పితురపతనహేతుత్వాత్తదేవాపత్యత్వేన సమ్మతమ్ ।। ౨.౧౦౬.
తండ్రి పతనానికి కారణమైన పని, కుమారునికి కూడా వర్తించిందిగా భావిస్తారు.
తదపత్యం భవానస్తు మా భవాన్ దుష్కృతం పితు: । అభిపత్తా కృతం కర్మ లోకే ధీరవిగర్హితమ్ ।। ౨.౧౦౬.
నీవే నిజమైన కుమారుడిగా ఉండి, తండ్రి చేసిన దుర్మార్గాన్ని నీవు కొనసాగించకు. లోకంలో తెలివిగలవారు అలాంటి పనిని సమ్మతించరు.
కైకేయీం మాం చ తాతం చ సుహృదో బాన్ధవాంశ్చ న: । పౌరజానపదాన్ సర్వాంస్త్రాతు సర్వమిదం భవాన్ ।। ౨.౧౦౬.
కైకేయిని, నన్ను, తండ్రిని, మిత్రులను, బంధువులను, నగర గ్రామాల ప్రజలందరిని నీవే రక్షించు.
క్వ చారణ్యం క్వ చ క్షాత్ऺత్ర క్వ జటా: క్వ చ పాలనమ్ । ఈదృశం వ్యాహతం కర్మ న భవాన్ కర్తుమర్హతి ।। ౨.౧౦౬.
అరణ్య జీవితం, క్షత్రియ ధర్మం, జటలు, పాలన — వీటికి ఏ సంబంధం? ఇలాంటి కలగాపులగమైన పనిని నీవు చేయకూడదు.
ఏష హి ప్రథమో ధర్మ: క్షత్ऺిత్రయస్యాభిషేచనమ్ । యేన శక్యం మహాప్రాజ్ఞ ప్రజానాం పరిపాలనమ్ ।। ౨.౧౦౬.
క్షత్రియునికి ప్రధానమైన ధర్మం పట్టాభిషేకమే. దానివల్ల ప్రజలను రక్షించగలుగుతాడు, ఓ మహాపండితా!
కశ్చ ప్రత్యక్షముత్సృజ్య సంశయస్థమలక్షణమ్ । ఆయతిస్థం చరేద్ధర్మం క్షత్ऺత్రబన్ధురనిశ్చితమ్ ।। ౨.౧౦౬.
ఎవరైనా క్షత్రియుడు లేదా అతని బంధువు, స్పష్టమైన ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, అనిశ్చితమైన, సందేహాస్పదమైన భవిష్యత్తు ధర్మాన్ని అనుసరిస్తాడా?
అథ క్లేశజమేవ త్వం ధర్మం చరితుమిచ్ఛసి । ధర్మేణ చతురో వర్ణాన్ పాలయన్ క్లేశమాప్నుహి ।। ౨.౧౦౬.
నీవు కష్టసాధ్యమైన ధర్మాన్ని అనుసరించాలనుకుంటే, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ నాలుగు వర్ణాలను రక్షించు. ఆ కష్టాన్ని స్వీకరించు.
చతుర్ణామాశ్రమాణాం హి గార్హస్థ్యం శ్రేష్ఠమాశ్రమమ్ । ప్రాహుర్ధర్మజ్ఞ ధర్మజ్ఞాస్తం కథం త్యక్తుమర్హసి ।। ౨.౧౦౬.
నాలుగు ఆశ్రమాలలో గృహస్థాశ్రమమే శ్రేష్ఠమని ధర్మజ్ఞులు చెబుతారు. అలాంటి దాన్ని నీవు ఎలా వదిలిపెట్టగలవు?
శ్రుతేన బాల: స్థానేన జన్మనా భవతో హ్యహమ్ । స కథం పాలయిష్యామి భూమిం భవతి తిష్ఠతి ।। ౨.౧౦౬.
విద్యలో, స్థానంలో, జన్మలో నేను నీకంటే చిన్నవాడిని. నీవు ఉన్నప్పుడు నేనెలా భూమిని పాలించగలను?
హీనబుద్ధిగుణో బాలో హీన: స్థానేన చాప్యహమ్ । భవతా చ వినాభూతో న వర్త్తయితుముత్సహే ।। ౨.౧౦౬.
నేను బుద్ధిలో, గుణాలలో, స్థానంలో తక్కువవాడిని. నీవు లేని రాజ్యంలో నేను పాలించలేను.
