భవానపి తథేత్యేవ పితరం సత్యవాదినమ్ । కర్త్తుమర్హతి రాజేన్ద్ర క్షిప్రమేవాభిషేచనాత్ ।। ౨.౧౦౭.
నీవు కూడా, రాజేంద్రా, మన సత్యవంతుడైన తండ్రి ఆజ్ఞను త్వరగా పాటించి, అభిషేకాన్ని స్వీకరించాలి.
ఋణాన్మోచయ రాజానం మత్కృతే భరత ప్రభుమ్ । పితరం చాపి ధర్మజ్ఞం మాతరం చాభినన్దయ ।। ౨.౧౦౭.
భరతా! నా వల్ల మన ప్రభువైన రాజును అప్పుల నుంచి విముక్తుడిని చేసి, ధర్మజ్ఞుడైన తండ్రిని, తల్లిని సత్కరించు.
శ్రూయతే హి పురా తాత శ్రుతిర్గీతా యశస్వినా । గయేన యజమానేన గయేష్వేవ పితఽన్ ప్రతి ।। ౨.౧౦౭.
తాతా, గయ అనే ప్రసిద్ధ యజ్ఞకర్త తన తండ్రికోసం గయలోనే ఒక గొప్ప గీతాన్ని పాడాడని పురాణాలలో విన్నాము.
పున్నామ్నో నరకాద్యస్మాత్ పితరం త్రాయతే సుత: । తస్మాత్ పుత్ర ఇతి ప్రోక్త: పితఽన్ యత్పాతి వా సుత: ।। ౨.౧౦౭.
పుత్ అనే నరకం నుంచి తండ్రిని కాపాడే వాడు కొడుకు కనుక, తండ్రిని రక్షించే వాడని, ఆయనను పుత్రుడు అని పిలుస్తారు.
ఏష్టవ్యా బహవ: పుత్రా గుణవన్తో బహుశ్రుతా: । తేషాం వై సమవేతానామపి కశ్చిద్గయాం వ్రజేత్ ।। ౨.౧౦౭.
ధర్మమున్న, విద్యావంతులైన కొడుకులు ఎక్కువమంది పుట్టాలి. ఎందుకంటే వారిలో ఎంతమంది ఉన్నా, కనీసం ఒకరు అయినా గయకు వెళ్లవచ్చు.
ఏవం రాజర్షయ: సర్వే ప్రతీతా రాజనన్దన । తస్మాత్ త్రాహి నరశ్రేష్ఠ పితరం నరకాత్ ప్రభో ।। ౨.౧౦౭.
రాజనందన, అందరు రాజర్షులు ఇదే నమ్మారు. అందుకే, నరశ్రేష్ఠుడా, ప్రభూ, నీవు నీ తండ్రిని నరకం నుంచి రక్షించు.
అయోధ్యాం గచ్ఛ భరత ప్రకృతీరనురఞ్జయ । శత్రుఘ్నసహితో వీర సహ సర్వైర్ద్విజాతిభి: ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, నీవు శత్రుఘ్నునితో కలిసి, అందరు బ్రాహ్మణులతో కలిసి అయోధ్యకు వెళ్లి ప్రజల మనసు గెలుచుకో.
ప్రవేక్ష్యే దణ్డకారణ్యమహమప్యవిలమ్బయన్ । ఆభ్యాం తు సహితో రాజన్ వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ ।। ౨.౧౦౭.
రాజా, నేనూ ఆలస్యం చేయకుండా వీరిద్దరితో—వైదేహి, లక్ష్మణుడితో కలిసి దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశిస్తాను.
త్వం రాజా భరత భవ స్వయం నరాణాం వన్యానామహమపి రాజరాణ్మృగాణామ్ । గచ్ఛత్వం పురవరమద్య సమ్ప్రహృష్ట: సంహృష్టస్త్వహమపి దణ్డకాన్ ప్రవేక్ష్యే ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, నీవు మానవులకు రాజవు కావాలి. నేను అడవి జంతువులకు రాజవుతాను. నీవు ఆనందంగా నగరానికి వెళ్లు, నేనూ సంతోషంగా దండకారణ్యంలోకి వెళ్తాను.
ఛాయాం తే దినకరభా: ప్రబాధమానం వర్షత్రం భరత కరోతు మూర్ధ్ని శీతామ్ । ఏతేషామహమపి కాననద్రుమాణాం ఛాయాం తామతి శయినీం సుఖీ శ్రయిష్యే ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, వర్షాకాలంలో సూర్యకిరణాలు నీ తలపై చల్లదనాన్ని కలిగించాలి. నేనూ ఈ అడవి చెట్ల మధురమైన నీడలో సుఖంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటాను.
