సమాప్తదీక్షానియమః పత్నీగణసమన్వితః । ప్రవివేశ పురీం రాజా సభృత్యబలవాహనః ॥౧-౧౮-
దీక్ష, నియమాలు పూర్తయిన తరువాత, భార్యలతో పాటు, రాజు తన సేవకులు, సైన్యం, రథాలతో నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
యథార్హం పూజితాస్తేన రాజ్ఞా వై పృథివీశ్వరాః । ముదితాః ప్రయయుర్దేశాన్ ప్రణమ్య మునిపుంగవమ్ ॥౧-౧౮-
రాజు యథావిధిగా ఆ భూమిపాలకులను సత్కరించి, వారు ఆనందంగా మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠునికి నమస్కరించి, తమ తమ దేశాలకు వెళ్లిపోయారు.
శ్రీమతాం గచ్ఛతాం తేషాం స్వగృహాణి పురాత్ తతః । బలాని రాజ్ఞాం శుభ్రాణి ప్రహృష్టాని చకాశిరే ॥౧-౧౮-
ఆ మహారాజులు తమ పట్టణాలకు వెళ్తుండగా, వారి సైన్యాలు ఆనందంతో మెరిసిపోతూ, అద్భుతంగా కనబడుతున్నాయి.
గతేషు పృథివీశేషు రాజా దశరథః పునః । ప్రవివేశ పురీం శ్రీమాన్ పురస్కృత్య ద్విజోత్తమాన్ ॥౧-౧౮-
భూమిపాలకులు వెళ్లిన తర్వాత, మహిమతో కూడిన దశరథుడు, బ్రాహ్మణులను ముందుగా తీసుకొని తన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
శాన్తయా ప్రయయౌ సార్ధమృశష్యశృఙ్గః సుపూజితః । అముగమ్యమానో రాజ్ఞా చ సానుయాత్రేణ ధీమతా ॥౧-౧౮-
ఋశ్యశృంగుడు శాంతతో కలిసి, రాజు ఎంతగానో ఆహ్వానించినా, తన సహచరులతో కలిసి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
ఏవం విసృజ్య తాన్ సర్వాన్ రాజా సమ్పూర్ణమానసః । ఉవాస సుఖితస్తత్ర పుత్రోత్పత్తిం విచిన్తయన్ ॥౧-౧౮-
అలా అందరినీ పంపిన తరువాత, రాజు మనసు తృప్తిగా అక్కడే ఉండి, కుమారుని జననం గురించి ఆనందంగా ఆలోచిస్తూ గడిపాడు.
తతో యజ్ఞే సమాప్తే తు ఋతూనాం షట్ సమత్యయుః । తతశ్చ ద్వాదశే మాసే చైత్రే నావమికే తిథౌ ॥౧-౧౮-
యజ్ఞం ముగిసిన తర్వాత ఆరు ఋతువులు గడిచాయి. తర్వాత పన్నెండవ నెలలో, చైత్రమాసంలో, నవమి తిథినాడు—
నక్షత్రేఽదితిదైవత్యే స్వోచ్చసంస్థేషు పఞ్చసు । గ్రహేషు కర్కటే లగ్నే వాక్పతావిన్దునా సహ ॥౧-౧౮-
ఆ సమయంలో, పునర్వసు నక్షత్రం, ఆదితి అధిపతిగా, అయిదు గ్రహాలు ఉత్తమ స్థితిలో ఉండగా, గురు, చంద్రుడు కర్కాటక లగ్నంలో కలిసినప్పుడు—
ప్రోద్యమానే జగన్నాథం సర్వలోకనమస్కృతమ్ । కౌసల్యాజనయద్ రామం దివ్యలక్షణసంయుతమ్ ॥౧-౧౮-
ప్రపంచానికి పూజ్యుడైన జగన్నాథుడు ఉదయిస్తున్న సమయంలో, కౌసల్యా దివ్య లక్షణాలతో కూడిన రాముడిని ప్రసవించింది.
విష్ణోరర్ధం మహాభాగం పుత్రమైక్ష్వాకునన్దనమ్ । లోహితాక్షం మహాబాహుం రక్తోష్ఠం దున్దుభిస్వనమ్ ॥౧-౧౮-
ఆ రాముడు విష్ణువు యొక్క అర్ధభాగంగా, అపారమైన తేజస్సుతో, ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆనందంగా, ఎర్ర కళ్లతో, బలమైన భుజాలతో, ఎర్రటి పెదవులతో, డుండుభి వంటి గొంతుతో జన్మించాడు.