ఇదం నిఖిలమవ్యగ్రం రాజ్యం పిత్ర్యమకణ్టకమ్ । అనుశాధి స్వధర్మేణ ధర్మజ్ఞ సహ బాన్ధవై: ।। ౨.౧౦౬.
ఈ సంపూర్ణమైన, నిర్బంధమైన, పితృపారంపర్య రాజ్యాన్ని, నీ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, బంధువులతో కలిసి పాలించు, ఓ ధర్మజ్ఞా!
ఇహైవ త్వా ఽభిషిఞ్చన్తు సర్వా: ప్రకృతయ: సహ । ఋత్విజ: సవసిష్ఠాశ్చ మన్త్రవన్మన్త్రకోవిదా: ।। ౨.౧౦౬.
ఇక్కడే వసిష్ఠుడు, ఋత్వికులు, మంత్రజ్ఞులందరితో కలిసి, నీకు పట్టాభిషేకం చేయనివ్వు.
అభిషిక్తస్త్వమస్మాభిరయోధ్యాం పాలనే వ్రజ । విజిత్య తరసా లోకాన్ మరుద్భిరివ వాసవ: ।। ౨.౧౦౬.
మేము నీకు పట్టాభిషేకం చేసిన తరువాత, ఇంద్రుడు మారుతులతో లోకాలను జయించినట్లే, నీవు అయోధ్యను పాలించు.
ఋణాని త్రీణ్యపాకుర్వన్ దుర్హృద: సాధు నిర్ద్దహన్ । సుహృదస్తర్పయన్ కామైస్త్వమేవాత్రానుశాధి మామ్ ।। ౨.౧౦౬.
మూడు ఋణాలను తీర్చుతూ, దుష్టులను నశింపజేసి, మిత్రులను వారి కోరికలు తీర్చుతూ, నీవే నన్ను ఇక్కడ పాలించాలి.
అద్యార్య ముదితా: సన్తు సుహృదస్తే ఽభిషేచనే । అద్య భీతా: పలాయన్తాం దుర్హృదస్తే దిశో దశ ।। ౨.౧౦౬.
ఈ రోజు నీ మంచి మిత్రులు నీ అభిషేకాన్ని చూసి ఆనందించాలి. నీకు చెడు కోరే వారు భయంతో పది దిక్కులకూ పారిపోవాలి.
ఆక్రోశం మమ మాతుశ్చ ప్రమృజ్య పురుషర్షభ । అద్య తత్రభవన్తం చ పితరం రక్ష కిల్బిషాత్ ।। ౨.౧౦౬.
నా తల్లి మీద, నాపైన ఉన్న అపవాదాన్ని తొలగించు, మాన్యుడా. ఈ రోజు మన తండ్రిని పాపం నుంచి రక్షించు.
శిరసా త్వా ఽభియాచే ఽహం కురుష్వ కరుణాం మయి । బాన్ధవేషు చ సర్వేషు భూతేష్వివ మహేశ్వర: ।। ౨.౧౦౬.
నేను తలవంచి నిన్ను వేడుకుంటున్నాను. నాపైనా, మన బంధువులందరిపైనా, మహేశ్వరుడు ప్రాణులందరిపైనా చూపే దయను నీవు చూపించు.
అథైతత్ పృష్ఠత: కృత్వా వనమేవ భవానిత: । గమిష్యతి గమిష్యామి భవతా సార్ద్ధమప్యహమ్ ।। ౨.౧౦౬.
ఇవి అన్నీ పక్కనబెట్టి, నువ్వు అడవికి వెళ్లాలని నిర్ణయిస్తే, నేనూ నీతో పాటు వస్తాను.
తథాహి రామో భరతేన తామ్యతా ప్రసాద్యమాన: శిరసా మహీపతి: । న చైవ చక్రే గమనాయ సత్త్వవాన్ మతిం పితుస్తద్వచనే వ్యవస్థిత: ।। ౨.౧౦౬.
భరతుడు తలవంచి వేడుకున్నా, ధైర్యవంతుడైన రాముడు తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, తిరిగి రావాలని మనసు పెట్టలేదు.
తదద్భుతం స్థైర్యమవేక్ష్య రాఘవే సమం జనో హర్షమవాప దు:ఖిత: । న యాత్యయోధ్యామితి దు:ఖితో ఽభవత్ స్థిరప్రతిజ్ఞత్వమవేక్ష్య హర్షిత: ।। ౨.౧౦౬.
