రాజభోగాననుభవన్ మహార్హాన్ పార్థివాత్మజ । విహర త్వమయోధ్యాయాం యథా శక్రస్త్రివిష్టపే ।। ౨.౧౦౮.
ఓ రాజకుమార! నీవు అయోధ్యలో ఉన్న రాజసుఖాలను, ఇంద్రుడు తన స్వర్గలోకంలో అనుభవించే విధంగా, ఆనందంగా అనుభవించు.
న తే కశ్చిద్దశరథస్త్వం చ తస్య న కశ్చన । అన్యో రాజా త్వమన్య: స తస్మాత్ కురు యదుచ్యతే ।। ౨.౧౦౮.
నీకు దశరథుడు ఎవరో కాదు, నువ్వు కూడా ఆయనకు ఎవరో కాను. ఇప్పుడు ఇంకొక రాజు ఉన్నాడు. అందుకే అతను చెప్పినట్లు చేయు.
బీజమాత్రం పితా జన్తో: శుక్లం రుధిరమేవ చ । సంయుక్తమృతుమన్మాత్రా పురుషస్యేహ జన్మ తత్ ।। ౨.౧౦౮.
తండ్రి ఒక ప్రాణికి విత్తనంలాంటివాడు, అలాగే శుక్లం, రక్తం కూడా. అవి తల్లిపడిపులో కలిసినప్పుడు, ఇక్కడ మనిషికి జననం కలుగుతుంది.
గత: స నృపతిస్తత్ర గన్తవ్యం యత్ర తేన వై । ప్రవృత్తిరేషా మర్త్త్యానాం త్వం తు మిథ్యా విహన్యసే ।। ౨.౧౦౮.
ఆ రాజు తనకు వెళ్లాల్సిన చోటికి వెళ్లిపోయాడు. ఇది మానవులందరికీ జరిగే సహజమైన మార్గం. నువ్వు వృథాగా బాధపడుతున్నావు.
అర్థధర్మపరా యే యే తాంస్తాన్ శోచామి నేతరాన్ । తే హి దు:ఖమిహ ప్రాప్య వినాశం ప్రేత్య భేజిరే ।। ౨.౧౦౮.
ధనం, ధర్మం మీద మక్కువ ఉన్నవారిని మాత్రమే నేను విచారిస్తాను, ఇతరులను కాదు. ఎందుకంటే వారు ఇక్కడ కష్టాలు అనుభవించి, మరణం తర్వాత నశించిపోతారు.
అష్టకా పితృదైవత్యమిత్యయం ప్రసృతో జన: । అన్నస్యోపద్రవం పశ్య మృతో హి కిమశిష్యతి ।। ౨.౧౦౮.
అష్టకా పితృదేవతలకు అని ప్రజలు నమ్మి ఆ కర్మలు చేస్తారు. కానీ చూడు, మరణించినవాడు పాడైపోయే అన్నం తప్ప ఇంకేమీ తినలేడు.
యది భుక్తమిహాన్యేన దేహమన్యస్య గచ్ఛతి । దద్యాత్ ప్రవసత: శ్రాద్ధం న తత్ పథ్యశనం భవేత్ ।। ౨.౧౦౮.
ఇక్కడ ఒకరు తినినది, ఇంకొకరి శరీరానికి చేరితే, దూరంలో ఉన్నవారికీ శ్రాద్ధం చేయవచ్చు. కానీ అది ఆరోగ్యకరమైన భోజనం కాదు.
దానసంవననా హ్యేతే గ్రన్థా మేధావిభి: కృతా: । యజస్వ దేహి దీక్షస్వ తపస్తప్యస్వ సన్త్యజ ।। ౨.౧౦౮.
పండితులు రచించిన ఈ గ్రంథాలు దానం చేయమని ప్రోత్సహించడానికే. 'యజ్ఞం చేయు, దానం చేయు, దీక్ష తీసుకో, తపస్సు చేయు, త్యాగం చేయు' అని చెబుతాయి.
స నాస్తి పరమిత్యేవ కురు బుద్ధిం మహామతే । ప్రత్యక్షం యత్తదాతిష్ఠ పరోక్షం పృష్ఠత: కురు ।। ౨.౧౦౮.
అందుకే, ఓ మహామతి! 'ఇదికన్నా మించి ఏమీలేదు' అని నీ మనసులో స్థిరపరచు. కనబడేదాన్ని అనుసరించు, కనబడని దాన్ని పక్కన పెట్టు.
స తాం బుద్ధిం పురస్కృత్య సర్వలోకనిదర్శినీమ్ । రాజ్యం త్వం ప్రతిగృహ్ణీష్వ భరతేన ప్రసాదిత: ।। ౨.౧౦౮.
