యదీహ శరదో ఽనేకాస్త్వయా సార్ద్ధమనిన్దితే । లక్ష్మణేన చ వత్స్యామి న మాం శోక: ప్రధక్ష్యతి ।। ౨.౯౪.
నిందలేని సీతా! నీవు, లక్ష్మణుడు నేను కలిసి ఇక్కడ ఎన్నో శరదృతువులు గడిపినా, నాకు దుఃఖం దగ్గరపడదు.
బహుపుష్పఫలే రమ్యే నానాద్విజగణాయుతే । విచిత్రశిఖరే హ్యస్మిన్ రతవానస్మి భామిని ।। ౨.౯౪.
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల పుష్పాలు, ఫలాలు, పక్షులు, విచిత్రమైన శిఖరాలతో కూడిన ఈ అందమైన కొండపై నేను ఎంతో ఆనందంగా ఉన్నాను, సుందరి!
అనేన వనవాసేన మయా ప్రాప్తం ఫలద్వయమ్ । పితుశ్చానృణతా ధర్మే భరతస్య ప్రియం తథా ।। ౨.౯౪.
ఈ అరణ్యవాసంతో నాకు రెండు ఫలితాలు లభించాయి. ఒకటి — తండ్రికి నా కర్తవ్యాన్ని తీర్చాను; రెండవది — భరతునికి ఇష్టమైనదాన్ని చేశాను.
వైదేహి రమసే కచ్చిచ్చిత్రకూటే మయా సహ । పశ్యన్తీ వివిధాన్ భావాన్ మనోవాక్కాయసంయతాన్ ।। ౨.౯౪.
వైదేహి! నీవు ఈ చిత్రకూటంలో నాతో కలిసి, మనస్సు, మాట, శరీరాన్ని అదుపులో ఉంచుతూ, ఎన్నో జీవరాశులను చూస్తూ సంతోషంగా ఉన్నావా?
ఇదమేవామృతం ప్రాహూ రాజ్ఞి రాజర్షయ: పరే । వనవాసం భవార్థాయ ప్రేత్య మే ప్రపితామహా: ।। ౨.౯౪.
రాజర్షులు, నా పూర్వికులు, మరణానంతరం మోక్షం కోసం అరణ్యవాసాన్ని అమృతంతో సమానంగా భావించారు.
శిలా: శైలస్య శోభన్తే విశాలా: శతశో ఽభిత: । బహులా బహులైర్వర్ణైర్నీలపీతసితారుణై: ।। ౨.౯౪.
ఈ కొండపై విశాలమైన రాళ్లు నూరేళ్లా చుట్టూ నలుపు, పసుపు, తెలుపు, ఎరుపు రంగులతో మెరిసిపోతున్నాయి.
నిశి భాన్త్యచలేన్ద్రస్య హుతాశనశిఖా ఇవ । ఓషధ్య: స్వప్రభాలక్ష్యా భ్రాజమానా: సహస్రశ: ।। ౨.౯౪.
రాత్రిపూట, ఈ పర్వతాధిపతిపై, వేలాది ఔషధ మొక్కలు తమ వెలుతురుతో, అగ్ని జ్వాలల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి.
కేచిత్ క్షయనిభా దేశా: కేచిదుద్యానసన్నిభా: । కేచిదేకశిలా భాన్తి పర్వతస్యాస్య భామిని ।। ౨.౯౪.
ఈ పర్వతంలో కొన్ని ప్రాంతాలు గృహాల్లా కనిపిస్తున్నాయి, మరికొన్ని ఉద్యానవనాల్లా ఉన్నాయి, ఇంకొన్ని ఒక్క రాయితో ఏర్పడినట్లు మెరిసిపోతున్నాయి, సుందరివి!
భిత్త్వేవ వసుధాం భాతి చిత్రకూట: సముత్థిత: । చిత్రకూటస్య కూటో ఽసౌ దృశ్యతే సర్వత: శుభ: ।। ౨.౯౪.
చిత్రకూటం భూమిని చీల్చుకుంటూ పైకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. దాని శిఖరం అన్ని దిశలలోనూ పవిత్రంగా వెలుగుతోంది.
కుష్ఠపున్నాగస్ऺథగరభూర్జపత్రోత్తరచ్ఛదాన్ । కామినాం స్వాస్తరాన్ పశ్య కుశేశయదలాయుతాన్ ।। ౨.౯౪.
