సా తాత కచ్చిత్కౌసల్యా సుమిత్రా చ ప్రజావతీ । సుఖినీ కచ్చిదార్య్యా చ దేవీ నన్దతి కైకయీ ।। ౨.౧౦౦.
నాయనా, కౌసల్యా క్షేమంగా ఉన్నదా? కుమారులను కలిగిన సుమిత్రా బాగున్నదా? ఆర్యమయిన దేవి కైకేయి సంతోషంగా ఉన్నదా?
కచ్చిద్వినయసమ్పన్న: కులపుత్రో బహుశ్రుత: । అనసూయురనుద్రష్టా సత్కృతస్తే పురోహిత: ।। ౨.౧౦౦.
వినయంతో, విద్యతో, అసూయ లేకుండా, న్యాయంగా ఉండే, నీ కుటుంబ పూజారి నీ చేత గౌరవించబడుతున్నాడా?
కచ్చిదగ్నిషు తే యుక్తో విధిజ్ఞో మతిమానృజు: । హుతం చ హోష్యమాణం చ కాలే వేదయతే సదా ।। ౨.౧౦౦.
నీవు యజ్ఞాగ్నుల పట్ల శ్రద్ధగా ఉన్నావా? విధులను బాగా తెలిసినవాడివా? బుద్ధిమంతుడివా? సమయానికి హవిస్సు సమర్పించడంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉన్నావా?
కచ్చిద్దేవాన్ పితఽన్ మాతఽర్గురూన్ పితృసమానపి । వృద్ధాంశ్చ తత వైద్యాంశ్చ బ్రాహ్మణాంశ్చాభిమన్యసే ।। ౨.౧౦౦.
నాయనా, నీవు దేవతలు, తండ్రి, తల్లి, గురువులు, వృద్ధులు, వైద్యులు, బ్రాహ్మణులు — వీరందరినీ గౌరవంగా చూస్తున్నావా?
ఇష్వస్త్రవరసమ్పన్నమర్థశాస్త్రవిశారదమ్ । సుధన్వానముపాధ్యాయం కచ్చిత్త్వం తాత మన్యసే ।। ౨.౧౦౦.
ఉత్తమ ఆయుధాలలో నిపుణుడు, అర్థశాస్త్రాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, ధనవిషయంలో పాండిత్యమున్నవాడు ఉపాధ్యాయుడిగా నీవు భావిస్తున్నావా, నాయనా?
కచ్చిదాత్మసమా: శూరా: శ్రుతవన్తో జితేన్ద్రియా: । కులీనాశ్చేఙ్గితజ్ఞాశ్చ కృతాస్తే తాత మన్త్రిణ: ।। ౨.౧౦౦.
నీకు సమానంగా ధైర్యవంతులు, విద్యావంతులు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, మంచి కుటుంబానికి చెందినవారు, పరిజ్ఞానం కలిగినవారు — అలాంటి వారిని నీవు మంత్రులుగా నియమించుకున్నావా, నాయనా?
మన్త్రో విజయమూలం హి రాజ్ఞాం భవతి రాఘవ । సుసంవృతో మన్త్రధరైరమాత్యై: శాస్త్రకోవిదై: ।। ౨.౧౦౦.
రాఘవా, రాజులకు విజయం మూలం మంచి సలహా. ఆ సలహా, మంత్ర నిపుణులు, శాస్త్రజ్ఞులు అయిన మంత్రులతో రహస్యంగా ఉంచితేనే ఫలితం ఇస్తుంది.
కచ్చిన్నిద్రావశం నైషీ: కచ్చిత్కాలే ప్రబుధ్యసే । కచ్చిచ్చాపరరాత్రేషు చిన్తయస్యర్థనైపుణమ్ ।। ౨.౧౦౦.
నీవు నిద్రకు బానిసవ్వడం లేదుగా? సమయానికి లేచిపోతున్నావా? రాత్రి చివరి భాగంలోనూ రాజ్యపరమైన విషయాలను ఆలోచిస్తున్నావా?
కచ్చిన్మన్త్రయసే నైక: కచ్చిన్న బహుభి: సహ । కచ్చిత్తే మన్త్రితో మన్త్రో రాష్ట్రం న పరిధావతి ।। ౨.౧౦౦.
నీవు ఒంటరిగా కూడా, చాలా మందితో కూడి కూడా మంత్రాలు చెప్పడం లేదుగా? ఒకసారి మంత్రించాక, ఆ యోజన రాజ్యంలో బయటపడిపోవడం లేదుగా?
కచ్చిదర్థం వినిశ్చిత్య లఘుమూలం మహోదయమ్ । క్షిప్రమారభసే కర్త్తుం న దీర్ఘయసి రాఘవ ।। ౨.౧౦౦.
రాఘవా, తక్కువ కష్టంతో ఎక్కువ ఫలితం వచ్చే పనిని నిర్ణయించుకుని, ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా ఆ పని మొదలు పెడుతున్నావా?
