చకార సఖ్యం రామేణ ప్రీతశ్చైవాగ్నిసాక్షికమ్ । తతో వానరరాజేన వైరానుకథనం ప్రతి ॥౧-౧-
అప్పుడు సుగ్రీవుడు రామునితో అగ్ని సాక్షిగా స్నేహాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. ఆ తరువాత వానరరాజు కోరిక మేరకు తన శత్రుత్వ కథను చెప్పాడు.
రామాయావేదితం సర్వం ప్రణయాత్ దుఃఖితేన చ । ప్రతిజ్ఞాతఞ్చ రామేణ తదా వాలివధం ప్రతి ॥౧-౧-
బాధతో కూడిన ప్రేమతో సుగ్రీవుడు తన సంగతులన్నిటిని రామునికి వివరంగా చెప్పాడు. అప్పుడు రాముడు వాలి వధను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
వాలినశ్చ బలం తత్ర కథయామాస వానరః । సుగ్రీవః శఙ్కితశ్చాసీన్నిత్యం వీర్యేణ రాఘవే ॥౧-౧-
అక్కడ వానరుడైన సుగ్రీవుడు వాలికి ఉన్న బలాన్ని వివరించాడు. రాఘవుని శౌర్యంపై అతనికి ఎప్పుడూ సందేహమే ఉండేది.
రాఘవప్రత్యయార్థం తు దున్దుభేః కాయముత్తమమ్ । దర్శయామాస సుగ్రీవః మహాపర్వతసన్నిభమ్ ॥౧-౧-
రాఘవుని నమ్మకం కోసం, సుగ్రీవుడు మహా పర్వతంతో సమానమైన దుండుభి దేహాన్ని చూపించాడు.
ఉత్స్మయిత్వా మహాబాహుః ప్రేక్ష్య చాస్తి మహాబలః । పాదాఙ్గుష్ఠేన చిక్షేప సంపూర్ణం దశయోజనమ్ ॥౧-౧-
మహాబాహువు రాముడు చిరునవ్వుతో దాన్ని చూసి, తన పాదపు వేలితో దుండుభి శరీరాన్ని పది యోజనాల దూరం విసిరేశాడు.
బిభేద చ పునస్సాలాన్ సప్తైకేన మహేషుణా । గిరిం రసాతలఞ్చైవ జనయన్ ప్రత్యయం తథా ॥౧-౧-
తర్వాత, ఒకే గొప్ప బాణంతో ఏడు సాల వృక్షాలను, ఒక కొండను, పాతాళాన్ని కూడా చీల్చి, సుగ్రీవునికి నమ్మకం కలిగించాడు.
తతః ప్రీతమనాస్తేన విశ్వస్తస్స మహాకపిః । కిష్కిన్ధాం రామసహితో జగామ చ గుహాం తదా ॥౧-౧-
అప్పుడు సంతోషంతో నిండిన, నమ్మకం కలిగిన మహావానరుడు రామునితో కలిసి కిష్కింద గుహకు వెళ్లాడు.
తతోఽగర్జద్ధరివరః సుగ్రీవో హేమపిఙ్గలః । తేన నాదేన మహతా నిర్జగామ హరీశ్వరః ॥౧-౧-
తర్వాత, బంగారు వర్ణంతో ఉన్న వానరశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు గర్జించాడు. ఆ గొప్ప శబ్దంతో వానరుల అధిపతి బయటకు వచ్చాడు.
అనుమాన్య తదా తారాం సుగ్రీవేణ సమాగతః । నిజఘాన చ తత్రైనం శరేణైకేన రాఘవః ॥౧-౧-
ఆ సమయంలో తారతో సంప్రదించి వాలి, సుగ్రీవుని ఎదుర్కొనడానికి వచ్చాడు. అక్కడ రాముడు ఒక్క బాణంతో వాలిని సంహరించాడు.
తతః సుగ్రీవవచనాత్ హత్వా వాలినమాహవే । సుగ్రీవమేవ తద్రాజ్యే రాఘవః ప్రత్యపాదయత్ ॥౧-౧-
తర్వాత, సుగ్రీవుని అభ్యర్థన మేరకు యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, ఆ రాజ్యాన్ని సుగ్రీవునికి తిరిగి అప్పగించాడు.