రాఘవునిలో ఉన్న అద్భుతమైన స్థిరతను చూసి, జనులు ఆయన అయోధ్యకు రారు అనే దుఃఖంలో ఉన్నా, ఆయన నిశ్చయాన్ని చూసి ఆనందించారు.
తమృత్విజో నైగమయూథవల్లభాస్తదా వింసజ్ఞాశ్రుకలాశ్చ మాతర: । తథా బ్రువాణం భరతం ప్రతుష్టువు: ప్రణమ్య రామం చ యయాచిరే సహ ।। ౨.౧౦౬.
ఆ సమయంలో ఋత్వికులు, నగర పెద్దల భార్యలు, కన్నీరు తడిసిన తల్లులు, భరతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా ఆయనను ప్రశంసించి, రాముని దగ్గరికి వెళ్లి ప్రార్థించారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షడుత్తరశతతమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, శ్రీమదాయోధ్యకాండలో నూట ఆరవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center పునరేవం బ్రువాణం తం భరతం లక్ష్మణాగ్రజ: । ప్రత్యువాచ తత: శ్రీమాన్ జ్ఞాతిమధ్యే ఽభిసత్కృత: ।। ౨.౧౦౭.
భరతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, లక్ష్మణునికి పెద్దవాడైన రాముడు, బంధువుల మధ్య సత్కారం పొందుతూ అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
ఉపపన్నమిదం వాక్యం యత్త్వమేవమభాషథా: । జాత: పుత్రో దశరథాత్ కైకేయ్యాం రాజసత్తమాత్ ।। ౨.౧౦౭.
నీవు చెప్పిన మాటలు తగినవే. నీవు దశరథ మహారాజు, కైకేయి మహారాణి కుమారుడవు, రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడవు.
పురా భ్రాత: పితా న: స మాతరం తే సముద్వహన్ । మాతామహే సమాశ్రౌషీద్రాజ్యశుల్కమనుత్తమమ్ ।। ౨.౧౦౭.
అన్నా! మన తండ్రి నీ తల్లిని పెళ్లి చేసుకునేటప్పుడు, నీ తాతగారు ఇచ్చిన అపూర్వమైన రాజ్యశుల్కాన్ని విన్నాడు.
దైవాసురే చ సఙ్గ్రామే జనన్యై తవ పార్థివ: । సమ్ప్రహృష్టో దదౌ రాజా వరమారాధిత: ప్రభు: ।। ౨.౧౦౭.
దేవాసుర సంగ్రామంలో నీ తాతగారు రాజు, ఆనందంతో, సంతోషపడి నీ తల్లికి ఒక వరం ఇచ్చాడు.
తత: సా సమ్ప్రతిశ్రావ్య తవ మాతా యశస్వినీ । అయాచత నరశ్రేష్ఠం ద్వౌ వరౌ వరవర్ణినీ ।। ౨.౧౦౭.
ఆ మాటను గుర్తు చేసుకుని, నీ తల్లి యశస్సుతో, నరశ్రేష్ఠుడైన రాజును రెండు వరాలు అడిగింది.
తవ రాజ్యం నరవ్యాఘ్ర మమ ప్రవ్రాజనం తథా । తౌ చ రాజా తదా తస్యై నియుక్త: ప్రదదౌ వరౌ ।। ౨.౧౦౭.
ఆమె నీకు రాజ్యం, నాకు వనవాసం కావాలని కోరింది. రాజు ఆమెకు ఆ రెండు వరాలు ఇచ్చాడు.
తేన పిత్రా ఽహమప్యత్ర నియుక్త: పురుషర్షభ । చతుర్దశ వనే వాసం వర్షాణి వరదానికమ్ ।। ౨.౧౦౭.
అందుకే, నన్ను కూడా తండ్రి ఆదేశించి, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో ఉండమని చెప్పాడు.
సో ఽహం వనమిదం ప్రాప్తో నిర్జనం లక్ష్మణాన్విత: । సీతయా చాప్రతిద్వన్ద్వ: సత్యవాదే స్థిత: పితు: ।। ౨.౧౦౭.
అందుకే నేను లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి ఈ నిర్జన అడవికి వచ్చాను. తండ్రి మాటను నిలబెట్టుకుంటూ, సత్యాన్ని పాటిస్తూ ఉన్నాను.