కచ్చిత్తే సుకృతాన్యేవ కృతరూపాణి వా పున: । విదుస్తే సర్వకార్యాణి న కర్త్తవ్యాని పార్థివా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ మంచి పనులు, లేదా ఇప్పటికే చేసిన కార్యాలు, నీ ధార్మిక ప్రజలకు తెలిసేలా చేస్తున్నావా? ఎందుకంటే రాజులు తెలియని పనులు చేయకూడదు.
కచ్చిన్న తర్కైర్యుక్త్యా వా యే చాప్యపరికీర్తితా: । త్వయా వా వా ఽమాత్యైర్బుధ్యతే తాత మన్త్రితమ్ ।। ౨.౧౦౦.
నాయనా, నీవు చెప్పని, నీ మంత్రులు చెప్పని విషయాలను, తర్కం ద్వారా లేదా నీ మంత్రుల సహాయంతో తెలుసుకుంటున్నావా?
కచ్చిత్ సహస్రాన్ మూర్ఖాణామేకమిచ్ఛసి పణ్డితమ్ । పణ్డితో హ్యర్థకృచ్ఛ్రేషు కుర్య్యాన్ని:శ్రేయసం మహత్ ।। ౨.౧౦౦.
నీవు వెయ్యి మూర్ఖులకంటే ఒక్క తెలివైనవాడిని కోరుతున్నావా? ఎందుకంటే, తెలివైనవాడు కష్టసమయంలో గొప్ప మేలును చేయగలడు.
సహస్రాణ్యపి మూర్ఖాణాం యద్యుపాస్తే మహీపతి: । అథవాప్యయుతాన్యేవ నాస్తి తేషు సహాయతా ।। ౨.౧౦౦.
ఒక రాజు వెయ్యి లేదా పది వేల మూర్ఖులను ఆశ్రయించినా, వారిలో నిజమైన సహాయం ఎవ్వరూ చేయలేరు.
ఏకోప్యమాత్యో మేధావీ శూరో దక్షో విచక్షణ: । రాజానం రాజమాత్రం వా ప్రాపయేన్మహతీం శ్రియమ్ ।। ౨.౧౦౦.
ఒక తెలివైన, ధైర్యవంతుడు, నైపుణ్యం కలిగి, విచక్షణ గల మంత్రి ఒక్కరే రాజుకు లేదా రాజ్యానికి గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని తెచ్చిపెట్టగలడు.
కచ్చిన్ముఖ్యా మహత్స్వేవ మధ్యమేషు చ మధ్యమా: । జఘన్యాస్తు జఘన్యేషు భృత్యా: కర్మసు యోజితా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ ముఖ్యమైన పనులకు ఉత్తమ సేవకులను, మధ్యస్థ పనులకు మధ్యస్థుల్ని, చిన్న పనులకు తక్కువ స్థాయి వారిని నియమిస్తున్నావా?
అమాత్యానుపధాతీతాన్ పితృపైతామహాఞ్ఛుచీన్ । శ్రేష్ఠాన్ శ్రేష్ఠేషు కచ్చిత్త్వం నియోజయసి కర్మసు ।। ౨.౧౦౦.
నీవు ఎలాంటి అపవాదాలు లేని, పవిత్రమైన, తండ్రి, తాతల వారసత్వం ఉన్న ఉత్తములను ముఖ్యమైన పనులకు నియమిస్తున్నావా?
కచ్చిన్నోగ్రేణ దణ్డేన భృశముద్వేజితప్రజమ్ । రాష్ట్రం తవానుజానన్తి మన్త్రిణ: కైకయీసుత ।। ౨.౧౦౦.
కైకేయి కుమారుడా, నీవు కఠినమైన శిక్షలతో ప్రజలను భయపెట్టి, రాజ్యంలో కలవరం కలిగించావా? లేక నీ మంత్రులు నీ పాలనను సమ్మతిస్తున్నారా?
కచ్చిత్త్వాం నావజానన్తి యాజకా: పతితం యథా । ఉగ్రప్రతిగ్రహీతారం కామయానమివ స్త్రియ: ।। ౨.౧౦౦.
నీ యాజ్ఞకులు నిన్ను అవమానించడంలేదా? భారమైన బహుమతులు తీసుకుని, ఆడవారిని ఆశించే వ్యక్తిలా నీవు వారికి తక్కువగా కనిపించడంలేదా?
ఉపాయకుశలం వైద్యం భృత్యసన్దూషణే రతమ్ । శూరమైశ్వర్యకామం చ యో న హన్తి స వధ్యతే ।। ౨.౧౦౦.
దురుద్దేశ్యాలు కలిగి, సేవకులను చెడదారి పట్టించే వైద్యుడు, ధైర్యవంతుడైన అధికారపరుడు — వీరిని శిక్షించకపోతే, వారు శిక్షార్హులు.
