సమ్పన్నం రాజ్యమిచ్ఛంస్తు వ్యక్తం ప్రాప్యాభిషేచనమ్ । ఆవాం హన్తుం సమభ్యేతి కైకేయ్యా భరత: సుత: ।। ౨.౯౬.
రాజ్యాన్ని సంపాదించాలనే కోరికతో, అభిషేకం జరిగిపోయింది కాబట్టి, కైకేయి కుమారుడు భరతుడు మనిద్దరిని చంపేందుకు వస్తున్నాడు.
ఏష వై సుమహాన్ శ్రీమాన్ విటపీ సమ్ప్రకాశతే । విరాజత్యుద్గతస్కన్ధ: కోవిదారధ్వజో రథే ।। ౨.౯౬.
చూడు, ఎంత గొప్ప, ప్రకాశవంతమైన వృక్షం అక్కడ కనిపిస్తోంది. ఆ రథంపై కోవిదార వృక్షం గుర్తుతో ఉన్న జెండా మెరిసిపోతోంది.
భజన్త్యేతే యథా కామమశ్వానారుహ్య శీఘ్రగాన్ । ఏతే భ్రాజన్తి సంహృష్టా గజానారుహ్య సాదిన: ।। ౨.౯౬.
వారు వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలపై ఎక్కి, తమ ఇష్టానుసారం తిరుగుతున్నారు. ఇంకొందరు ఆనందంగా ఏనుగులపై కూర్చుని మెరిసిపోతున్నారు.
గృహీతధనుషౌ చావాం గిరిం వీరశ్రయావహై । అథవేహైవ తిష్ఠావ: సన్నద్ధావుద్యతాయుధౌ ।। ౨.౯౬.
మనిద్దరం విల్లు పట్టుకుని, వీరులా ఈ కొండపైకి వెళ్లి దాగుదాం. లేదా ఇక్కడే నిలబడి, ఆయుధాలు సిద్ధంగా ఉంచుకుందాం.
అపి నౌ వశమాగచ్ఛేత్ కోవిదారధ్వజో దణే ।। ౨.౯౬.
కోవిదార జెండా ఉన్న వాడు మన చేతికి చిక్కవచ్చేమో.
అపి ద్రక్ష్యామి భరతం యత్కృతే వ్యసనం మహత్ । త్వయా రాఘవ సమ్ప్రాప్తం సీతయా చ మయా తథా ।। ౨.౯౬.
రాఘవా! భరతుని వల్ల నువ్వు, సీతా, నేనూ ఈ గొప్ప కష్టాన్ని అనుభవించాం. ఆ భరతుని నేను చూడగలనేమో!
యన్నిమిత్తం భవాన్ రాజ్యాచ్చ్యుతో రాఘవ శాశ్వతాత్ । సమ్ప్రాప్తో ఽయమరిర్వీర భరతో వధ్య ఏవ మే ।। ౨.౯౬.
రాఘవా, నిన్ను శాశ్వతమైన రాజ్యం నుండి తల్లి చేసిన కారణం కోసం, ఇప్పుడు ఈ శత్రువు అయిన భరతుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. అతను నాకు హత్య చేయదగినవాడే.
భరతస్య వధే దోషం నాహం పశ్యామి రాఘవ । పూర్వాపకారిణాం త్యాగే న హ్యధర్మో విధీయతే ।। ౨.౯౬.
రాఘవా, భరతుడిని హతముచేయడంలో నాకు ఎలాంటి తప్పు కనిపించదు. ముందుగా అపకారం చేసినవారిని వదిలిపెట్టడంలో పాపం లేదు.
పూర్వాపకారీ భరతస్త్యక్తధర్మశ్చ రాఘవ । ఏతస్మిన్నిహతే కృత్స్నామనుశాధి వసున్ధరామ్ ।। ౨.౯౬.
రాఘవా, భరతుడు ముందుగా అపకారం చేసినవాడు, ధర్మాన్ని వదిలినవాడు. అతన్ని హతముచేసిన తర్వాత ఈ భూమంతటినీ పాలించు.
అద్య పుత్రం హతం సఙ్ఖ్యే కైకేయీ రాజ్యకాముకా । మయా పశ్యేత్ సుదు:ఖార్త్తా హస్తిభగ్నమివ ద్రుమమ్ ।। ౨.౯౬.
ఇవాళ రాజ్యం కోసం ఆశపడ్డ కైకేయి, యుద్ధంలో తన కుమారుడు నా చేతిలో హతమయ్యాడని, ఏనుగు చెట్టును విరిచేసినట్లు, తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ చూడాలి.
