పరావరజ్ఞో యశ్చ స్యాత్తథా త్వం మనుజాధిప । స ఏవం వ్యసనం ప్రాప్య న విషీదితుమర్హతి ।। ౨.౧౦౬.
పరమార్థాన్ని, లౌకికాన్ని తెలిసినవాడు, నీవిలా నరాధిపుడా, ఇలాంటి కష్టాన్ని ఎదుర్కొన్నా దుఃఖించకూడదు.
అమరోపమ సత్త్వస్త్వం మహాత్మా సత్యసఙ్గర: । సర్వజ్ఞ: సర్వదర్శీ చ బుద్ధిమాంశ్చాసి రాఘవ ।। ౨.౧౦౬.
నీవు అమరులవంటి స్వభావం కలవాడు, మహాత్ముడు, సత్యనిష్ఠుడవు. నీవు అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నీ చూడగలవాడు, బుద్ధిమంతుడవు రాఘవా!
న త్వామేవఙ్గుణైర్యుక్తం ప్రభవాభవకోవిదమ్ । అవిషహ్యతమం దు:ఖమాసాదయితుమర్హతి ।। ౨.౧౦౬.
నీవంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్నవాడు, సృష్టి, లయ రహస్యాలను తెలిసినవాడు, ఎంతటి దుఃఖమైనా తట్టుకోగలడు.
ప్రోషితే మయి యత్పాపం మాత్రా మత్కారణాత్కృతమ్ । క్షుద్రయా తదనిష్టం మే ప్రసీదతు భవాన్మమ ।। ౨.౧౦౬.
నాకు తెలియకుండానే, నేను లేని సమయంలో, నా తల్లి నా కోసం చేసిన పాపాన్ని, ఆ దుష్కార్యాన్ని, ఓ మహాత్మా! నీవు క్షమించు.
ధర్మబన్ధేన బద్ధో ఽస్మి తేనేమాం నేహ మాతరమ్ । హన్మి తీవ్రేణ దణ్డేన దణ్డార్హాం పాపకారిణీమ్ ।। ౨.౧౦౬.
ధర్మబంధంతో బంధించబడ్డాను కనుక, పాపం చేసిన ఈ తల్లిని, తగిన శిక్ష ఇవ్వకుండా వదిలేస్తున్నాను.
కథం దశరథాజ్జాత: శుద్ధాభిజనకర్మణ: । జానన్ ధర్మమధర్మిష్ఠం కుర్య్యాం కర్మ జుగుప్సితమ్ ।। ౨.౧౦౬.
పవిత్ర వంశంలో, పవిత్రమైన కార్యాలు చేసిన దశరథుని కుమారుడిని నేను. ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిని. అలాంటప్పుడు, నేను నిందించదగిన పాపకార్యాన్ని ఎలా చేయగలను?
గురు: క్రియావాన్ వృద్ధశ్చ రాజా ప్రేత: పితేతి చ । తాతం న పరిగర్హేయం దైవతం చేతి సంసది ।। ౨.౧౦౬.
ఆచార్యుడు, కార్యసాధకుడు, వృద్ధుడు, రాజు, మరణించిన తండ్రి, దేవతలు — వీరిని సభలో నేను ఎప్పుడూ తప్పుబట్టను.
కో హి ధర్మార్థయోర్హీనమీదృశం కర్మ కిల్బిషమ్ । స్త్రియా: ప్రియం చికీర్షు: సన్ కుర్యాద్ధర్మజ్ఞ ధర్మవిత్ ।। ౨.౧౦౬.
ధర్మాన్ని నిజంగా తెలిసినవాడు, ఒక స్త్రీకి ఇష్టంగా ఉండాలనే కోరికతో, ధర్మార్థాలకు విరుద్ధంగా, పాపమైన పనిని చేయగలడా?
అన్తకాలే హి భూతాని ముహ్యన్తీతి పురాశ్రుతి: । రాజ్ఞైవం కుర్వతా లోకే ప్రత్యక్షం సా శ్రుతి: కృతా ।। ౨.౧౦౬.
జీవితాంతంలో ప్రాణులు మూర్ఖత్వానికి లోనవుతారని పురాణకాలంలో వినిపించేది. రాజు ఇలా ప్రవర్తించడంతో, అది మన కళ్లముందే నిజమైంది.
సాధ్వర్థమభిసన్ధాయ ऺక్రోధాన్మోహాచ్చ సాహసాత్ । తాతస్య యదతిక్రాన్తం ప్రత్యాహరతు తద్భవాన్ ।। ౨.౧౦౬.