స చ సర్వాన్ సమానీయ వానరాన్ వానరర్షభః । దిశః ప్రస్థాపయామాస దిదృక్షుర్జనకాత్మజామ్ ॥౧-౧-
అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు అన్ని వానరులను కూడగట్టి, జనకుని కుమార్తెను కనుగొనాలని వారిని అన్ని దిశలకు పంపించాడు.
తతో గృధ్రస్య వచనాత్ సంపాతేర్హనుమాన్ బలీ । శతయోజనవిస్తీర్ణం పుప్లువే లవణార్ణవమ్ ॥౧-౧-
ఆ తరువాత, సంపాతి అనే గద్ద మాటలతో, బలవంతుడైన హనుమంతుడు, వంద యోజనాల వెడల్పున్న ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటి దూకాడు.
తత్ర లఙ్కాం సమాసాద్య పురీం రావణపాలితామ్ । దదర్శ సీతాం ధ్యాయన్తీమ్ అశోకవనికాం గతామ్ ॥౧-౧-
అక్కడ రావణుడు పాలించే లంక నగరికి చేరుకుని, అశోకవనంలో ఉన్న, మనసులో మునిగిపోయిన సీతను చూశాడు.
నివేదయిత్వాభిజ్ఞానం ప్రవృత్తిం వినివేద్య చ । సమాశ్వాస్య చ వైదేహీం మర్దయామాస తోరణమ్ ॥౧-౧-
తన గుర్తింపు చిహ్నాన్ని చూపించి, జరిగిన సంగతిని వివరించి, వైదేహిని ధైర్యపరిచి, తలుపు ద్వారాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.
పఞ్చ సేనాగ్రగాన్ హత్వా సప్త మన్త్రిసుతానపి । శూరమక్షం చ నిష్పిష్య గ్రహణం సముపాగమత్ ॥౧-౧-
అక్కడ ఐదు సేనాధిపతులను, ఏడుగురు మంత్రుల కుమారులను, శూరుడైన అక్షుణ్ణి సంహరించి, చివరికి బంధించబడ్డాడు.
అస్త్రేణోన్ముక్తమాత్మానం జ్ఞాత్వా పైతామహాద్ వరాత్ । మర్షయన్ రాక్షసాన్ వీరో యన్త్రిణస్తాన్ యదృచ్ఛయా ॥౧-౧-
తన తాతయ్య వరంతో ఆయుధ బంధనాల నుంచి విముక్తుడని తెలుసుకుని, ఆ వీరుడు రాక్షసులు బంధించినా, అదృష్టాన్ని సహించసాగాడు.
తతో దగ్ధ్వా పురీం లఙ్కామ్ ఋతే సీతాఞ్చ మైథిలీమ్ । రామాయ ప్రియమాఖ్యాతుం పునరాయాన్మహాకపిః ॥౧-౧-
తర్వాత, మైతిలి సీతను తప్పించి, లంక నగరాన్ని కాల్చేసి, రామునికి శుభవార్త చెప్పేందుకు ఆ మహాకపి తిరిగి వచ్చాడు.
సోఽభిగమ్య మహాత్మానం కృత్వా రామం ప్రదక్షిణమ్ । న్యవేదయదమేయాత్మా దృష్టా సీతేతి తత్త్వతః ॥౧-౧-
ఆయన మహాత్ముడైన రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, 'సీతను చూశాను' అని నిజంగా తెలియజేశాడు.
తతః సుగ్రీవసహితో గత్వా తీరం మహోదధేః । సముద్రం క్షోభయామాస శరైరాదిత్యసన్నిభైః ॥౧-౧-
తర్వాత సుగ్రీవునితో కలిసి, మహాసముద్ర తీరానికి వెళ్లి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే బాణాలతో సముద్రాన్ని కలకలం చేశాడు.
దర్శయామాస చాత్మానం సముద్రః సరితాం పతిః । సముద్రవచనాచ్చైవ నలం సేతుమకారయత్ ॥౧-౧-
నదుల అధిపతి సముద్రుడు ప్రత్యక్షమై, తన మాట ప్రకారం నలుడు వంతెనను నిర్మించాడు.