కైకేయీం చ వధిష్యామి సానుబన్ధాం సబాన్ధవామ్ । కలుషేణాద్య మహతా మేదినీ పరిముచ్యతామ్ ।। ౨.౯౬.
కైకేయిని, ఆమెతో పాటు ఉన్నవారిని, బంధువులనూ హతముచేస్తాను. ఈ రోజు భూమి ఈ పెద్ద మలినత నుండి విముక్తం కావాలి.
అద్యేమం సంయతం క్రోధమసత్కారం చ మానద । మోక్ష్యామి శత్రుసైన్యేషు కక్షేష్వివ హుతాశనమ్ ।। ౨.౯౬.
మానదా, ఈ రోజు నా లోపల ఉన్న కోపాన్ని, అవమానాన్ని శత్రు సైన్యంపై విడిచిపెడతాను. అది పొడి గడ్డి మీద నిప్పు పడినట్టు ఉంటుంది.
అద్యైతచ్చిత్రకూటస్య కాననం నిశితై: శరై: । భిన్దన్ శత్రుశరీరాణి కరిష్యే శోణితోక్షితమ్ ।। ౨.౯౬.
ఈ రోజు, శత్రువుల శరీరాలను పదునైన బాణాలతో ఛేదించి, ఈ చిత్రకూట అడవిని రక్తంతో తడిపేస్తాను.
శరైర్నిర్భిన్నహృదయాన్ కుఞ్జరాంస్తురగాంస్తథా । శ్వాపదా: పరికర్షన్తు నరాంశ్చ నిహతాన్ మయా ।। ౨.౯౬.
బాణాలతో హృదయాలు ఛేదించబడిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, అలాగే నా చేతిలో హతమైన మనుషులను అడవి జంతువులు లాగిపోతాయి.
శరాణాం ధనుషశ్చాహమనృణో ఽస్మి మహామృధే । ససైన్యం భరతం హత్వా భవిష్యామి న సంశయ: ।। ౨.౯౬.
ఈ మహా యుద్ధంలో బాణాలకు, విల్లుకు నేను అప్పగించాల్సింది ఏమీ లేదు. భరతుడిని అతని సైన్యంతో పాటు హతముచేసిన తర్వాత, నిస్సందేహంగా ఉంటాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే షణ్ణవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి racchina మహాకావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలో, అద్భుతమైన అయోధ్యకాండలో తొంభై ఆరవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|సప్తనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center సుసంరబ్ధం తు సౌమిత్రిం లక్ష్మణం క్రోధమూర్చ్ఛితమ్। రామస్తు పరిసాన్త్వ్యాథ వచనం చేదమబ్రవీత్ ।। ౨.౯౭.
అతిగా కోపంతో ఉన్న సౌమిత్రి లక్ష్మణుడిని రాముడు శాంతింపజేసి, ఇలా అన్నాడు.
కిమత్ర ధనుషా కార్యమసినా వా సచర్మణా। మహేష్వాసే మహాప్రాజ్ఞే భరతే స్వయమాగతే ।। ౨.౯౭.
బహుశా, మహా ధనుర్విద్యలో నిపుణుడైన, జ్ఞానవంతుడైన భరతుడు స్వయంగా వచ్చి ఉన్నప్పుడు, ఇక్కడ విల్లు, ఖడ్గం, కవచం ఎందుకు అవసరం?
పితు: సత్యం ప్రతిశ్రుత్య హత్వా భరతమాగతమ్। కిం కరిష్ऺయామి రాజ్యేన సాపవాదేన లక్ష్మణ ।। ౨.౯౭.
మన తండ్రికి సత్యవచనం ఇచ్చిన భరతుడు వచ్చి ఉన్నప్పుడు, అతన్ని హతముచేసి, అపవాదంతో కూడిన రాజ్యాన్ని నేను చేసేది ఏమిటి, లక్ష్మణా?
యద్ద్రవ్యం బాన్ధవానాం వా మిత్రాణాం వా క్షయే భవేత్। నాహం తత్ ప్రతిగృహ్ణీయాం భక్షాన్ విషకృతానివ ।। ౨.౯౭.
బంధువులు లేదా స్నేహితులు నశించడంతో వచ్చే ధనం నాకు అవసరం లేదు. అది విషమిచ్చిన భోజనం తినడానికన్నా నాకిష్టం లేదు.
ధర్మమర్థం చ కామం చ పృథివీం చాపి లక్ష్మణ। ఇచ్ఛామి భవతామర్థే ఏతత్ ప్రతిశ్రృణోమి తే ।। ౨.౯౭.