తండ్రి కోపంతో, మోహంతో, లేదా తొందరపాటుతో ఏ తప్పు చేసినా, నీవు న్యాయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని దాన్ని వెనక్కి తీసుకో.
పితురపతనహేతుత్వాత్తదేవాపత్యత్వేన సమ్మతమ్ ।। ౨.౧౦౬.
తండ్రి పతనానికి కారణమైన పని, కుమారునికి కూడా వర్తించిందిగా భావిస్తారు.
తదపత్యం భవానస్తు మా భవాన్ దుష్కృతం పితు: । అభిపత్తా కృతం కర్మ లోకే ధీరవిగర్హితమ్ ।। ౨.౧౦౬.
నీవే నిజమైన కుమారుడిగా ఉండి, తండ్రి చేసిన దుర్మార్గాన్ని నీవు కొనసాగించకు. లోకంలో తెలివిగలవారు అలాంటి పనిని సమ్మతించరు.
కైకేయీం మాం చ తాతం చ సుహృదో బాన్ధవాంశ్చ న: । పౌరజానపదాన్ సర్వాంస్త్రాతు సర్వమిదం భవాన్ ।। ౨.౧౦౬.
కైకేయిని, నన్ను, తండ్రిని, మిత్రులను, బంధువులను, నగర గ్రామాల ప్రజలందరిని నీవే రక్షించు.
క్వ చారణ్యం క్వ చ క్షాత్ऺత్ర క్వ జటా: క్వ చ పాలనమ్ । ఈదృశం వ్యాహతం కర్మ న భవాన్ కర్తుమర్హతి ।। ౨.౧౦౬.
అరణ్య జీవితం, క్షత్రియ ధర్మం, జటలు, పాలన — వీటికి ఏ సంబంధం? ఇలాంటి కలగాపులగమైన పనిని నీవు చేయకూడదు.
ఏష హి ప్రథమో ధర్మ: క్షత్ऺిత్రయస్యాభిషేచనమ్ । యేన శక్యం మహాప్రాజ్ఞ ప్రజానాం పరిపాలనమ్ ।। ౨.౧౦౬.
క్షత్రియునికి ప్రధానమైన ధర్మం పట్టాభిషేకమే. దానివల్ల ప్రజలను రక్షించగలుగుతాడు, ఓ మహాపండితా!
కశ్చ ప్రత్యక్షముత్సృజ్య సంశయస్థమలక్షణమ్ । ఆయతిస్థం చరేద్ధర్మం క్షత్ऺత్రబన్ధురనిశ్చితమ్ ।। ౨.౧౦౬.
ఎవరైనా క్షత్రియుడు లేదా అతని బంధువు, స్పష్టమైన ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, అనిశ్చితమైన, సందేహాస్పదమైన భవిష్యత్తు ధర్మాన్ని అనుసరిస్తాడా?
అథ క్లేశజమేవ త్వం ధర్మం చరితుమిచ్ఛసి । ధర్మేణ చతురో వర్ణాన్ పాలయన్ క్లేశమాప్నుహి ।। ౨.౧౦౬.
నీవు కష్టసాధ్యమైన ధర్మాన్ని అనుసరించాలనుకుంటే, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ నాలుగు వర్ణాలను రక్షించు. ఆ కష్టాన్ని స్వీకరించు.
చతుర్ణామాశ్రమాణాం హి గార్హస్థ్యం శ్రేష్ఠమాశ్రమమ్ । ప్రాహుర్ధర్మజ్ఞ ధర్మజ్ఞాస్తం కథం త్యక్తుమర్హసి ।। ౨.౧౦౬.
నాలుగు ఆశ్రమాలలో గృహస్థాశ్రమమే శ్రేష్ఠమని ధర్మజ్ఞులు చెబుతారు. అలాంటి దాన్ని నీవు ఎలా వదిలిపెట్టగలవు?
శ్రుతేన బాల: స్థానేన జన్మనా భవతో హ్యహమ్ । స కథం పాలయిష్యామి భూమిం భవతి తిష్ఠతి ।। ౨.౧౦౬.
విద్యలో, స్థానంలో, జన్మలో నేను నీకంటే చిన్నవాడిని. నీవు ఉన్నప్పుడు నేనెలా భూమిని పాలించగలను?
హీనబుద్ధిగుణో బాలో హీన: స్థానేన చాప్యహమ్ । భవతా చ వినాభూతో న వర్త్తయితుముత్సహే ।। ౨.౧౦౬.
నేను బుద్ధిలో, గుణాలలో, స్థానంలో తక్కువవాడిని. నీవు లేని రాజ్యంలో నేను పాలించలేను.
