కచ్చిత్తే సుకృతాన్యేవ కృతరూపాణి వా పున: । విదుస్తే సర్వకార్యాణి న కర్త్తవ్యాని పార్థివా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ మంచి పనులు, లేదా ఇప్పటికే చేసిన కార్యాలు, నీ ధార్మిక ప్రజలకు తెలిసేలా చేస్తున్నావా? ఎందుకంటే రాజులు తెలియని పనులు చేయకూడదు.
కచ్చిన్న తర్కైర్యుక్త్యా వా యే చాప్యపరికీర్తితా: । త్వయా వా వా ఽమాత్యైర్బుధ్యతే తాత మన్త్రితమ్ ।। ౨.౧౦౦.
నాయనా, నీవు చెప్పని, నీ మంత్రులు చెప్పని విషయాలను, తర్కం ద్వారా లేదా నీ మంత్రుల సహాయంతో తెలుసుకుంటున్నావా?
కచ్చిత్ సహస్రాన్ మూర్ఖాణామేకమిచ్ఛసి పణ్డితమ్ । పణ్డితో హ్యర్థకృచ్ఛ్రేషు కుర్య్యాన్ని:శ్రేయసం మహత్ ।। ౨.౧౦౦.
నీవు వెయ్యి మూర్ఖులకంటే ఒక్క తెలివైనవాడిని కోరుతున్నావా? ఎందుకంటే, తెలివైనవాడు కష్టసమయంలో గొప్ప మేలును చేయగలడు.
సహస్రాణ్యపి మూర్ఖాణాం యద్యుపాస్తే మహీపతి: । అథవాప్యయుతాన్యేవ నాస్తి తేషు సహాయతా ।। ౨.౧౦౦.
ఒక రాజు వెయ్యి లేదా పది వేల మూర్ఖులను ఆశ్రయించినా, వారిలో నిజమైన సహాయం ఎవ్వరూ చేయలేరు.
ఏకోప్యమాత్యో మేధావీ శూరో దక్షో విచక్షణ: । రాజానం రాజమాత్రం వా ప్రాపయేన్మహతీం శ్రియమ్ ।। ౨.౧౦౦.
ఒక తెలివైన, ధైర్యవంతుడు, నైపుణ్యం కలిగి, విచక్షణ గల మంత్రి ఒక్కరే రాజుకు లేదా రాజ్యానికి గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని తెచ్చిపెట్టగలడు.
కచ్చిన్ముఖ్యా మహత్స్వేవ మధ్యమేషు చ మధ్యమా: । జఘన్యాస్తు జఘన్యేషు భృత్యా: కర్మసు యోజితా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ ముఖ్యమైన పనులకు ఉత్తమ సేవకులను, మధ్యస్థ పనులకు మధ్యస్థుల్ని, చిన్న పనులకు తక్కువ స్థాయి వారిని నియమిస్తున్నావా?
అమాత్యానుపధాతీతాన్ పితృపైతామహాఞ్ఛుచీన్ । శ్రేష్ఠాన్ శ్రేష్ఠేషు కచ్చిత్త్వం నియోజయసి కర్మసు ।। ౨.౧౦౦.
నీవు ఎలాంటి అపవాదాలు లేని, పవిత్రమైన, తండ్రి, తాతల వారసత్వం ఉన్న ఉత్తములను ముఖ్యమైన పనులకు నియమిస్తున్నావా?
కచ్చిన్నోగ్రేణ దణ్డేన భృశముద్వేజితప్రజమ్ । రాష్ట్రం తవానుజానన్తి మన్త్రిణ: కైకయీసుత ।। ౨.౧౦౦.
కైకేయి కుమారుడా, నీవు కఠినమైన శిక్షలతో ప్రజలను భయపెట్టి, రాజ్యంలో కలవరం కలిగించావా? లేక నీ మంత్రులు నీ పాలనను సమ్మతిస్తున్నారా?
కచ్చిత్త్వాం నావజానన్తి యాజకా: పతితం యథా । ఉగ్రప్రతిగ్రహీతారం కామయానమివ స్త్రియ: ।। ౨.౧౦౦.
నీ యాజ్ఞకులు నిన్ను అవమానించడంలేదా? భారమైన బహుమతులు తీసుకుని, ఆడవారిని ఆశించే వ్యక్తిలా నీవు వారికి తక్కువగా కనిపించడంలేదా?
ఉపాయకుశలం వైద్యం భృత్యసన్దూషణే రతమ్ । శూరమైశ్వర్యకామం చ యో న హన్తి స వధ్యతే ।। ౨.౧౦౦.
దురుద్దేశ్యాలు కలిగి, సేవకులను చెడదారి పట్టించే వైద్యుడు, ధైర్యవంతుడైన అధికారపరుడు — వీరిని శిక్షించకపోతే, వారు శిక్షార్హులు.
