అథ నాత్ర నరవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ పరన్తపౌ । మన్యే రామోపమా: సన్తి వ్యక్తమత్ర తపస్విన: ।। ౨.౯౩.
ఇక్కడ ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు లేకపోతే, రాముని పోలిక ఉన్న వారు ఇక్కడ నివసించే తపస్వులే అనుకుంటున్నాను.
తచ్ఛ్రుత్వా భరతస్తేషాం వచనం సాధుసమ్మతమ్ । సైన్యానువాచ సర్వాంస్తానమిత్రబలమర్దన: ।। ౨.౯౩.
వారి మాటలు అందరికీ నచ్చినవిగా విని, శత్రువులను జయించే భరతుడు తన సైన్యాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యత్తా భవన్తస్తిష్ఠన్తు నేతో గన్తవ్యమగ్రత: । అహమేవ గమిష్యామి సుమన్త్రో గురురేవ చ ।। ౨.౯౩.
మీరు అందరూ ఇక్కడే ఉండండి. ఎవరూ ముందుకు పోవద్దు. నేనూ, సుమంత్రుడు, గురువు మాత్రమే ముందుకు వెళ్తాము.
ఏవముక్తాస్తత: సర్వే తత్ర తస్థు: సమన్తత: । భరతో యత్ర ధూమాగ్రం తత్ర దృష్టిం సమాదధాత్ ।। ౨.౯౩.
అందరూ ఆ మాటలు విని, అక్కడ చుట్టూ నిలబడ్డారు. భరతుడు పొగ ఎగసిపోతున్న దిశగా తన చూపును నిలిపాడు.
వ్యవస్థితా యా భరతేన సా చమూర్నిరీక్షమాణాపి చ ధూమమగ్రత: । బభూవ హృష్టా నచిరేణ జానతీ ప్రియస్య రామస్య సమాగమం తదా ।। ౨.౯౩.
భరతుడు ఆ సైన్యాన్ని అక్కడ నిలిపి, ముందర పొగ కనిపించగానే, తమ ప్రియమైన రాముడిని త్వరలోనే కలుసుకుంటామన్న ఆనందంతో ఆ సైన్యం హర్షంతో ఉప్పొంగింది.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే త్రినవతితమ: సర్గ:
ఇలా మహర్షి వాల్మీకి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, అయోధ్యాకాండలో తొంభై మూడవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|చతుర్నవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center దీర్ఘకాలోషితస్తస్మిన్ గిరౌ గిరివనప్రియ: । వైదేహ్యా: ప్రియమాకాంక్షన్ స్వం చ చిత్తం విలోభయన్ ।। ౨.౯౪.
ఆ కొండపై చాలా కాలం గడిపిన రాముడు, అడవులు, పర్వతాలకు ప్రియమైన ఆ స్థలంలో, వైదేహిని తలచుకుంటూ, తన మనసును ఆకర్షించుకుంటూ అక్కడే ఉండిపోయాడు.
అథ దాశరథిశ్చిత్రం చిత్రకూటమదర్శయత్ । భార్య్యామమరసఙ్కాశ: శచీమివ పురన్దర: ।। ౨.౯౪.
తర్వాత దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, దేవేంద్రుడు శచీదేవిని స్వర్గనగరాన్ని చూపినట్లుగా, తన భార్యకు అద్భుతమైన చిత్రకూటాన్ని చూపించాడు.
న రాజ్యాద్భ్రంశనం భద్రే న సుహృద్భిర్వినాభవ: । మనో మే బాధతే దృష్ట్వా రమణీయమిమం గిరిమ్ ।। ౨.౯౪.
సుముఖి! రాజ్యం పోయిన బాధా, స్నేహితులు దూరమైన బాధా నాకు లేదు. ఈ అందమైన కొండను చూస్తుంటే నా మనసు ఏ బాధకూ లోనవదు.
పశ్యేమమచలం భద్రే నానాద్విజగణాయుతమ్ । శిఖరై: ఖమివోద్విద్ధైర్ద్ధాతుమద్భిర్విభూషితమ్ ।। ౨.౯౪.
సుముఖి! ఎన్నో రకాల పక్షులు కిలకిలలాడుతున్న ఈ కొండను చూడు. ఆ శిఖరాలు ఆకాశాన్ని తాకుతూ, రంగురంగుల ఖనిజాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
కేచిద్రజతసఙ్కాశా: కేచిత్ క్షతజసన్నిభా: । పీతమాఞ్జిష్ఠవర్ణాశ్చ కేచిన్మణివరప్రభా: ।। ౨.౯౪.