ఇదం నిఖిలమవ్యగ్రం రాజ్యం పిత్ర్యమకణ్టకమ్ । అనుశాధి స్వధర్మేణ ధర్మజ్ఞ సహ బాన్ధవై: ।। ౨.౧౦౬.
ఈ సంపూర్ణమైన, నిర్బంధమైన, పితృపారంపర్య రాజ్యాన్ని, నీ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, బంధువులతో కలిసి పాలించు, ఓ ధర్మజ్ఞా!
ఇహైవ త్వా ఽభిషిఞ్చన్తు సర్వా: ప్రకృతయ: సహ । ఋత్విజ: సవసిష్ఠాశ్చ మన్త్రవన్మన్త్రకోవిదా: ।। ౨.౧౦౬.
ఇక్కడే వసిష్ఠుడు, ఋత్వికులు, మంత్రజ్ఞులందరితో కలిసి, నీకు పట్టాభిషేకం చేయనివ్వు.
అభిషిక్తస్త్వమస్మాభిరయోధ్యాం పాలనే వ్రజ । విజిత్య తరసా లోకాన్ మరుద్భిరివ వాసవ: ।। ౨.౧౦౬.
మేము నీకు పట్టాభిషేకం చేసిన తరువాత, ఇంద్రుడు మారుతులతో లోకాలను జయించినట్లే, నీవు అయోధ్యను పాలించు.
ఋణాని త్రీణ్యపాకుర్వన్ దుర్హృద: సాధు నిర్ద్దహన్ । సుహృదస్తర్పయన్ కామైస్త్వమేవాత్రానుశాధి మామ్ ।। ౨.౧౦౬.
మూడు ఋణాలను తీర్చుతూ, దుష్టులను నశింపజేసి, మిత్రులను వారి కోరికలు తీర్చుతూ, నీవే నన్ను ఇక్కడ పాలించాలి.
అద్యార్య ముదితా: సన్తు సుహృదస్తే ఽభిషేచనే । అద్య భీతా: పలాయన్తాం దుర్హృదస్తే దిశో దశ ।। ౨.౧౦౬.
ఈ రోజు నీ మంచి మిత్రులు నీ అభిషేకాన్ని చూసి ఆనందించాలి. నీకు చెడు కోరే వారు భయంతో పది దిక్కులకూ పారిపోవాలి.
ఆక్రోశం మమ మాతుశ్చ ప్రమృజ్య పురుషర్షభ । అద్య తత్రభవన్తం చ పితరం రక్ష కిల్బిషాత్ ।। ౨.౧౦౬.
నా తల్లి మీద, నాపైన ఉన్న అపవాదాన్ని తొలగించు, మాన్యుడా. ఈ రోజు మన తండ్రిని పాపం నుంచి రక్షించు.
శిరసా త్వా ఽభియాచే ఽహం కురుష్వ కరుణాం మయి । బాన్ధవేషు చ సర్వేషు భూతేష్వివ మహేశ్వర: ।। ౨.౧౦౬.
నేను తలవంచి నిన్ను వేడుకుంటున్నాను. నాపైనా, మన బంధువులందరిపైనా, మహేశ్వరుడు ప్రాణులందరిపైనా చూపే దయను నీవు చూపించు.
అథైతత్ పృష్ఠత: కృత్వా వనమేవ భవానిత: । గమిష్యతి గమిష్యామి భవతా సార్ద్ధమప్యహమ్ ।। ౨.౧౦౬.
ఇవి అన్నీ పక్కనబెట్టి, నువ్వు అడవికి వెళ్లాలని నిర్ణయిస్తే, నేనూ నీతో పాటు వస్తాను.
తథాహి రామో భరతేన తామ్యతా ప్రసాద్యమాన: శిరసా మహీపతి: । న చైవ చక్రే గమనాయ సత్త్వవాన్ మతిం పితుస్తద్వచనే వ్యవస్థిత: ।। ౨.౧౦౬.
భరతుడు తలవంచి వేడుకున్నా, ధైర్యవంతుడైన రాముడు తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, తిరిగి రావాలని మనసు పెట్టలేదు.
తదద్భుతం స్థైర్యమవేక్ష్య రాఘవే సమం జనో హర్షమవాప దు:ఖిత: । న యాత్యయోధ్యామితి దు:ఖితో ఽభవత్ స్థిరప్రతిజ్ఞత్వమవేక్ష్య హర్షిత: ।। ౨.౧౦౬.
రాఘవునిలో ఉన్న అద్భుతమైన స్థిరతను చూసి, జనులు ఆయన అయోధ్యకు రారు అనే దుఃఖంలో ఉన్నా, ఆయన నిశ్చయాన్ని చూసి ఆనందించారు.