శత్రుఘ్న: కుశలమతిస్తు తే సహాయ: సౌమిత్రిర్మమ విదిత: ప్రధానమిత్రమ్ । చత్వారస్తనయవరా వయం నరేన్ద్రం సత్యస్థం భరత చరామ మా విషాదమ్ ।। ౨.౧౦౭.
శత్రుఘ్నుడు నీకు మంచి తోడుగా ఉంటాడు. సౌమిత్రి నాకు అత్యంత స్నేహితుడు. మేము నలుగురు ఉత్తమ కుమారులు రాజమార్గాన్ని అనుసరిస్తాం. భరతా, నీవు దుఃఖించవద్దు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే సప్తోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి racchina పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదయోధ్యాకాండలో నూటిఎడవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|అష్టాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center ఆశ్వాసయన్తం భరతం జాబాలిర్బ్రాహ్మణోత్తమ: । ఉవాచ రామం ధర్మజ్ఞం ధర్మాపేతమిదం వచ: ।। ౨.౧౦౮.
భరతుడిని ఓదార్చుతున్నప్పుడు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు జాబాలి, ధర్మజ్ఞుడైన రామునికి ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఇలా అన్నాడు.
సాధు రాఘవ మాభూత్తే బుద్ధిరేవం నిరర్థికా । ప్రాకృతస్య నరస్యేవ హ్యార్యబుద్ధేర్మనస్విన: ।। ౨.౧౦౮.
రాఘవా, నీకు శుభం. కానీ నీ మనసు వ్యర్థంగా, సామాన్యుడిలా ఉండకూడదు. నీకు ఉన్నది మహాత్ముల ఆర్యబుద్ధి.
క: కస్య పురుషో బన్ధు: కిమాప్యం కస్య కేనచిత్ । యదేకో జాయతే జన్తురేక ఏవ వినశ్యతి ।। ౨.౧౦౮.
ఎవరు ఎవరికీ నిజంగా బంధువు? ఎవరి దేని మీద హక్కు ఉంది? ప్రతి జీవి ఒంటరిగా పుడతాడు, ఒంటరిగా మరణిస్తాడు.
తస్మాన్మాతా పితా చేతి రామ సజ్జేతయో నర: । ఉన్మత్త ఇవ స జ్ఞేయో నాస్తి కశ్చిద్ధి కస్యచిత్ ।। ౨.౧౦౮.
కాబట్టి రామా, తల్లి తండ్రి అని పట్టుబడే వాడు పిచ్చివాడిగా భావించాలి. ఎవరు ఎవరికీ నిజంగా సొంతం కారు.
యథా గ్రామాన్తరం గచ్ఛన్ నర: కశ్చిత్ క్వచిద్వసేత్ । ఉత్సృజ్య చ తమావాసం ప్రతిష్ఠేతాపరే ఽహని ।। ౨.౧౦౮.
ఒక మనిషి మరో గ్రామానికి వెళ్లి, అక్కడ కొంతకాలం ఉండి, ఆ నివాసాన్ని వదిలి మరుసటి రోజు ఇంకొక చోటికి వెళ్లినట్లే,
ఏవమేవ మనుష్యాణాం పితా మాతా గృహం వసు । ఆవాసమాత్రం కాకుత్స్థ సజ్జన్తే నాత్ర సజ్జనా: ।। ౨.౧౦౮.
అలాగే కకుత్థ్స వంశజా, మనుషులకు తల్లి, తండ్రి, ఇల్లు అన్నీ తాత్కాలిక నివాసాలే. మంచి వారు వీటికి ఆసక్తి చూపరు.
పిత్ర్యం రాజ్యం పరిత్యజ్య స నార్హసి నరోత్తమ । ఆస్థాతుం కాపథం దు:ఖం విషమం బహుకణ్టకమ్ ।। ౨.౧౦౮.
నరశ్రేష్ఠుడా, తండ్రి రాజ్యాన్ని వదిలేసి, ఈ కష్టమైన, కఠినమైన, ముల్లులాంటి మార్గాన్ని నీవు అనుసరించకూడదు.
సమృద్ధాయామయోధ్యాయామాత్మానమభిషేచయ । ఏకవేణీ ధరా హి త్వాం నగరీ సమ్ప్రతీక్షతే ।। ౨.౧౦౮.
సంపన్నమైన అయోధ్యలో నీవు రాజ్యాభిషేకం చేసుకో. ఒక్క జడతో ఉన్న ఆ నగరం ఇప్పుడు నిన్ను ఎదురుచూస్తోంది.
రాజభోగాననుభవన్ మహార్హాన్ పార్థివాత్మజ । విహర త్వమయోధ్యాయాం యథా శక్రస్త్రివిష్టపే ।। ౨.౧౦౮.
