తమృత్విజో నైగమయూథవల్లభాస్తదా వింసజ్ఞాశ్రుకలాశ్చ మాతర: । తథా బ్రువాణం భరతం ప్రతుష్టువు: ప్రణమ్య రామం చ యయాచిరే సహ ।। ౨.౧౦౬.
ఆ సమయంలో ఋత్వికులు, నగర పెద్దల భార్యలు, కన్నీరు తడిసిన తల్లులు, భరతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా ఆయనను ప్రశంసించి, రాముని దగ్గరికి వెళ్లి ప్రార్థించారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షడుత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యకాండలో నూట ఆరవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center పునరేవం బ్రువాణం తం భరతం లక్ష్మణాగ్రజ: । ప్రత్యువాచ తత: శ్రీమాన్ జ్ఞాతిమధ్యే ఽభిసత్కృత: ।। ౨.౧౦౭.
భరతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, లక్ష్మణునికి పెద్దవాడైన రాముడు, బంధువుల మధ్య సత్కారం పొందుతూ అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
ఉపపన్నమిదం వాక్యం యత్త్వమేవమభాషథా: । జాత: పుత్రో దశరథాత్ కైకేయ్యాం రాజసత్తమాత్ ।। ౨.౧౦౭.
నీవు చెప్పిన మాటలు తగినవే. నీవు దశరథ మహారాజు, కైకేయి మహారాణి కుమారుడవు, రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడవు.
పురా భ్రాత: పితా న: స మాతరం తే సముద్వహన్ । మాతామహే సమాశ్రౌషీద్రాజ్యశుల్కమనుత్తమమ్ ।। ౨.౧౦౭.
అన్నా! మన తండ్రి నీ తల్లిని పెళ్లి చేసుకునేటప్పుడు, నీ తాతగారు ఇచ్చిన అపూర్వమైన రాజ్యశుల్కాన్ని విన్నాడు.
దైవాసురే చ సఙ్గ్రామే జనన్యై తవ పార్థివ: । సమ్ప్రహృష్టో దదౌ రాజా వరమారాధిత: ప్రభు: ।। ౨.౧౦౭.
దేవాసుర సంగ్రామంలో నీ తాతగారు రాజు, ఆనందంతో, సంతోషపడి నీ తల్లికి ఒక వరం ఇచ్చాడు.
తత: సా సమ్ప్రతిశ్రావ్య తవ మాతా యశస్వినీ । అయాచత నరశ్రేష్ఠం ద్వౌ వరౌ వరవర్ణినీ ।। ౨.౧౦౭.
ఆ మాటను గుర్తు చేసుకుని, నీ తల్లి యశస్సుతో, నరశ్రేష్ఠుడైన రాజును రెండు వరాలు అడిగింది.
తవ రాజ్యం నరవ్యాఘ్ర మమ ప్రవ్రాజనం తథా । తౌ చ రాజా తదా తస్యై నియుక్త: ప్రదదౌ వరౌ ।। ౨.౧౦౭.
ఆమె నీకు రాజ్యం, నాకు వనవాసం కావాలని కోరింది. రాజు ఆమెకు ఆ రెండు వరాలు ఇచ్చాడు.
తేన పిత్రా ఽహమప్యత్ర నియుక్త: పురుషర్షభ । చతుర్దశ వనే వాసం వర్షాణి వరదానికమ్ ।। ౨.౧౦౭.
అందుకే, నన్ను కూడా తండ్రి ఆదేశించి, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో ఉండమని చెప్పాడు.
సో ఽహం వనమిదం ప్రాప్తో నిర్జనం లక్ష్మణాన్విత: । సీతయా చాప్రతిద్వన్ద్వ: సత్యవాదే స్థిత: పితు: ।। ౨.౧౦౭.
అందుకే నేను లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి ఈ నిర్జన అడవికి వచ్చాను. తండ్రి మాటను నిలబెట్టుకుంటూ, సత్యాన్ని పాటిస్తూ ఉన్నాను.
భవానపి తథేత్యేవ పితరం సత్యవాదినమ్ । కర్త్తుమర్హతి రాజేన్ద్ర క్షిప్రమేవాభిషేచనాత్ ।। ౨.౧౦౭.
నీవు కూడా, రాజేంద్రా, మన సత్యవంతుడైన తండ్రి ఆజ్ఞను త్వరగా పాటించి, అభిషేకాన్ని స్వీకరించాలి.
