స ఏష సుమహాకాయ: కమ్పతే వాహినీముఖే। నాగ: శత్రుఞ్జయో నామ వృద్ధస్తాతస్య ధీమత: ।। ౨.౯౭.
ఆ గొప్ప శరీరంతో ఉన్న ఏనుగు, సైన్యానికి ముందుగా, 'శత్రుజయుడు' అనే పేరు కలిగి, వృద్ధుడు, నా తెలివైన తండ్రికి చెందింది.
న తు పశ్యామి తచ్ఛత్ऺత్రం పాణ్డరం లోకసత్కృతమ్। పితుర్దివ్యం మహాబాహో సంశయో భవతీహ మే ।। ౨.౯౭.
కానీ, లోకమంతా గౌరవించే, నా తండ్రికి చెందిన ఆ తెల్లటి గొడుగు మాత్రం కనబడడం లేదు, మహాబాహువా; అందుకే నాకు సందేహం కలుగుతోంది.
ప్రథమమర్ధముత్తరార్ధేన యోజనీయమ్ ।। ౨.౯౭.
మొదటి భాగాన్ని తరువాతి భాగంతో కలిపి చెప్పాలి.
అవతీర్య్య తు సాలాగ్రాత్తస్మాత్స సమితిఞ్జయ:। లక్ష్మణ: ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా తస్థౌ రామస్య పార్శ్వత: ।। ౨.౯౭.
తరువాత యుద్ధవిజయి లక్ష్మణుడు ఆ సభ నుండి దిగిపోగా, చేతులు జోడించి రాముని పక్కన నిలబడ్డాడు.
భరతేనాపి సన్దిష్టా సమ్మర్దో న భవేదిऺతి। సమన్తాత్తస్య శైలస్య సేనా వాసమకల్పయత్ ।। ౨.౯౭.
భరతుడు ఆజ్ఞ ఇచ్చిన ప్రకారం ఎలాంటి కలహం లేకుండా ఆ పర్వతాన్ని చుట్టూ సైన్యం మురికిపడింది.
అధ్యర్ద్ధమిక్ష్వాకుచమూర్యోజనం పర్వతస్య సా। పార్శ్వే న్యవిశదావృత్య గజవాజిరథాకులా ।। ౨.౯౭.
అశ్వాలు, ఏనుగులు, రథాలతో నిండిన ఇక్ష్వాకు వంశ సైన్యం ఆ పర్వతం పక్కన యోజనన్నర పొడవునా దిగిపోయింది.
సా చిత్రకూటే భరతేన సేనా ధర్మం పురస్కృత్య విధూయ దర్ప్పమ్। ప్రసాదనార్థం రఘునన్దనస్య విరాజతే నీతిమతా ప్రణీతా ।। ౨.౯౭.
ధర్మాన్ని ముందుకు పెట్టి, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, రఘునందనుని ప్రసన్నత కోసం భరతుడు నడిపిన ఆ సైన్యం చిత్రకూటంలో ప్రకాశించింది.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే సప్తనవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని అయోధ్యకాండలో తొంభై ఏడవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|అష్టనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center నివేశ్య సేనాం తు విభు: పద్భ్యాం పాదవతాం వర:। అభిగన్తుం స కాకుత్స్థమియేష గురువర్త్తకమ్ ।। ౨.౯౮.
సైన్యాన్ని స్థిరపరిచిన తరువాత, పాదచారుల్లో శ్రేష్ఠుడైన భరతుడు, పెద్దల మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ కాకుత్థ్సుని దగ్గరకు కాలినడకన బయలుదేరాడు.
నివిష్టమాత్రే సైన్యే తు యథోద్దేశం వినీతవత్। భరతో భ్రాతరం వాక్యం శత్రుఘ్నమిదమబ్రవీత్ ।। ౨.౯౮.
సైన్యం నిర్ణీత స్థలంలో దిగిపోయిన తరువాత, భరతుడు తన సోదరుడు శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు.
క్షిప్రం వనమిదం సౌమ్య నరసఙ్ఘై: సమన్తత:। లుబ్ధైశ్చ సహితైరేభిస్త్వమన్వేషితుమర్హసి ।। ౨.౯౮.