కొన్ని శిఖరాలు వెండి వలె మెరిసిపోతున్నాయి, కొన్ని తాజా రక్తంలా ఎర్రగా ఉన్నాయి, మరికొన్ని పసుపు, అరుణవర్ణాలతో, ఇంకొన్ని విలువైన రత్నాల ప్రకాశంతో మెరిసిపోతున్నాయి.
పుష్పార్కకేతకాభాశ్చ కేచిజ్జ్యోతీరసప్రభా: । విరాజన్తే ఽచలేన్ద్రస్య దేశా ధాతువిభూషితా: ।। ౨.౯౪.
కొన్ని ప్రాంతాలు పుష్పాల వర్ణంలో, మరికొన్ని సూర్యకాంతిలో, ఇంకొన్ని కేతకిపువ్వుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి. అగ్నిజ్యోతి వంటి ప్రకాశంతో కూడిన ఈ పర్వతాధిపతికి అన్ని ప్రాంతాలు ఖనిజాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
నానామృగగణద్వీపితరక్ష్వృక్షగణైర్వృత: । అదుష్టైర్భాత్యయం శైలో బహుపక్షిసమాయుత: ।। ౨.౯౪.
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల జంతువులు, మృగాలు, పులులు, ఎలుగుబంట్లు, చెట్లు, హానికరముకాని పక్షులు సమూహాలతో ఈ కొండ ఎంతో అందంగా కనిపిస్తోంది.
ఆమ్రజమ్బ్వసనైర్లోధ్రై: ప్రియాలై: పనసైర్ధవై: । అఙ్కోలైర్భవ్యతినిశైర్బిల్వతిన్దుకవేణుభి: ।। ౨.౯౪.
మామిడి, జంబు, అసన, లోధ్ర, ప్రియాళ, పనస, ధవ, అంకోల, భవ్యతినిశ, బిల్వ, తిందుక, వెనువులతో ఈ కొండ పరిపూర్ణంగా ఉంది.
కాశ్మర్యరిష్టవరుణైర్మధూకైస్తిలకైస్తథా । బదర్య్యామలకైర్నీపైర్వేత్రధన్వనబీజకై: ।। ౨.౯౪.
కాష్మరి, అరిష్ట, వరుణ, మధూక, తిలక, బదరి, ఆమలక, నీప, వేత్ర, ధన్వన, బీజక వంటి చెట్లూ ఇక్కడ ఉన్నాయి.
పుష్పవద్భి: ఫలోపేతైశ్ఛాయావద్భిర్మనోరమై: । ఏవమాదిభిరాకీర్ణ: శ్రియం పుష్యత్యయం గిరి: ।। ౨.౯౪.
పుష్పాలు, ఫలాలతో నిండిన, చల్లని నీడను ఇచ్చే ఇలాంటి ఎన్నో చెట్లతో ఈ కొండ ఎంతో అందంగా వికసిస్తోంది.
శైలప్రస్థేషు రమ్యేషు పశ్యేమాన్ రోమహర్షణాన్ । కిన్నరాన్ ద్వన్ద్వశో భద్రే రమమాణాన్ మనస్విన: ।। ౨.౯౪.
ఈ పర్వతపు అందమైన దారులపై, జంటలుగా సంచరిస్తున్న, మనసును హరించే, అద్భుతమైన కిన్నరులను చూడు సుముఖి!
శాఖావసక్తాన్ ఖఙ్గాంశ్చ ప్రవరాణ్యమ్బరాణి చ । పశ్చ విద్యాధరస్త్రీణాం క్రీడోద్దేశాన్ మనోరమాన్ ।। ౨.౯౪.
చెట్ల కొమ్మలకూ వేలాడుతున్న ఖడ్గాలు, అద్భుతమైన వస్త్రాలు చూడు. ఇవన్నీ విద్యాధర స్త్రీలు ఆడుకునే ప్రదేశాలు.
జలప్రపాతైరుద్భేదైర్నిష్యన్దైశ్చ క్వచిత్ క్వచిత్ । స్రవద్భిర్భాత్యయం శైల: స్రవన్మద ఇవ ద్విప: ।। ౨.౯౪.
ఎక్కడికక్కడ జలపాతాలు, ఊటలు, ప్రవాహాలు పొంగిపొర్లుతూ, ఈ కొండ గజరాజు మదాన్ని కార్చినట్లు ప్రకాశిస్తోంది.
గుహాసమీరణో గన్ధాన్ నానాపుష్పభవాన్ వహన్ । ఘ్రాణతర్ప్పణమభ్యేత్య కం నరం న ప్రహర్షయేత్ ।। ౨.౯౪.
గుహలలో నుంచి వీస్తున్న గాలి, ఎన్నో పుష్పాల సువాసనను తీసుకొచ్చి మానసిక ఆనందాన్ని కలిగిస్తోంది. అలాంటి వాసనను ఆస్వాదించి ఆనందించని మనిషి ఎవరు?