కుష్ఠ, పున్నాగ, అశోక, భూర్జ వృక్షాల ఆకులతో, కమలదళాలతో అలంకరించిన ప్రేమికుల మంచాలను చూడుము.
మృదితాశ్చాపవిద్ధాశ్చ దృశ్యన్తే కమలస్రజ: । కామిభిర్వనితే పశ్య ఫలాని వివిధాని చ ।। ౨.౯౪.
సుందరివి! ప్రేమికులు తొక్కి పారేసిన కమలమాలలు, వివిధ రకాల పండ్లు చుట్టూ చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తున్నాయి.
వస్వౌకసారాం నలినీమత్యేతీవోత్తరాన్ కురూన్ । పర్వతశ్చిత్రకూటో ఽసౌ బహుమూలఫలోదక: ।। ౨.౯౪.
ఈ చిత్రకూట పర్వతం, ఎన్నో మూలికలు, పండ్లు, నీరు కలిగి, దేవతల నివాసమైన ఉత్తర కురుల నలినీ సరస్సులను కూడా మించిపోతున్నది.
ఇమం తు కాలం వనితే విజహ్రివాంస్త్వయా చ సీతే సహ లక్ష్మణేన చ । రతిం ప్రపత్స్యే కులధర్మవర్ద్ధనీం సతాం పథి స్వైర్నియమై: పరై: స్థిత: ।। ౨.౯౪.
సీతా! ఈ కాలాన్ని నేను నీవు, లక్ష్మణునితో కలిసి, సద్గుణాలను పెంపొందించే ఆనందంలో, ఆత్మ నియమంతో, సంతోషంగా గడుపుతాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే చతుర్నవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన రామాయణంలో, అయోధ్యాకాండలో తొంభై నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|పఞ్చనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center అథ శైలాద్వినిష్క్రమ్య మైథిలీం కోసలేశ్వర: । అదర్శయచ్ఛుభజలాం రమ్యాం మన్దాకినీం నదీమ్ ।। ౨.౯౫.
తర్వాత కొండ నుంచి దిగిన కోసల దేశాధిపతి, మైతిలిని కి శుభ్రమైన నీటితో నిండిన అందమైన మందాకినీ నదిని చూపించాడు.
అబ్రవీచ్చ వరారోహాం చారుచన్ద్రనిభాననామ్ । విదేహరాజస్య సుతాం రామో రాజీవలోచన: ।। ౨.౯౫.
పద్మాకారమైన కన్నులతో కూడిన రాముడు, చంద్రబింబంలా ముఖమున్న, విదేహరాజు కుమార్తెకు ఇలా అన్నాడు.
విచిత్రపులినాం రమ్యాం హంససారససేవితామ్ । కమలైరుపసమ్పన్నాం పశ్య మన్దాకినీం నదీమ్ ।। ౨.౯౫.
వివిధ రకాల ఇసుక దీవులతో, హంసలు, సారస పక్షులు సంచరిస్తూ, కమలాలతో అలంకరించబడిన మందాకినీ నదిని చూడుము.
నానావిధైస్తీరరుహైర్వృతాం పుష్పఫలద్రుమై: । రాజన్తీం రాజరాజస్య నలినీమివ సర్వత: ।। ౨.౯౫.
ఎన్నో రకాల పుష్పఫల వృక్షాలతో చుట్టూ వెలిగిపోతూ, రాజధిరాజు యొక్క నలినీ వనంలా ఈ నది మెరిసిపోతున్నది.
మృగయూథనిపీతాని కలుషామ్భాంసి సామ్ప్రతమ్ । తీర్థాని రమణీయాని రతిం సఞ్జనయన్తి మే ।। ౨.౯౫.
ఇప్పుడు, జింకల గుంపులు కలుషితం చేసిన ఈ తీర్థాల నీరు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంది; నా హృదయానికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తోంది.
జటాజినధరా: కాలే వల్కలోత్తరవాసస: । ఋషయస్త్వవగాహన్తే నదీం మన్దాకినీం ప్రియే ।। ౨.౯౫.
కాలానుసారం, జటా, మృగచర్మం ధరించిన, వల్కల వస్త్రాలు వేసుకున్న ఋషులు, ప్రియమైన మందాకినీ నదిలో స్నానం చేస్తారు.
ఆదిత్యముపతిష్ఠన్తే నియమాదూర్ద్ధ్వబాహవ: । ఏతే పరే విశాలాక్షి మునయ: సంశితవ్రతా: ।। ౨.౯౫.
విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడా, వీరు గొప్ప మునులు. వీరు కఠినమైన వ్రతాలు పాటిస్తూ, చేతులు పైకి ఎత్తి, సూర్యుని ఆరాధిస్తున్నారు.
మారుతోద్ధూతశిఖరై: ప్రనృత్త ఇవ పర్వత: । పాదపై: పత్ऺత్రపుష్పాణి సృజద్భిరభితో నదీమ్ ।। ౨.౯౫.
చూడూ, గాలికి కొట్టుకుంటూ కొండ శిఖరాలు ఊగిపోతూ, ఆ కొండ నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపిస్తోంది. చుట్టూ ఉన్న చెట్లు తమ ఆకులు, పువ్వులు నదిలోకి జారవిడుస్తున్నాయి.
క్వచిన్మణినికాశోదాం క్వచిత్పులినశాలినీమ్ । క్వచిత్సిద్ధజనాకీర్ణాం పశ్య మన్దాకినీం నదీమ్ ।। ౨.౯౫.
మందాకినీ నదిని చూడు—ఎక్కడో మణుల్లా మెరిసిపోతోంది, ఇంకెక్కడో ఇసుక తీరాలతో ఉంది, మరికొన్ని చోట్ల సిద్ధులు సమూహంగా కనిపిస్తున్నారు.
నిర్ద్ధూతాన్ వాయునా పశ్య వితతాన్ పుష్పసఞ్చయాన్ । పోప్లూయమానానపరాన్ పశ్య త్వం జలమధ్యగాన్ ।। ౨.౯౫.
గాలికి ఎగిరిపోతూ విస్తరించిన పువ్వుల గుత్తులను చూడు. నీటిలో తేలుతూ ఉన్న色色 జంతువులను కూడా చూడు.
తాంశ్చాతివల్గువచసో రథాఙ్గాహ్వయనా ద్విజా: । అధిరోహన్తి కల్యాణి వికూజన్త: శుభా గిర: ।। ౨.౯౫.
శుభలక్షణాల కలిగినవాడా, రథాంగ అనే ద్విజులు, ఎంతో మధురంగా మాట్లాడుతూ, మధురమైన గీతలు పాడుతూ, ఆ నదీ తీరానికి ఎక్కుతున్నారు.
దర్శనం చిత్ర కూటస్య మన్దాకిన్యాశ్చ శోభనే । అధికం పురవాసాచ్చ మన్యే చ తవ దర్శనాత్ ।। ౨.౯౫.
సుందరమైనవాడా, చిత్రకూటం, మందాకినీ వీక్షణం, నీతో కలిసి చూస్తున్నందువల్ల, పట్టణాన్ని కన్నా నాకు ఇంకా మధురంగా అనిపిస్తోంది.
విధూతకలుషై: సిద్ధైస్తపోదమశమాన్వితై: । నిత్యవిక్షోభితజలాం విగాహస్వ మయా సహ ।। ౨.౯౫.
పాపాలు లేని, తపస్సు, దమము, శాంతి కలిగిన సిద్ధులు పవిత్రం చేసిన ఈ ఎప్పుడూ అలలతో ఉప్పొంగే నీటిలో మనిద్దరం కలిసి దిగుదాం.
సఖీవచ్చ విగాహస్వ సీతే మన్దాకినీం నదీమ్ । కమలాన్యవమజ్జన్తీ పుష్కరాణి చ భామిని ।। ౨.౯౫.
సీతా, సఖిలా నీవు ఈ మందాకినీ నదిలో దిగు. అందమైనవాడా, కమలాలు, పుష్కరిణులు నీలో మునిగిపోతాయి.
త్వం పౌరజనవద్వ్యాలానయోధ్యామివ పర్వతమ్ । మన్యస్వ వనితే నిత్యం సరయూవదిమాం నదీమ్ ।। ౨.౯౫.
వనితా, నీవు ఎప్పుడూ ఈ కొండను అయోధ్యగా, ఈ నదిని సరయూగా భావించు. పట్టణవాసులు భావించేలా నీవు కూడా అనుకో.
లక్ష్మణశ్చాపి ధర్మాత్మా మన్నిదేశే వ్యవస్థిత: । త్వం చానుకూలా వైదేహి ప్రీతిం జనయథో మమ ।। ౨.౯౫.
ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు నా ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఉన్నాడు. వేదిహి, నీవు కూడా నాకు అనుకూలంగా ఉండి, మీరు ఇద్దరూ నాకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నారు.