తేన గత్వా పురీం లఙ్కాం హత్వా రావణమాహవే । రామః సీతామనుప్రాప్య పరాం వ్రీడాముపాగమత్ ॥౧-౧-
ఆ వంతెన ద్వారా లంక నగరికి వెళ్లి, యుద్ధంలో రావణుణ్ణి సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందిన రాముడు లోతైన సంకోచానికి లోనయ్యాడు.
తామువాచ తతో రామః పరుషం జనసంసది । అమృష్యమాణా సా సీతా వివేశ జ్వలనం సతీ ॥౧-౧-
తర్వాత రాముడు జనసమూహంలో ఆమెతో కఠినంగా మాట్లాడగా, దాన్ని తట్టుకోలేక సీత నిజాయితీగా అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
తతోఽగ్నివచనాత్ సీతాం జ్ఞాత్వా విగతకల్మషామ్ । కర్మణా తేన మహతా త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ ॥౧-౧-
తర్వాత అగ్ని సాక్షిగా సీత పాపరహితురాలని తెలుసుకుని, ఆ మహత్తర కార్యంతో మూడు లోకాలు సహా సమస్త ప్రాణులు సంతృప్తి చెందారు.
సదేవర్షిగణం తుష్టం రాఘవస్య మహాత్మనః ౧-౧-
దేవతలు, ఋషుల సమూహం మహాత్ముడైన రాఘవుని పట్ల ఆనందించారు.
అభ్యషిచ్య చ లఙ్కాయాం రాక్షసేన్ద్రం విభీషణమ్ । కృతకృత్యస్తదా రామో విజ్వరః ప్రముమోద హ ॥౧-౧-
లంకలో విభీషణుణ్ణి రాక్షసుల రాజుగా అభిషేకించి, రాముడు తన కార్యాన్ని పూర్తి చేసి, దుఃఖం లేకుండా ఆనందించాడు.
దేవతాభ్యో వరం ప్రాప్య సముత్థాప్య చ వానరాన్ । అయోధ్యాం ప్రస్థితో రామః పుష్పకేణ సుహృద్వృతః ॥౧-౧-
దేవతల నుండి వరం పొంది, వానరులను ప్రాణాలతో నిలిపి, స్నేహితులతో కలిసి పుష్పక విమానంలో అయోధ్యకు రాముడు ప్రయాణమయ్యాడు.
భరద్వాజాశ్రమం గత్వా రామః సత్యపరాక్రమః । భరతస్యాన్తికే రామో హనూమన్తం వ్యసర్జయత్ ॥౧-౧-
భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరుకుని, సత్యపరాయణుడైన రాముడు, హనుమంతుడిని భరతుని వద్దకు పంపించాడు.
పునరాఖ్యాయికాం జల్పన్ సుగ్రీవసహితస్తదా । పుష్పకం తత్ సమారుహ్య నన్దిగ్రామం యయౌ తదా ॥౧-౧-
తర్వాత సుగ్రీవునితో మళ్లీ సంభాషిస్తూ, ఆ పుష్పకాన్ని ఎక్కి నందిగ్రామానికి వెళ్లాడు.
నన్దిగ్రామే జటాం హిత్వా భ్రాతృభిః సహితోఽనఘః । రామః సీతామనుప్రాప్య రాజ్యం పునరవాప్తవాన్ ॥౧-౧-
నందిగ్రామంలో జటలను విడిచి, అన్నదమ్ములతో కలిసి, రాముడు సీతను తిరిగి పొందాడు, రాజ్యాన్ని మళ్లీ స్వీకరించాడు.
ప్రహృష్టముదితో లోకస్తుష్టః పుష్టః సుధార్మికః । నిరామయో హ్యరోగశ్చ దుర్భిక్షభయవర్జితః ॥౧-౧-
ప్రజలు ఆనందంగా, సంతోషంగా, సంతృప్తిగా, సంపన్నంగా, ధార్మికంగా, వ్యాధిలేకుండా, రోగములేకుండా, కష్టకాల భయములేకుండా జీవించారు.