ఋణాన్మోచయ రాజానం మత్కృతే భరత ప్రభుమ్ । పితరం చాపి ధర్మజ్ఞం మాతరం చాభినన్దయ ।। ౨.౧౦౭.
భరతా! నా వల్ల మన ప్రభువైన రాజును అప్పుల నుంచి విముక్తుడిని చేసి, ధర్మజ్ఞుడైన తండ్రిని, తల్లిని సత్కరించు.
శ్రూయతే హి పురా తాత శ్రుతిర్గీతా యశస్వినా । గయేన యజమానేన గయేష్వేవ పితఽన్ ప్రతి ।। ౨.౧౦౭.
తాతా, గయ అనే ప్రసిద్ధ యజ్ఞకర్త తన తండ్రికోసం గయలోనే ఒక గొప్ప గీతాన్ని పాడాడని పురాణాలలో విన్నాము.
పున్నామ్నో నరకాద్యస్మాత్ పితరం త్రాయతే సుత: । తస్మాత్ పుత్ర ఇతి ప్రోక్త: పితఽన్ యత్పాతి వా సుత: ।। ౨.౧౦౭.
పుత్ అనే నరకం నుంచి తండ్రిని కాపాడే వాడు కొడుకు కనుక, తండ్రిని రక్షించే వాడని, ఆయనను పుత్రుడు అని పిలుస్తారు.
ఏష్టవ్యా బహవ: పుత్రా గుణవన్తో బహుశ్రుతా: । తేషాం వై సమవేతానామపి కశ్చిద్గయాం వ్రజేత్ ।। ౨.౧౦౭.
ధర్మమున్న, విద్యావంతులైన కొడుకులు ఎక్కువమంది పుట్టాలి. ఎందుకంటే వారిలో ఎంతమంది ఉన్నా, కనీసం ఒకరు అయినా గయకు వెళ్లవచ్చు.
ఏవం రాజర్షయ: సర్వే ప్రతీతా రాజనన్దన । తస్మాత్ త్రాహి నరశ్రేష్ఠ పితరం నరకాత్ ప్రభో ।। ౨.౧౦౭.
రాజనందన, అందరు రాజర్షులు ఇదే నమ్మారు. అందుకే, నరశ్రేష్ఠుడా, ప్రభూ, నీవు నీ తండ్రిని నరకం నుంచి రక్షించు.
అయోధ్యాం గచ్ఛ భరత ప్రకృతీరనురఞ్జయ । శత్రుఘ్నసహితో వీర సహ సర్వైర్ద్విజాతిభి: ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, నీవు శత్రుఘ్నునితో కలిసి, అందరు బ్రాహ్మణులతో కలిసి అయోధ్యకు వెళ్లి ప్రజల మనసు గెలుచుకో.
ప్రవేక్ష్యే దణ్డకారణ్యమహమప్యవిలమ్బయన్ । ఆభ్యాం తు సహితో రాజన్ వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ ।। ౨.౧౦౭.
రాజా, నేనూ ఆలస్యం చేయకుండా వీరిద్దరితో—వైదేహి, లక్ష్మణుడితో కలిసి దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశిస్తాను.
త్వం రాజా భరత భవ స్వయం నరాణాం వన్యానామహమపి రాజరాణ్మృగాణామ్ । గచ్ఛత్వం పురవరమద్య సమ్ప్రహృష్ట: సంహృష్టస్త్వహమపి దణ్డకాన్ ప్రవేక్ష్యే ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, నీవు మానవులకు రాజవు కావాలి. నేను అడవి జంతువులకు రాజవుతాను. నీవు ఆనందంగా నగరానికి వెళ్లు, నేనూ సంతోషంగా దండకారణ్యంలోకి వెళ్తాను.
ఛాయాం తే దినకరభా: ప్రబాధమానం వర్షత్రం భరత కరోతు మూర్ధ్ని శీతామ్ । ఏతేషామహమపి కాననద్రుమాణాం ఛాయాం తామతి శయినీం సుఖీ శ్రయిష్యే ।। ౨.౧౦౭.
భరతా, వర్షాకాలంలో సూర్యకిరణాలు నీ తలపై చల్లదనాన్ని కలిగించాలి. నేనూ ఈ అడవి చెట్ల మధురమైన నీడలో సుఖంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటాను.