యదీహ శరదో ఽనేకాస్త్వయా సార్ద్ధమనిన్దితే । లక్ష్మణేన చ వత్స్యామి న మాం శోక: ప్రధక్ష్యతి ।। ౨.౯౪.
నిందలేని సీతా! నీవు, లక్ష్మణుడు నేను కలిసి ఇక్కడ ఎన్నో శరదృతువులు గడిపినా, నాకు దుఃఖం దగ్గరపడదు.
బహుపుష్పఫలే రమ్యే నానాద్విజగణాయుతే । విచిత్రశిఖరే హ్యస్మిన్ రతవానస్మి భామిని ।। ౨.౯౪.
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల పుష్పాలు, ఫలాలు, పక్షులు, విచిత్రమైన శిఖరాలతో కూడిన ఈ అందమైన కొండపై నేను ఎంతో ఆనందంగా ఉన్నాను, సుందరి!
అనేన వనవాసేన మయా ప్రాప్తం ఫలద్వయమ్ । పితుశ్చానృణతా ధర్మే భరతస్య ప్రియం తథా ।। ౨.౯౪.
ఈ అరణ్యవాసంతో నాకు రెండు ఫలితాలు లభించాయి. ఒకటి — తండ్రికి నా కర్తవ్యాన్ని తీర్చాను; రెండవది — భరతునికి ఇష్టమైనదాన్ని చేశాను.
వైదేహి రమసే కచ్చిచ్చిత్రకూటే మయా సహ । పశ్యన్తీ వివిధాన్ భావాన్ మనోవాక్కాయసంయతాన్ ।। ౨.౯౪.
వైదేహి! నీవు ఈ చిత్రకూటంలో నాతో కలిసి, మనస్సు, మాట, శరీరాన్ని అదుపులో ఉంచుతూ, ఎన్నో జీవరాశులను చూస్తూ సంతోషంగా ఉన్నావా?
ఇదమేవామృతం ప్రాహూ రాజ్ఞి రాజర్షయ: పరే । వనవాసం భవార్థాయ ప్రేత్య మే ప్రపితామహా: ।। ౨.౯౪.
రాజర్షులు, నా పూర్వికులు, మరణానంతరం మోక్షం కోసం అరణ్యవాసాన్ని అమృతంతో సమానంగా భావించారు.
శిలా: శైలస్య శోభన్తే విశాలా: శతశో ఽభిత: । బహులా బహులైర్వర్ణైర్నీలపీతసితారుణై: ।। ౨.౯౪.
ఈ కొండపై విశాలమైన రాళ్లు నూరేళ్లా చుట్టూ నలుపు, పసుపు, తెలుపు, ఎరుపు రంగులతో మెరిసిపోతున్నాయి.
నిశి భాన్త్యచలేన్ద్రస్య హుతాశనశిఖా ఇవ । ఓషధ్య: స్వప్రభాలక్ష్యా భ్రాజమానా: సహస్రశ: ।। ౨.౯౪.
రాత్రిపూట, ఈ పర్వతాధిపతిపై, వేలాది ఔషధ మొక్కలు తమ వెలుతురుతో, అగ్ని జ్వాలల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి.
కేచిత్ క్షయనిభా దేశా: కేచిదుద్యానసన్నిభా: । కేచిదేకశిలా భాన్తి పర్వతస్యాస్య భామిని ।। ౨.౯౪.
ఈ పర్వతంలో కొన్ని ప్రాంతాలు గృహాల్లా కనిపిస్తున్నాయి, మరికొన్ని ఉద్యానవనాల్లా ఉన్నాయి, ఇంకొన్ని ఒక్క రాయితో ఏర్పడినట్లు మెరిసిపోతున్నాయి, సుందరివి!
భిత్త్వేవ వసుధాం భాతి చిత్రకూట: సముత్థిత: । చిత్రకూటస్య కూటో ఽసౌ దృశ్యతే సర్వత: శుభ: ।। ౨.౯౪.
చిత్రకూటం భూమిని చీల్చుకుంటూ పైకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. దాని శిఖరం అన్ని దిశలలోనూ పవిత్రంగా వెలుగుతోంది.
కుష్ఠపున్నాగస్ऺథగరభూర్జపత్రోత్తరచ్ఛదాన్ । కామినాం స్వాస్తరాన్ పశ్య కుశేశయదలాయుతాన్ ।। ౨.౯౪.
కుష్ఠ, పున్నాగ, అశోక, భూర్జ వృక్షాల ఆకులతో, కమలదళాలతో అలంకరించిన ప్రేమికుల మంచాలను చూడుము.