ప్రియమైనవాడా! నీవు వీరు మరియు వేటగాళ్లతో కలిసి ఈ అడవిని అన్ని దిశలలో త్వరగా వెతకాలి.
గుహో జ్ఞాతిసహస్రేణ శరచాపాసిధారిణా। సమన్వేషతు కాకుత్స్థావస్మిన్ పరివృత: స్వయమ్ ।। ౨.౯౮.
బాణాలు, విల్లు, ఖడ్గంతో ఆయుధధారి అయిన గుహుడు తన వెయ్యి బంధువులతో కలిసి ఇక్కడ కాకుత్థ్సుని వెతకాలి.
అమాత్యై: సహ పౌరైశ్చ గురుభిశ్చ ద్విజాతిభి:। వనం సర్వం చరిష్యామి పద్భ్యాం పరివృత: స్వయమ్ ।। ౨.౯౮.
నేను స్వయంగా మంత్రి, పౌరులు, పెద్దలు, ద్విజులతో కలిసి కాలినడకన ఈ అడవంతా తిరుగుతాను.
యావన్న రామం ద్రక్ష్యామి లక్ష్మణం వా మహాబలమ్। వైదేహీం వా మహాభాగాం న మే శాన్తిర్భవిష్యతి ।। ౨.౯౮.
రాముని లేదా మహాబలుడు లక్ష్మణుని లేదా మహాభాగ్యవంతురాలైన వైదేహిని నేను చూడకపోతే నాకు శాంతి ఉండదు.
యావన్న చన్ద్రసఙ్కాశం ద్రక్ష్యామి శుభమాననమ్। భ్రాతు: పద్మపలాశాక్షం న మే శాన్తిర్భవిష్యతి ।। ౨.౯౮.
నా అన్నయ్య చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖాన్ని, కమలదళాల్లాంటి కళ్లను నేను చూడకపోతే నాకు శాంతి ఉండదు.
యావన్న చరణౌ భ్రాతు: పార్థివవ్యఞ్జనాన్వితౌ। శిరసా ధారయిష్యామి న మే శాన్తిర్భవిష్యతి ।। ౨.౯౮.
నా అన్నయ్య రాజచిహ్నాలతో ఉన్న పాదాలను నా తలపై పెట్టుకోకపోతే నాకు శాంతి ఉండదు.
యావన్న రాజ్యే రాజ్యార్హ: పితృపైతామహే స్థిత:। అభిషేకజలక్లిన్నో న మే శాన్తిర్భవిష్ऺయతి ।। ౨.౯౮.
రాజ్యానికి అర్హుడైన వాడు తన తండ్రి, తాతల సింహాసనంలో అభిషేక జలంతో అభిషేకం చేయించుకోకపోతే నాకు శాంతి ఉండదు.
సిద్ధార్థ: ఖలు సౌమిత్రిర్యశ్చన్ద్రవిమలోపమమ్। ముఖం పశ్యతి రామస్య రాజీవాక్షం మహాద్యుతి ।। ౨.౯౮.
నిజంగా సౌమిత్రి ఎంత భాగ్యవంతుడు! ఎందుకంటే అతడు చంద్రబింబంలా నిర్మలమైన, పద్మపత్రాల్లాంటి కళ్లతో ఉన్న రాముని ముఖాన్ని చూస్తున్నాడు.
కృతకత్యా మహాభాగా వైదేహీ జనకాత్మజా। భర్తారం సాగరాన్తాయా: పృథివ్యా యాఽనుగచ్ఛతి ।। ౨.౯౮.
మహాభాగ్యవంతురాలైన జనకుని కుమార్తె వైదేహి, సముద్రంతో చుట్టబడిన భూమిపై తన భర్తను అనుసరిస్తూ వెళ్తోంది. ఆమె నిజంగా సఫలురాలు.
సుభగశ్చిత్రకూటోఽసౌ గిరిరాజోపమో గిరి:। యస్మిన్ వసతి కాకుత్స్థ: కుబేర ఇవ నన్దనే ।। ౨.౯౮.
ఈ చిత్రకూట పర్వతం ఎంత ధన్యమైనది! ఎందుకంటే ఇక్కడ కాకుత్థ్సుడు, నందనవనంలో కుబేరుడు నివసించునట్లు, నివసిస్తున్నాడు.