ప్రపంచ జనం స్వభావాన్ని తెలుసుకునే ఈ జ్ఞానంతో, భరతుడు కోరినట్లుగా నువ్వు రాజ్యాన్ని స్వీకరించు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే అష్టోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో, నూరెనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|నవాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center జాబాలేస్తు వచ: శ్రుత్వా రామ: సత్యాత్మనాం వర: । ఉవాచ పరయా భక్త్యా స్వబుద్ధ్యా చావిపన్నయా ।। ౨.౧౦౯.
జాబాలి మాటలు విని, సత్యనిష్ఠుడైన రాముడు, లోతైన భక్తితో, స్థిరమైన బుద్ధితో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
భవాన్ మే ప్రియకామార్థం వచనం యదిహోక్తవాన్ । అకార్య్యం కార్య్యసఙ్కాశమపథ్యం పథ్యసమ్మితమ్ ।। ౨.౧౦౯.
మీరు నాకు ఇష్టంగా, కోరిక నెరవేర్చాలనే ఉద్దేశంతో చెప్పిన మాటలు, పనిగా కనిపించినా, నిజంగా చేయకూడని పనులు. ఆరోగ్యకరంగా అనిపించినా, నిజంగా ఆరోగ్యకరం కావు.
నిర్మర్యాదస్తు పురుష: పాపాచారసమన్విత: । మానం న లభతే సత్సు భిన్నచారిత్రదర్శన: ।। ౨.౧౦౯.
ఆచారం లేని, చెడు ప్రవర్తన కలిగిన, దురాచారుడిగా కనిపించే మనిషికి, మంచి వారి మధ్య గౌరవం లభించదు.
కులీనమకులీనం వా వీరం పురుషమానినమ్ । చారిత్రమేవ వ్యాఖ్యాతి శుచిం వా యది వా ఽశుచిమ్ ।। ౨.౧౦౯.
వాడు పెద్ద కుటుంబానికి చెందినవాడా, కాదా, వీరుడా, గర్విష్టుడా అనేది కాదు; మనిషి మంచివాడా, చెడ్డవాడా అని అతని స్వభావమే చెప్పుతుంది.
అనార్యస్త్వార్యసఙ్కాశ: శౌచాద్ధీనస్తథా శుచి: । లక్షణ్యవదలక్షణ్యో దు:శీల: శీలవానివ ।। ౨.౧౦౯.
అనార్యుడు అయినా, ఆర్యుడిలా కనిపించేవాడు, పవిత్రత లేనివాడు అయినా, పవిత్రుడిలా కనిపించేవాడు, లక్షణాలు లేనివాడు అయినా, ఉన్నట్టు కనిపించేవాడు, చెడు స్వభావం ఉన్నవాడు అయినా, మంచివాడిలా కనిపించేవాడు—
అధర్మం ధర్మవేషేణ యదీమం లోకసఙ్కరమ్ । అభిపత్స్యే శుభం హిత్వా క్రియావిధివివర్జితమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నేను ధర్మమని నటిస్తూ, అధర్మాన్ని అనుసరిస్తే, మంచి పనిని వదిలి, కర్తవ్యాన్ని చేయకుండా ఉంటే, అది లోకంలో గందరగోళాన్ని కలిగిస్తుంది.
కశ్చేతయాన: పురుష: కార్యాకార్యవిచక్షణ: । బహుమంస్యతి మాం లోకే దుర్వృత్తం లోకదూషణమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఏదీ చేయాలో, చేయకూడదో తెలిసిన, జాగ్రత్తగా ఆలోచించే ఎవరైనా, నన్ను చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా, లోకానికి మాలిన్యంగా భావిస్తారు.
కస్య ధాస్యామ్యహం వృత్తం కేన వా స్వర్గమాప్నుయామ్ । అనయా వర్త్తమానో హి వృత్త్యా హీనప్రతిజ్ఞయా ।। ౨.౧౦౯.
నేను నా నడవడిని ఎవరికి అర్పించాలి? ఏ మార్గంలో నేను స్వర్గాన్ని పొందగలను? నిజాయితీ లేని ఈ ప్రవర్తనతో ఉంటే, నా ప్రమాణాన్ని నెరవేర్చలేను.
కామవృత్తస్త్వయం లోక: కృత్స్న: సముపవర్త్తతే । యద్వృత్తా: సన్తి రాజానస్తద్వృత్తా: సన్తి హి ప్రజా: ।। ౨.౧౦౯.
ఈ లోకం అంతా కోరికల దారిలోనే నడుస్తోంది. రాజులు ఎలా ఉంటారో, ప్రజలు కూడా అలాగే ఉంటారు.