ఓ రాజకుమార! నీవు అయోధ్యలో ఉన్న రాజసుఖాలను, ఇంద్రుడు తన స్వర్గలోకంలో అనుభవించే విధంగా, ఆనందంగా అనుభవించు.
న తే కశ్చిద్దశరథస్త్వం చ తస్య న కశ్చన । అన్యో రాజా త్వమన్య: స తస్మాత్ కురు యదుచ్యతే ।। ౨.౧౦౮.
నీకు దశరథుడు ఎవరో కాదు, నువ్వు కూడా ఆయనకు ఎవరో కాను. ఇప్పుడు ఇంకొక రాజు ఉన్నాడు. అందుకే అతను చెప్పినట్లు చేయు.
బీజమాత్రం పితా జన్తో: శుక్లం రుధిరమేవ చ । సంయుక్తమృతుమన్మాత్రా పురుషస్యేహ జన్మ తత్ ।। ౨.౧౦౮.
తండ్రి ఒక ప్రాణికి విత్తనంలాంటివాడు, అలాగే శుక్లం, రక్తం కూడా. అవి తల్లిపడిపులో కలిసినప్పుడు, ఇక్కడ మనిషికి జననం కలుగుతుంది.
గత: స నృపతిస్తత్ర గన్తవ్యం యత్ర తేన వై । ప్రవృత్తిరేషా మర్త్త్యానాం త్వం తు మిథ్యా విహన్యసే ।। ౨.౧౦౮.
ఆ రాజు తనకు వెళ్లాల్సిన చోటికి వెళ్లిపోయాడు. ఇది మానవులందరికీ జరిగే సహజమైన మార్గం. నువ్వు వృథాగా బాధపడుతున్నావు.
అర్థధర్మపరా యే యే తాంస్తాన్ శోచామి నేతరాన్ । తే హి దు:ఖమిహ ప్రాప్య వినాశం ప్రేత్య భేజిరే ।। ౨.౧౦౮.
ధనం, ధర్మం మీద మక్కువ ఉన్నవారిని మాత్రమే నేను విచారిస్తాను, ఇతరులను కాదు. ఎందుకంటే వారు ఇక్కడ కష్టాలు అనుభవించి, మరణం తర్వాత నశించిపోతారు.
అష్టకా పితృదైవత్యమిత్యయం ప్రసృతో జన: । అన్నస్యోపద్రవం పశ్య మృతో హి కిమశిష్యతి ।। ౨.౧౦౮.
అష్టకా పితృదేవతలకు అని ప్రజలు నమ్మి ఆ కర్మలు చేస్తారు. కానీ చూడు, మరణించినవాడు పాడైపోయే అన్నం తప్ప ఇంకేమీ తినలేడు.
యది భుక్తమిహాన్యేన దేహమన్యస్య గచ్ఛతి । దద్యాత్ ప్రవసత: శ్రాద్ధం న తత్ పథ్యశనం భవేత్ ।। ౨.౧౦౮.
ఇక్కడ ఒకరు తినినది, ఇంకొకరి శరీరానికి చేరితే, దూరంలో ఉన్నవారికీ శ్రాద్ధం చేయవచ్చు. కానీ అది ఆరోగ్యకరమైన భోజనం కాదు.
దానసంవననా హ్యేతే గ్రన్థా మేధావిభి: కృతా: । యజస్వ దేహి దీక్షస్వ తపస్తప్యస్వ సన్త్యజ ।। ౨.౧౦౮.
పండితులు రచించిన ఈ గ్రంథాలు దానం చేయమని ప్రోత్సహించడానికే. 'యజ్ఞం చేయు, దానం చేయు, దీక్ష తీసుకో, తపస్సు చేయు, త్యాగం చేయు' అని చెబుతాయి.
స నాస్తి పరమిత్యేవ కురు బుద్ధిం మహామతే । ప్రత్యక్షం యత్తదాతిష్ఠ పరోక్షం పృష్ఠత: కురు ।। ౨.౧౦౮.
అందుకే, ఓ మహామతి! 'ఇదికన్నా మించి ఏమీలేదు' అని నీ మనసులో స్థిరపరచు. కనబడేదాన్ని అనుసరించు, కనబడని దాన్ని పక్కన పెట్టు.
స తాం బుద్ధిం పురస్కృత్య సర్వలోకనిదర్శినీమ్ । రాజ్యం త్వం ప్రతిగృహ్ణీష్వ భరతేన ప్రసాదిత: ।। ౨.౧౦౮.
ప్రపంచ జనం స్వభావాన్ని తెలుసుకునే ఈ జ్ఞానంతో, భరతుడు కోరినట్లుగా నువ్వు రాజ్యాన్ని స్వీకరించు.