అధిపతి. లక్ష్మీ దేవి ఎప్పుడూ నిజాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అన్నీ నిజంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి; నిజానికి మించిన స్థానం లేదు.
దత్తమిష్టం హుతం చైవ తప్తాని చ తపాంసి చ । వేదా: సత్యప్రతిష్ఠానాస్తస్మాత్ సత్యపరో భవేత్ ।। ౨.౧౦౯.
దానం, యజ్ఞం, హోమం, తపస్సు — ఇవన్నీ వేదాలలో నిజంపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. అందుకే మనం ఎప్పుడూ నిజాన్ని పాటించాలి.
ఏక: పాలయతే లోకమేక: పాలయతే కులమ్ । మజ్జత్యేకో హి నిరయ ఏక: స్వర్గే మహీయతే ।। ౨.౧౦౯.
ఒకడే లోకాన్ని కాపాడతాడు, ఒకడే కుటుంబాన్ని కాపాడతాడు; ఒకడే నరకంలో పడి పోతాడు, ఒకడే స్వర్గంలో గౌరవించబడతాడు.
సో ఽహం పితుర్నియోగన్తు కిమర్థం నానుపాలయే । సత్యప్రతిశ్రవ: సత్యం సత్యేన సమయీకృత: ।। ౨.౧౦౯.
అందువల్ల నేను నాన్న మాటను ఎందుకు పాటించకూడదు? నిజమైన ప్రమాణం ఇచ్చినవాడిగా, నేను నిజానికి బద్ధుడిని.
నైవ లోభాన్న మోహాద్వా న హ్యజ్ఞానాత్తమోన్విత: । సేతుం సత్యస్య భేత్స్యామి గురో: సత్యప్రతిశ్రవ: ।। ౨.౧౦౯.
లోభంతో కాని, మాయతో కాని, అజ్ఞానంతో కాని, చీకటి మనసుతో కాని, నేను నిజానికి వంతెనను చెడగొట్టను. గురువుకు ఇచ్చిన నిజమైన మాట నాకు బంధనంగా ఉంది.
అసత్యసన్ధస్య సతశ్చలస్యాస్థిరచేతస: । నైవ దేవా న పితర: ప్రతీచ్ఛన్తీతి న: శ్రుతమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నిజం నిలబెట్టుకోని, మోసపూరితమైన, స్థిరమైన మనస్సు లేని వాడి పూజలను దేవతలు, పితృదేవతలు కూడా అంగీకరించరని మనం విన్నాము.
ప్రత్యగాత్మమిమం ధర్మం సత్యం పశ్యామ్యహం స్వయమ్ । భార: సత్పురుషాచీర్ణస్తదర్థమభిమన్యతే ।। ౨.౧౦౯.
ఈ ధర్మాన్ని, ఈ నిజాన్ని నేను నా అంతరాత్మలోనే చూస్తున్నాను. మంచి మనుషులు మోయే భారమూ ఇదే కోసమే.
క్షాత్ऺత్రం ధర్మమహం త్యక్ష్యే హ్యధర్మం ధర్మసంహితమ్ । క్షుద్రైర్నృశంసైర్లుబ్ధైశ్చ సేవితం పాపకర్మభి: ।। ౨.౧౦౯.
అధర్మంగా ఉన్న క్షత్రియ ధర్మాన్ని, అది ధర్మంతో కలిసినా, దుర్మార్గులు, క్రూరులు, లోభులు, పాపకార్యాలు చేసే వాళ్లు పాటిస్తే, నేను వదిలేస్తాను.
కాయేన కురుతే పాపం మనసా సమ్ప్రధార్య చ । అనృతం జిహ్వయా చాహ త్రివిధం కర్మ పాతకమ్ ।। ౨.౧౦౯.
శరీరంతో పాపం చేయడం, మనసులో ఆలోచించడం, నాలుకతో అబద్ధం చెప్పడం — ఈ మూడు విధాలుగా పాపం జరుగుతుంది.