కచ్చిద్ధృష్టశ్చ శూరశ్చ మతిమాన్ ధృతిమాఞ్ఛుచి: । కులీనశ్చానురక్తశ్చ దక్ష: సేనాపతి: కృత: ।। ౨.౧౦౦.
నీ సేనాధిపతిగా ధైర్యవంతుడు, తెలివైనవాడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, పవిత్రుడు, మంచి వంశానికి చెందినవాడు, నమ్మకమైనవాడు, నైపుణ్యం కలవాడిని నియమించావా?
బలవన్తశ్చ కచ్చిత్తే ముఖ్యా యుద్ధవిశారదా: । దృష్టాపదానా విక్రాన్తాస్త్వయా సత్కృత్య మానితా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ ముఖ్య సైనికులు బలవంతులు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ప్రమాదంలో ధైర్యంగా నిలిచేవారు, నీవు వారిని గౌరవించి, సత్కరించావా?
కచ్చిద్బలస్య భక్తం చ వేతనం చ యథోచితమ్ । సమ్ప్రాప్తకాలం దాతవ్యం దదాసి న విలమ్బసే ।। ౨.౧౦౦.
నీ సైనికులకు తగిన సమయంలో ఆహారం, జీతం ఆలస్యం లేకుండా ఇవ్వడంలో నీవు జాగ్రత్తపడుతున్నావా?
కాలాతిక్రమణాచ్చైవ భక్తవేతనయోర్భృతా: । భర్త్తు: కుప్యన్తి దుష్యన్తి సో ఽనర్థ: సుమహాన్ స్మృత: ।। ౨.౧౦౦.
ఆహారం, జీతం ఆలస్యం అయితే, సైనికులు కోపంతో చెడిపోతారు. అది రాజుకు పెద్ద అపాయం అవుతుంది.
కచ్చిత్ సర్వే ఽనురక్తాస్త్వాం కులపుత్రా: ప్రధానత: । కచ్చిత్ప్రాణాంస్తవార్థేషు సన్త్యజన్తి సమాహితా: ।। ౨.౧౦౦.
ప్రధానంగా ఉన్న మంచి కుటుంబాల కుమారులు నీపై ప్రేమతో ఉన్నారా? వారు నీకోసం ప్రాణాలు కూడా త్యాగం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారా?
కచ్చిజ్జానపదో విద్వాన్ దక్షిణ: ప్రతిభానవాన్ । యథోక్తవాదీ దూతస్తే కృతో భరత పణ్డిత: ।। ౨.౧౦౦.
బహుళ విద్యావంతుడు, నైపుణ్యం కలవాడు, తెలివైనవాడు, చెప్పినట్టే మాట్లాడే గ్రామీణుడిని నీవు దూతగా నియమించావా, భరతా?
కచ్చిదష్టాదశాన్యేషు స్వపక్షే దశ పఞ్చ చ । త్రిభిస్త్రిభిరవిజ్ఞాతైర్వేత్సి తీర్థాని చారకై: ।। ౨.౧౦౦.
పదిది నీవైపు, అయిదు శత్రువులవైపు — ఈ పదిహేడు స్థానాలను, ఒకరికి తెలియకుండా ముగ్గురు గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుంటున్నావా?
కచ్చిద్వ్యపాస్తానహితాన్ ప్రతియాతాంశ్చ సర్వదా । దుర్బలాననవజ్ఞాయ వర్త్తసే రిపుసూదన ।। ౨.౧౦౦.
నీకు మేలు చేయని వారిని ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచి, నీకు వ్యతిరేకంగా మారిన వారిని కూడా దగ్గరికి రానివ్వకుండా జాగ్రత్తపడుతున్నావా? బలహీనులను తక్కువగా అంచనా వేయడం లేదు కదా?
కచ్చిన్న లోకాయతికాన్ బ్రాహ్మణాంస్తాత సేవసే । అనర్థకుశలా హ్యేతే బాలా: పణ్డితమానిన: ।। ౨.౧౦౦.
బాహ్య విషయాలకే మక్కువ చూపే బ్రాహ్మణులను నీవు దూరంగా ఉంచుతున్నావా, కుమారుడా? ఎందుకంటే, వారు చిన్న పిల్లల్లా, తమను తాము పండితులమని అనుకుంటూ, వృథా విషయాల్లోనే నిపుణులు.
ధర్మశాస్త్రేషు ముఖ్యేషు విద్యమానేషు దుర్బుధా: । బుద్ధిమాన్వీక్షికీం ప్రాప్య నిరర్థం ప్రవదన్తి తే ।। ౨.౧౦౦.
ధర్మశాస్త్రాలు అందుబాటులో ఉండగా, కొంత తర్కం నేర్చుకుని, అవివేకులు తమను తాము తెలివైనవారిగా భావించి, వృథా విషయాలే మాట్లాడుతారు.
వీరైరధ్యుషితాం పూర్వమస్మాకం తాత పూర్వకై: । సత్యనామాం దృఢద్వారాం హస్త్యశ్వరథసఙ్కులామ్ ।। ౨.౧౦౦.