కౌసల్యా శుశుభే తేన పుత్రేణామితతేజసా । యథా వరేణ దేవానామదితిర్వజ్రపాణినా ॥౧-౧౮-
అపరిమితమైన తేజస్సుతో కూడిన ఆ కుమారుని వల్ల కౌసల్యా ఎంతో ప్రకాశించింది. దేవతల్లో అదితి, వజ్రాయుధుడైన ఇంద్రుని వల్ల ఎలా వెలిగిందో, అలాగే ఆమె వెలిగింది.
భరతో నామ కైకేయ్యాం జజ్ఞే సత్యపరాక్రమః । సాక్షాద్ విష్ణోశ్చతుర్భాగః సర్వైః సముదితో గుణైః ॥౧-౧౮-
కైకేయి నుండి సత్యపరాక్రమశాలి అయిన భరతుడు జన్మించాడు. అతడు విష్ణువు యొక్క నాలుగవ భాగంగా, అన్ని గుణాలతో కూడి ఉన్నాడు.
అథ లక్ష్మణశత్రుఘ్నౌ సుమిత్రాజనయత్ సుతౌ । వీరౌ సర్వాస్త్రకుశలౌ విష్ణోరర్ధసమన్వితౌ ॥౧-౧౮-
తర్వాత సుమిత్రా ఇద్దరు కుమారులను ప్రసవించింది. వారు లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు. వీరిద్దరూ వీరులు, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణులు, విష్ణువు యొక్క అర్ధశక్తిని కలిగి ఉన్నారు.
పుష్యే జాతస్తు భరతో మీనలగ్నే ప్రసన్నధీః । సార్పే జాతౌ తు సౌమిత్రీ కులీరేఽభ్యుదితే రవౌ ॥౧-౧౮-
పుష్య నక్షత్రంలో, మీన లగ్నంలో, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో భరతుడు జన్మించాడు. సుమిత్రా కుమారులు ఆశ్లేష నక్షత్రంలో, కర్కాటక లగ్నంలో, సూర్యుడు ఉదయిస్తున్న సమయంలో జన్మించారు.
రాజ్ఞః పుత్రా మహాత్మానశ్చత్వారో జజ్ఞిరే పృథక్ । గుణవన్తోఽనురూపాశ్చ రుచ్యా ప్రోష్ఠపదోపమాః ॥౧-౧౮-
రాజుకు నాలుగు గొప్ప గుణాలున్న కుమారులు వేర్వేరుగా జన్మించారు. వారు అందంలో సమానంగా, ప్రోష్ఠపద నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
జగుః కలం చ గన్ధర్వా ననృతుశ్చాప్సరోగణాః । దేవదున్దుభయో నేదుః పుష్పవృష్టిశ్చ ఖాత్ పతత్ ॥౧-౧౮-
గంధర్వులు మధురంగా పాడారు, అప్సరసలు నాట్యం చేశారు, దేవతల డుండుభులు మోగాయి, ఆకాశం నుంచి పుష్పవర్షం కురిసింది.
గాయనైశ్చ విరావిణ్యో వాదనైశ్చ తథాపరైః । విరేజుర్విపులాస్తత్ర సర్వరత్నసమన్వితాః ॥౧-౧౮-
అక్కడ, మధురమైన పాటలు, ఇతర సంగీత వాయిద్యాల ధ్వనులతో, ఆ విస్తారమైన, రత్నాలతో అలంకరించబడిన మందిరాలు ప్రకాశించాయి.
ప్రదేయాంశ్చ దదౌ రాజా సూతమాగధవన్దినామ్ । బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ విత్తమ్ గోధనాని సహస్రశః ॥౧-౧౮-
రాజు సూతులు, మాగధులు, వందినులకు బహుమతులు ఇచ్చాడు. బ్రాహ్మణులకు ధనం, వేలాది పశువులను దానం చేశాడు.
అతీత్యైకాదశాహం తు నామకర్మ తథాకరోత్ । జ్యేష్ఠం రామం మహాత్మానం భరతం కైకయీసుతమ్ ॥౧-౧౮-
పదకొండవ రోజు పూర్తయిన తర్వాత, రాజు తన కుమారులకు నామకరణం చేశాడు. పెద్దవాడైన మహాత్ముడు రాముడికి, కైకేయి కుమారుడైన భరతుడికి పేర్లు పెట్టించాడు.
సౌమిత్రిం లక్ష్మణమితి శత్రుఘ్నమపరం తథా । వసిష్ఠః పరమప్రీతో నామాని కురుతే తదా ॥౧-౧౮-
వసిష్ఠుడు అపారమైన ఆనందంతో, సౌమిత్రిని లక్ష్మణుడని, మరొకరిని శత్రుఘ్నుడని పేర్లు పెట్టాడు.