భూమి: కీర్త్తిర్యశో లక్ష్మీ: పురుషం ప్రార్థయన్తి హి । స్వర్గస్థం చానుపశ్యన్తి సత్యమేవ భజేత తత్ ।। ౨.౧౦౯.
భూమి, కీర్తి, యశస్సు, ఐశ్వర్యం — ఇవన్నీ మానవుణ్ని వెతుకుతాయి. స్వర్గంలో ఉన్నవాడిని కూడా చూస్తాయి. అందుకే మనం ఎప్పుడూ నిజాన్ని ఆశ్రయించాలి.
శ్రేష్ఠం హ్యనార్యమేవ స్యాద్యద్భవానవధార్య్య మామ్ । ఆహ యుక్తికరైర్వాక్యైరిదం భద్రం కురుష్వ హ ।। ౨.౧౦౯.
మీరు నన్ను పట్టించుకోకూడదని చెప్పినా, అది గొప్పదిగా కనిపించకపోవచ్చు. అయినా మీరు చెప్పేది సమంజసం. కాబట్టి మీరు చెప్పినదాన్ని చేయండి.
కథం హ్యహం ప్రతిజ్ఞాయ వనవాసమిమం గురౌ । భరతస్య కరిష్యామి వచో హిత్వా గురోర్వచ: ।। ౨.౧౦౯.
నేను గురువుకు అడవి వాసం చేస్తానని ప్రమాణం చేసిన తర్వాత, గురువు మాటను వదిలి, భరతుని మాటను ఎలా నెరవేర్చగలను?
స్థిరా మయా ప్రతిజ్ఞాతా ప్రతిజ్ఞా గురుసన్నిధౌ । ప్రహృష్యమాణా సా దేవీ కైకేయీ చాభవత్తదా ।। ౨.౧౦౯.
గురువు సమక్షంలో నేను చేసిన ప్రమాణం దృఢంగా ఉంది. అప్పుడు కైకేయి దేవి ఎంతో ఆనందించింది.
వనవాసం వసన్నేవం శుచిర్నియతభోజన: । మూలై: పుష్పై: ఫలై: పుణ్యై: పితఽన్ దేవాంశ్చ తర్పయన్ ।। ౨.౧౦౯.
నేను అరణ్యంలో నివసిస్తూ, శుద్ధంగా, నియమితమైన భోజనం చేస్తూ, పవిత్రమైన మూలికలు, పువ్వులు, పండ్లతో నా పితృదేవతల్ని, దేవతల్ని తృప్తిపరుస్తున్నాను.
సన్తుష్టపఞ్చవర్గో ఽహం లోకయాత్రాం ప్రవర్త్తయే । అకుహ: శ్రద్దధానస్సన్ కార్య్యాకార్య్యవిచక్షణ: ।। ౨.౧౦౯.
నా ఐదు ఇంద్రియాలపై సంతృప్తితో ఉండి, జీవన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తున్నాను. నేను మోసపూరితుడిని కాదు, విశ్వాసంతో ఉండి, చేయవలసినది, చేయకూడదాని మధ్య తేడా తెలుసుకుంటాను.
కర్మభూమిమిమాం ప్రాప్య కర్త్తవ్యం కర్మ యచ్ఛుభమ్ । అగ్నిర్వాయుశ్చ సోమశ్చ కర్మణాం ఫలభాగిన: ।। ౨.౧౦౯.
ఈ కర్మభూమిని పొందినవాడు, చేయవలసిన శుభమైన పనులు తప్పక చేయాలి. అగ్ని, వాయువు, సోముడు — వీరే కర్మఫలాలను పొందేవారు.
శతం క్రతూనామాహృత్య దేవరాట్ త్రిదివఙ్గత: । తపాంస్యుగ్రాణి చాస్థాయ దివం యాతా మహర్షయ: ।। ౨.౧౦౯.
దేవేంద్రుడు వంద యజ్ఞాలు నిర్వహించి స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహర్షులు కూడా ఘోరమైన తపస్సు చేసి, ఆకాశానికి చేరుకున్నారు.