తండ్రి గారూ, మన పూర్వీకులు ధైర్యంగా నివసించిన, 'సత్యం' అనే పేరుగల, బలమైన గేట్లు ఉన్న, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కిక్కిరిసిన ఆ నగరం ఇంకా చక్కగా ఉందా?
బ్రాహ్మణై: క్షత్ऺిత్రయైర్వైశ్యై: స్వకర్మనిరతై: సదా । జితేన్ద్రియైర్మహోత్సాహైర్వృతామార్యై: సహస్రశ: ।। ౨.౧౦౦.
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు తమ తమ పనుల్లో నిబద్ధతతో, ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవారు, గొప్ప ఉత్సాహంతో, వేలాది సద్గుణవంతులతో ఆ నగరం ఎప్పుడూ నిండిగా ఉందా?
ప్రాసాదైర్వివిధాకారైర్వృతాం వైద్యజనాకులామ్ । కచ్చిత్సుముదితాం స్ఫీతామయోధ్యాం పరిరక్షసి ।। ౨.౧౦౦.
వివిధ ఆకారాల భవనాలతో అలంకరించబడిన, నిపుణులైన వైద్యులతో కిక్కిరిసిన, సంతోషంగా, సంపన్నంగా ఉన్న అయోధ్యను నువ్వు బాగా కాపాడుతున్నావా?
కచ్చిచ్చిత్యశతైర్జుష్ట: సునివిష్టజనాకుల: । దేవస్థానై: ప్రపాభిశ్చ తటాకైశ్చోపశోభిత: ।। ౨.౧౦౦.
వందలాది భవనాలతో, జనంతో నిండిన, దేవాలయాలు, విశ్రాంతి గృహాలు, చెరువులతో అలంకరించబడిన ఆ నగరం అందంగా ఉందా?
ప్రహృష్టనరనారీక: సమాజోత్సవశోభిత: । సుకృష్టసీమా పశుమాన్ హింసాభి: పరివర్జిత: ।। ౨.౧౦౦.
ఆ నగరంలో పురుషులు, మహిళలు ఆనందంగా ఉండి, సమాజాలు, ఉత్సవాలతో వెలిగిపోతూ, పొలాలు బాగా సాగు చేసి, పశువులు సమృద్ధిగా ఉండి, హింస లేకుండా ఉందా?
అదేవమాతృకో రమ్య: శ్వాపదై: పరివర్జిత: । పరిత్యక్తో భయై: సర్వై: ఖనిభిశ్చోపశోభిత: ।। ౨.౧౦౦.
అధర్ములు, అడవి జంతువులు లేని, భయాలు దూరమైన, ఖనిజ సంపదలతో అలంకరించబడిన ఆ ఊరు సుఖంగా ఉందా?
వివర్జితో నరై: పాపైర్మమ పూర్వై: సురక్షిత: । కచ్చిజ్జనపద: స్ఫీత: సుఖం వసతి రాఘవ ।। ౨.౧౦౦.
నా పూర్వీకులు కాపాడిన, దుష్టులు లేని ఆ ప్రాంతం సంపన్నంగా ఉండి, ప్రజలు సుఖంగా జీవిస్తున్నారా రాఘవా?
కచ్చిత్తే దయితా: సర్వే కృషిగోరక్షజీవిన: । వార్త్తాయాం సంశ్రితస్తాత లోకో హి సుఖమేధతే ।। ౨.౧౦౦.
నీకు ప్రియమైన, వ్యవసాయం, పశుపోషణ మీద జీవించే వారందరిని నువ్వు బాగా చూసుకుంటున్నావా? ఎందుకంటే వ్యవసాయంతోనే ఈ లోకంలో సుఖం పెరుగుతుంది.
తేషాం గుప్తిపరీహారై: కచ్చిత్తే భరణం కృతమ్ । రక్ష్యా హి రాజ్ఞా ధర్మేణ సర్వే విషయవాసిన: ।। ౨.౧౦౦.
వారి రక్షణ, సంక్షేమం కోసం నువ్వు ఎలాంటి నిర్లక్ష్యం లేకుండా చూసుకుంటున్నావా? రాజు ధర్మబద్ధంగా తన ప్రజలను కాపాడాలి.
కచ్చిత్ స్త్రియ: సాన్త్వయసి కచ్చిత్తాశ్చ సురక్షితా: । కచ్చిన్న శ్రద్దధాస్యాసాం కచ్చిద్ గుహ్యం న భాషసే ।। ౨.౧౦౦.
మహిళలను నువ్వు ఓదార్చుతున్నావా? వాళ్లను బాగా కాపాడుతున్నావా? వాళ్లపై నీవు నమ్మకం ఉంచుతున్నావా? వాళ్ల రహస్యాలను బయట చెప్పడం మానుకుంటున్నావా?