బ్రాహ్మణాన్ భోజయామాస పౌరాజానపదానపి । అదదద్ బ్రాహ్మణానాం చ రత్నౌఘమలం బహు ॥౧-౧౮-
అతడు బ్రాహ్మణులను, పట్టణవాసులను, గ్రామస్థులను అన్నపానాలతో సత్కరించాడు; బ్రాహ్మణులకు అపారమైన రత్నాలను కూడా ఇచ్చాడు.
తేషాం జన్మక్రియాదీని సర్వకర్మాణ్యకారయత్ । తేషాం కేతురివ జ్యేష్ఠో రామో రతికరః పితుః ॥౧-౧౮-
వారి జన్మసంబంధమైన అన్ని కర్మలను నిర్వహించాడు; వారిలో పెద్దవాడైన రాముడు, తండ్రికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే జెండాలా వెలిగిపోయాడు.
బభూవ భూయో భూతానాం స్వయమ్భూరివ సమ్మతః । సర్వే వేదవిదః శూరాః సర్వే లోకహితే రతాః ॥౧-౧౮-
అతడు మళ్లీ భూతములందరిలో స్వయంభువునిలా గౌరవాన్ని పొందాడు; అందరూ వేదాలు నేర్చుకున్నవారు, వీరులు, లోకహితంలో నిమగ్నమైనవారు.
సర్వే జ్ఞానోపసమ్పన్నాః సర్వే సముదితా గుణైః । తేషామపి మహాతేజా రామః సత్యపరాక్రమః ॥౧-౧౮-
అందరూ జ్ఞానంతో నిండినవారు, అన్ని మంచి లక్షణాలతో అలంకృతులై ఉన్నారు; అయినా వారిలో మహాతేజస్సుతో రాముడు సత్యపరాక్రమంలో నిలిచాడు.
ఇష్టః సర్వస్య లోకస్య శశాఙ్క ఇవ నిర్మలః । గజస్కన్ధేఽశ్వపృష్ఠే చ రథచర్యాసు సమ్మతః ॥౧-౧౮-
అతడు అందరికీ ప్రియమైనవాడు, చంద్రుడిలా నిర్మలమైనవాడు; ఏనుగు మీద, గుర్రం మీద, రథసవారీలో కూడా నిపుణుడిగా పేరు పొందాడు.
ధనుర్వేదే చ నిరతః పితుః శుశ్రూషణే రతః । బాల్యాత్ ప్రభృతి సుస్నిగ్ధో లక్ష్మణో లక్ష్మివర్ధనః ॥౧-౧౮-
అతడు విలుకల విద్యలో నిమగ్నుడై, తండ్రి సేవలో తపించేవాడు; బాల్యం నుంచే లక్ష్మణుడు ఎంతో ప్రేమగా, అదృష్టాన్ని పెంచుకుంటూ పెరిగాడు.
రామస్య లోకరామస్య భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య నిత్యశః । సర్వప్రియకరస్తస్య రామస్యాపి శరీరతః ॥౧-౧౮-
లోకానికి ఆనందదాయకుడైన పెద్ద అన్న రామునికి లక్ష్మణుడు ఎప్పుడూ అంకితుడై ఉండేవాడు; అతడు అందరికీ ప్రియమైనవాడు, రామునికీ శరీరసుఖాన్ని ఇచ్చేవాడు.
లక్ష్మణో లక్ష్మిసమ్పన్నో బహిఃప్రాణ ఇవాపరః । న చ తేన వినా నిద్రాం లభతే పురుషోత్తమః ॥౧-౧౮-
లక్ష్మణుడు ఐశ్వర్యంతో నిండినవాడు, బయట శ్వాసలాగా రామునికి అతి ముఖ్యమైనవాడు; అతడిని లేకుండా పురుషోత్తముడు నిద్రపోవడమే కాదు.
మృష్టమన్నముపానీతమశ్నాతి న హి తం వినా । యదా హి హయమారూఢో మృగయాం యాతి రాఘవః ॥౧-౧౮-
రుచికరమైన అన్నం తెచ్చినప్పుడు కూడా అతడిని లేకుండా రాముడు తినేవాడు కాదు; గుర్రంపై ఎక్కి వేటకు వెళ్లినప్పుడు,
అథైనం పృష్ఠతోఽభ్యేతి సధనుః పరిపాలయన్ । భరతస్యాపి శత్రుఘ్నో లక్ష్మణావరజో హి సః ॥౧-౧౮-
అప్పుడు లక్ష్మణుడు విల్లు పట్టుకుని వెనుక నుంచి రాముని రక్షిస్తూ వెళ్ళేవాడు; అలాగే భరతునికి లక్ష్మణుడి తమ్ముడు శత్రుఘ్నుడు కూడా అదే విధంగా ఉండేవాడు.