కచ్చిద్ధృష్టశ్చ శూరశ్చ మతిమాన్ ధృతిమాఞ్ఛుచి: । కులీనశ్చానురక్తశ్చ దక్ష: సేనాపతి: కృత: ।। ౨.౧౦౦.
నీ సేనాధిపతిగా ధైర్యవంతుడు, తెలివైనవాడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, పవిత్రుడు, మంచి వంశానికి చెందినవాడు, నమ్మకమైనవాడు, నైపుణ్యం కలవాడిని నియమించావా?
బలవన్తశ్చ కచ్చిత్తే ముఖ్యా యుద్ధవిశారదా: । దృష్టాపదానా విక్రాన్తాస్త్వయా సత్కృత్య మానితా: ।। ౨.౧౦౦.
నీ ముఖ్య సైనికులు బలవంతులు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ప్రమాదంలో ధైర్యంగా నిలిచేవారు, నీవు వారిని గౌరవించి, సత్కరించావా?
కచ్చిద్బలస్య భక్తం చ వేతనం చ యథోచితమ్ । సమ్ప్రాప్తకాలం దాతవ్యం దదాసి న విలమ్బసే ।। ౨.౧౦౦.
నీ సైనికులకు తగిన సమయంలో ఆహారం, జీతం ఆలస్యం లేకుండా ఇవ్వడంలో నీవు జాగ్రత్తపడుతున్నావా?
కాలాతిక్రమణాచ్చైవ భక్తవేతనయోర్భృతా: । భర్త్తు: కుప్యన్తి దుష్యన్తి సో ఽనర్థ: సుమహాన్ స్మృత: ।। ౨.౧౦౦.
ఆహారం, జీతం ఆలస్యం అయితే, సైనికులు కోపంతో చెడిపోతారు. అది రాజుకు పెద్ద అపాయం అవుతుంది.
కచ్చిత్ సర్వే ఽనురక్తాస్త్వాం కులపుత్రా: ప్రధానత: । కచ్చిత్ప్రాణాంస్తవార్థేషు సన్త్యజన్తి సమాహితా: ।। ౨.౧౦౦.
ప్రధానంగా ఉన్న మంచి కుటుంబాల కుమారులు నీపై ప్రేమతో ఉన్నారా? వారు నీకోసం ప్రాణాలు కూడా త్యాగం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారా?
కచ్చిజ్జానపదో విద్వాన్ దక్షిణ: ప్రతిభానవాన్ । యథోక్తవాదీ దూతస్తే కృతో భరత పణ్డిత: ।। ౨.౧౦౦.
బహుళ విద్యావంతుడు, నైపుణ్యం కలవాడు, తెలివైనవాడు, చెప్పినట్టే మాట్లాడే గ్రామీణుడిని నీవు దూతగా నియమించావా, భరతా?
కచ్చిదష్టాదశాన్యేషు స్వపక్షే దశ పఞ్చ చ । త్రిభిస్త్రిభిరవిజ్ఞాతైర్వేత్సి తీర్థాని చారకై: ।। ౨.౧౦౦.
పదిది నీవైపు, అయిదు శత్రువులవైపు — ఈ పదిహేడు స్థానాలను, ఒకరికి తెలియకుండా ముగ్గురు గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుంటున్నావా?
కచ్చిద్వ్యపాస్తానహితాన్ ప్రతియాతాంశ్చ సర్వదా । దుర్బలాననవజ్ఞాయ వర్త్తసే రిపుసూదన ।। ౨.౧౦౦.
నీకు మేలు చేయని వారిని ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచి, నీకు వ్యతిరేకంగా మారిన వారిని కూడా దగ్గరికి రానివ్వకుండా జాగ్రత్తపడుతున్నావా? బలహీనులను తక్కువగా అంచనా వేయడం లేదు కదా?
కచ్చిన్న లోకాయతికాన్ బ్రాహ్మణాంస్తాత సేవసే । అనర్థకుశలా హ్యేతే బాలా: పణ్డితమానిన: ।। ౨.౧౦౦.
బాహ్య విషయాలకే మక్కువ చూపే బ్రాహ్మణులను నీవు దూరంగా ఉంచుతున్నావా, కుమారుడా? ఎందుకంటే, వారు చిన్న పిల్లల్లా, తమను తాము పండితులమని అనుకుంటూ, వృథా విషయాల్లోనే నిపుణులు.
ధర్మశాస్త్రేషు ముఖ్యేషు విద్యమానేషు దుర్బుధా: । బుద్ధిమాన్వీక్షికీం ప్రాప్య నిరర్థం ప్రవదన్తి తే ।। ౨.౧౦౦.
ధర్మశాస్త్రాలు అందుబాటులో ఉండగా, కొంత తర్కం నేర్చుకుని, అవివేకులు తమను తాము తెలివైనవారిగా భావించి, వృథా విషయాలే మాట్లాడుతారు.