సత్యమేవానృశంసఞ్చ రాజవృత్తం సనాతనమ్ । తస్మాత్సత్యాత్మకం రాజ్యం సత్యే లోక: ప్రతిష్ఠిత: ।। ౨.౧౦౯.
నిజాయితీ, దయ రాజులకు శాశ్వతమైన కర్తవ్యాలు. అందుకే రాజ్యం నిజంలో నిలబడుతుంది; ఈ లోకం కూడా నిజంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ సత్యమేవ హి మేనిరే । సత్యవాదీ హి లోకే ఽస్మిన్ పరమం గచ్ఛతి క్షయమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఋషులు, దేవతలు కూడా నిజాన్ని అత్యుత్తమంగా భావించారు. ఈ లోకంలో నిజం చెప్పేవాడు ఎత్తైన స్థితిని పొందుతాడు.
ఉద్విజన్తే యథా సర్ప్పాన్నరాదనృతవాదిన: । ధర్మ: సత్యం పరో లోకే మూలం స్వర్గస్య చోచ్యతే ।। ౨.౧౦౯.
పాము చూసినట్టు మనుషులు అబద్ధం చెప్పేవారిని కూడా దూరంగా వదులుతారు. ధర్మం ఈ లోకంలో గొప్పది, నిజమే స్వర్గానికి మూలం అని అంటారు.
సత్యమేవేశ్వరో లోకే సత్యం పద్మా శ్రితా సదా । సత్యమూలాని సర్వాణి సత్యాన్నాస్తి పరం పదమ్ ।। ౨.౧౦౯.
ఈ లోకంలో నిజమే అధిపతి. లక్ష్మీ దేవి ఎప్పుడూ నిజాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అన్నీ నిజంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి; నిజానికి మించిన స్థానం లేదు.
దత్తమిష్టం హుతం చైవ తప్తాని చ తపాంసి చ । వేదా: సత్యప్రతిష్ఠానాస్తస్మాత్ సత్యపరో భవేత్ ।। ౨.౧౦౯.
దానం, యజ్ఞం, హోమం, తపస్సు — ఇవన్నీ వేదాలలో నిజంపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. అందుకే మనం ఎప్పుడూ నిజాన్ని పాటించాలి.
ఏక: పాలయతే లోకమేక: పాలయతే కులమ్ । మజ్జత్యేకో హి నిరయ ఏక: స్వర్గే మహీయతే ।। ౨.౧౦౯.
ఒకడే లోకాన్ని కాపాడతాడు, ఒకడే కుటుంబాన్ని కాపాడతాడు; ఒకడే నరకంలో పడి పోతాడు, ఒకడే స్వర్గంలో గౌరవించబడతాడు.
సో ఽహం పితుర్నియోగన్తు కిమర్థం నానుపాలయే । సత్యప్రతిశ్రవ: సత్యం సత్యేన సమయీకృత: ।। ౨.౧౦౯.
అందువల్ల నేను నాన్న మాటను ఎందుకు పాటించకూడదు? నిజమైన ప్రమాణం ఇచ్చినవాడిగా, నేను నిజానికి బద్ధుడిని.
నైవ లోభాన్న మోహాద్వా న హ్యజ్ఞానాత్తమోన్విత: । సేతుం సత్యస్య భేత్స్యామి గురో: సత్యప్రతిశ్రవ: ।। ౨.౧౦౯.
లోభంతో కాని, మాయతో కాని, అజ్ఞానంతో కాని, చీకటి మనసుతో కాని, నేను నిజానికి వంతెనను చెడగొట్టను. గురువుకు ఇచ్చిన నిజమైన మాట నాకు బంధనంగా ఉంది.
అసత్యసన్ధస్య సతశ్చలస్యాస్థిరచేతస: । నైవ దేవా న పితర: ప్రతీచ్ఛన్తీతి న: శ్రుతమ్ ।। ౨.౧౦౯.
నిజం నిలబెట్టుకోని, మోసపూరితమైన, స్థిరమైన మనస్సు లేని వాడి పూజలను దేవతలు, పితృదేవతలు కూడా అంగీకరించరని మనం విన్నాము.
ప్రత్యగాత్మమిమం ధర్మం సత్యం పశ్యామ్యహం స్వయమ్ । భార: సత్పురుషాచీర్ణస్తదర్థమభిమన్యతే ।। ౨.౧౦౯.
ఈ ధర్మాన్ని, ఈ నిజాన్ని నేను నా అంతరాత్మలోనే చూస్తున్నాను. మంచి మనుషులు మోయే భారమూ ఇదే కోసమే.