లక్ష్మణా, నీ కోసం ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని, భూమిని కూడా కోరుకుంటాను. ఈ మాటను నీకు వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భ్రాతఽణాం సఙ్గ్రహార్థం చ సుఖార్థం చాపి లక్ష్మణ। రాజ్యమప్యహమిచ్ఛామి సత్యేనాయుధమాలభే ।। ౨.౯౭.
సోదరులందరినీ కలిపి, అందరికీ సుఖం కలిగించేందుకు, లక్ష్మణా, రాజ్యాన్ని కూడా కోరుకుంటాను. దీనిని సత్యంగా ప్రమాణం చేస్తూ చెబుతున్నాను.
నేయం మమ మహీ సౌమ్య దుర్ల్లభా సాగరామ్బరా। నహీచ్ఛేయమధర్మేణ శక్రత్వమపి లక్ష్మణ ।। ౨.౯౭.
సౌమ్యా, సముద్రంతో చుట్టబడిన ఈ భూమిని పొందడం నాకు కష్టం కాదు. కానీ, లక్ష్మణా, అధర్మంతో ఇంద్రపదవిని కూడా నేను కోరను.
యద్వినా భరతం త్వాం చ శత్రుఘ్నం చాపి మానద। భవేన్మమ సుఖం కిఞ్చిద్భస్మ తత్ కురుతాం శిఖీ ।। ౨.౯౭.
మానదా, భరతుడు, నీవు, శత్రుఘ్నుడు లేకుండా నాకు ఏదైనా సుఖం కలిగితే, ఆ సుఖం అగ్నిలో బూడిద కావాలి.
మన్యేఽహమాగతోఽయోధ్యాం భరతో భ్రాతృవత్సల:। మమ ప్రాణాత్ ప్రియతర: కులధర్మమనుస్మరన్ ।। ౨.౯౭.
నా అనుమానం ప్రకారం, అన్నయ్యలందరినీ ఎంతో ప్రేమించే భరతుడు, నా ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా నాకు ప్రియమైన కుటుంబ ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, అయోధ్యకు వచ్చాడని అనిపిస్తోంది.
శ్రుత్వా ప్రవ్రాజితం మాం హి జటావల్కలధారిణమ్। జానక్యా సహితం వీర త్వయా చ పురుషర్షభ ।। ౨.౯౭.
నేను జటలు, వల్కలాలు ధరించి, జానకితో పాటు, నీవు కూడా నాతో ఉండగా, నన్ను వనవాసానికి పంపించారని విని—
స్నేహేనాక్రాన్తహృదయ: శోకేనాకులితేన్ద్రియ:। ద్రష్టుమభ్యాగతో హ్యేష భరతో నాన్యథా గత: ।। ౨.౯౭.
ప్రేమతో హృదయం నిండిపోయి, దుఃఖంతో ఇంద్రియాలు కలవరపడి, భరతుడు నన్ను చూడటానికి తప్పకుండా ఇక్కడికి వచ్చాడు; వేరే కారణం ఉండదని నమ్ముతున్నాను.
అమ్బాం చ కైకయీం రుష్య పరుషం చాప్రియం వదన్। ప్రసాద్య పితరం శ్రీమాన్ రాజ్యం మే దాతుమాగత: ।। ౨.౯౭.
తల్లి కైకేయిని కోపంతో, కఠినంగా, ఇష్టం లేని మాటలు చెప్పి, మన తండ్రిని శాంతింపజేసి, రాజ్యం నాకు ఇవ్వడానికి ఆ మహాత్ముడు ఇక్కడికి వచ్చాడు.
ప్రాప్తకాలం యదేషోఽస్మాన్ భరతో ద్రష్టుమిచ్ఛతి। అస్మాసు మనసాప్యేష నాప్రియం కిఞ్చిదాచరేత్ ।। ౨.౯౭.
ఇప్పుడు భరతుడు మనలను చూడాలని కోరుకుంటున్న సమయం సరైనదే; మనకు అసహ్యంగా ఉండే పని, మన మనసులోకైనా, అతను ఎప్పుడూ చేయడు.
విప్రియం కృతపూర్వం తే భరతేన కదా ను కిమ్। ఈదృశం వా భయం తేఽద్య భరతం యోఽత్ర శఙ్కసే ।। ౨.౯౭.
భరతుడు గతంలో నీకు ఎప్పుడైనా దుర్మార్గంగా ఏదైనా చేశాడా? లేకపోతే, నీవు ఈరోజు భరతుని గురించి భయపడేలా ఏం జరిగింది?