శత్రుఘ్న: కుశలమతిస్తు తే సహాయ: సౌమిత్రిర్మమ విదిత: ప్రధానమిత్రమ్ । చత్వారస్తనయవరా వయం నరేన్ద్రం సత్యస్థం భరత చరామ మా విషాదమ్ ।। ౨.౧౦౭.
శత్రుఘ్నుడు నీకు మంచి తోడుగా ఉంటాడు. సౌమిత్రి నాకు అత్యంత స్నేహితుడు. మేము నలుగురు ఉత్తమ కుమారులు రాజమార్గాన్ని అనుసరిస్తాం. భరతా, నీవు దుఃఖించవద్దు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే సప్తోత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి racchina పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదయోధ్యాకాండలో నూటిఎడవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|అష్టాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center ఆశ్వాసయన్తం భరతం జాబాలిర్బ్రాహ్మణోత్తమ: । ఉవాచ రామం ధర్మజ్ఞం ధర్మాపేతమిదం వచ: ।। ౨.౧౦౮.
భరతుడిని ఓదార్చుతున్నప్పుడు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు జాబాలి, ధర్మజ్ఞుడైన రామునికి ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఇలా అన్నాడు.
సాధు రాఘవ మాభూత్తే బుద్ధిరేవం నిరర్థికా । ప్రాకృతస్య నరస్యేవ హ్యార్యబుద్ధేర్మనస్విన: ।। ౨.౧౦౮.
రాఘవా, నీకు శుభం. కానీ నీ మనసు వ్యర్థంగా, సామాన్యుడిలా ఉండకూడదు. నీకు ఉన్నది మహాత్ముల ఆర్యబుద్ధి.
క: కస్య పురుషో బన్ధు: కిమాప్యం కస్య కేనచిత్ । యదేకో జాయతే జన్తురేక ఏవ వినశ్యతి ।। ౨.౧౦౮.
ఎవరు ఎవరికీ నిజంగా బంధువు? ఎవరి దేని మీద హక్కు ఉంది? ప్రతి జీవి ఒంటరిగా పుడతాడు, ఒంటరిగా మరణిస్తాడు.
తస్మాన్మాతా పితా చేతి రామ సజ్జేతయో నర: । ఉన్మత్త ఇవ స జ్ఞేయో నాస్తి కశ్చిద్ధి కస్యచిత్ ।। ౨.౧౦౮.
కాబట్టి రామా, తల్లి తండ్రి అని పట్టుబడే వాడు పిచ్చివాడిగా భావించాలి. ఎవరు ఎవరికీ నిజంగా సొంతం కారు.
యథా గ్రామాన్తరం గచ్ఛన్ నర: కశ్చిత్ క్వచిద్వసేత్ । ఉత్సృజ్య చ తమావాసం ప్రతిష్ఠేతాపరే ఽహని ।। ౨.౧౦౮.
ఒక మనిషి మరో గ్రామానికి వెళ్లి, అక్కడ కొంతకాలం ఉండి, ఆ నివాసాన్ని వదిలి మరుసటి రోజు ఇంకొక చోటికి వెళ్లినట్లే,
ఏవమేవ మనుష్యాణాం పితా మాతా గృహం వసు । ఆవాసమాత్రం కాకుత్స్థ సజ్జన్తే నాత్ర సజ్జనా: ।। ౨.౧౦౮.
అలాగే కకుత్థ్స వంశజా, మనుషులకు తల్లి, తండ్రి, ఇల్లు అన్నీ తాత్కాలిక నివాసాలే. మంచి వారు వీటికి ఆసక్తి చూపరు.
పిత్ర్యం రాజ్యం పరిత్యజ్య స నార్హసి నరోత్తమ । ఆస్థాతుం కాపథం దు:ఖం విషమం బహుకణ్టకమ్ ।। ౨.౧౦౮.
నరశ్రేష్ఠుడా, తండ్రి రాజ్యాన్ని వదిలేసి, ఈ కష్టమైన, కఠినమైన, ముల్లులాంటి మార్గాన్ని నీవు అనుసరించకూడదు.
సమృద్ధాయామయోధ్యాయామాత్మానమభిషేచయ । ఏకవేణీ ధరా హి త్వాం నగరీ సమ్ప్రతీక్షతే ।। ౨.౧౦౮.
సంపన్నమైన అయోధ్యలో నీవు రాజ్యాభిషేకం చేసుకో. ఒక్క జడతో ఉన్న ఆ నగరం ఇప్పుడు నిన్ను ఎదురుచూస్తోంది.