కృతకార్యమిదం దుర్గం వనం వ్యాలనిషేవితమ్। యదధ్యాస్తే మహాతేజా రామ: శస్త్రభృతాం వర: ।। ౨.౯౮.
ఈ దుర్గమమైన అడవి, పులులు మొదలైన క్రూర జంతువులు తిరిగే ఈ ప్రదేశం, తన పని పూర్తిచేసుకుంది. ఎందుకంటే వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఇక్కడ నివసిస్తున్నాడు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా భరత: పురుషర్షభ:। పద్భ్యామేవ మహాబాహు: ప్రవివేశ మహద్వనమ్ ।। ౨.౯౮.
అలా చెప్పిన అనంతరం మహాతేజస్వి, పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భరతుడు, తన రెండు కాళ్లతోనే ఆ గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
స తాని ద్రుమజాలాని జాతాని గిరిసానుషు। పుష్పితాగ్రాణి మధ్యేన జగామ వదతాం వర: ।। ౨.౯౮.
మాటలలో నిపుణుడైన భరతుడు, పర్వత శిఖరాలపై పెరిగిన, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన చెట్ల మధ్యుగా నడిచాడు.
సమీపత్వాత్తన్మూలదర్శనమితి న పునరుక్తి: ।। ౨.౯౮.
అతడు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, అక్కడి వేరులను చూడటం గురించి మళ్లీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
తం దృష్ట్వా భరత: శ్రీమాన్ ముమోహ సహబాన్ధవ:। అత్ర రామ ఇతి జ్ఞాత్వా గత: పారమివామ్భస: ।। ౨.౯౮.
అతడిని చూసిన భరతుడు, తన బంధువులతో కలిసి, 'ఇక్కడే రాముడు ఉన్నాడు' అని తెలుసుకుని, ఆందోళనకు లోనయ్యాడు. అది నీటిని దాటి ఆపార తీరానికి చేరుకున్నట్లు అనిపించింది.
స చిత్రకూటే తు గిరౌ నిశమ్య రామాశ్రమం పుణ్యజనోపపన్నమ్। గుహేన సార్ద్ధం త్వరితో జగామ పునర్నివేశ్యైవ చమూం మహాత్మా ।। ౨.౯౮.
ఆ తర్వాత, చిత్రకూట పర్వతంపై, పవిత్రులైన మహర్షులు నివసించే రాముని ఆశ్రమం ఉందని తెలుసుకున్న మహాత్ముడు, గుహతో కలిసి తన సైన్యాన్ని అక్కడే ఏర్పాటు చేసి, త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే అష్టనవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన మహారామాయణంలోని పవిత్రమైన అయోధ్యకాండలో తొంభై ఎనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|నవవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center నివిష్టాయాం తు సేనాయాముత్సుకో భరతస్తదా। జగామ భ్రాతరం ద్రష్టుం శత్రుధ్నమనుదర్శయన్ ।। ౨.౯౯.
అప్పుడు సైన్యం అక్కడే బస చేసిన తర్వాత, భరతుడు ఎంతో ఆత్రుతతో, శత్రుఘ్నుడికి దారి చూపిస్తూ తన అన్న రాముణ్ని చూడటానికి బయలుదేరాడు.
ఋషిం వసిష్ఠం సన్దిశ్య మాతఽర్మే శీఘ్రమానయ। ఇతి త్వరితమగ్రే స జగామ గురువత్సల: ।। ౨.౯౯.
వసిష్ఠ మహర్షికి సందేశం పంపించి, 'తల్లి ని త్వరగా తీసుకురా' అని చెప్పి, పెద్దవారిని గౌరవించే భరతుడు ముందుగా వేగంగా వెళ్లాడు.
సుమన్త్రస్త్వపి శత్రుఘ్నమదూరాదన్వపద్యత। రామదర్శనజస్తర్షో భరతస్యేవ తస్య చ ।। ౨.౯౯.
సుమంత్రుడు కూడా శత్రుఘ్నుడి వెంట దగ్గరగా వెళ్ళాడు. ఎందుకంటే రాముణ్ని చూడాలనే తపన భరతునికీ, అతనికీ ఒకేలా ఉంది.