స సమ్ప్రతస్థే ధర్మాత్మా ప్రీతో దశరథాత్మజ: । వృతో మహత్యా నాదిన్యా సేనయా చతురఙ్గయా ।। ౨.౯౩.
ధర్మాత్ముడైన దశరథుని కుమారుడు, సంతోషంతో, గొప్ప శబ్దంతో కూడిన నాలుగు విభాగాల సైన్యంతో ముందుకు సాగాడు.
సాగరౌఘనిభా సేనా భరతస్య మహాత్మన: । మహీం సఞ్ఛాదయామాస ప్రావృషి ద్యామివామ్బుద: ।। ౨.౯౩.
భరతుని మహా సైన్యం సముద్రపు అలల వంటి గర్జనతో భూమిని కప్పేసింది, వర్షాకాలంలో మేఘాలు ఆకాశాన్ని కప్పినట్లుగా.
చిరకాలమిత్యనేన కదాచిల్లక్ష్యత ఇతి గమ్యతే ।। ౨.౯౩.
ఇది చూస్తే, చాలా కాలం గడిచిందని అర్థమవుతుంది.
స యాత్వా దూరమధ్వానం సుపరిశ్రాన్తవాహన: । ఉవాచ భరత: శ్రీమాన్ వసిష్ఠం మన్త్రిణాం వరమ్ ।। ౨.౯౩.
దూరంగా ప్రయాణించి, వాహనాలు బాగా అలసిపోయినప్పుడు, భరతుడు వసిష్ఠ మహర్షిని గౌరవంగా పలికాడు.
యాదృశం లక్ష్యతే రూపం యథా చైవ శ్రుతం మయా । వ్యక్తం ప్రాప్తా: స్మ తం దేశం భరద్వాజో యమబ్రవీత్ ।। ౨.౯౩.
దీని రూపాన్ని చూస్తే, నేను వినినదాన్ని గుర్తు చేసుకుంటే, భరద్వాజుడు చెప్పిన ఆ ప్రదేశానికి మనం చేరుకున్నట్టు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
అయం గిరిశ్చిత్రకూట ఇయం మన్దాకినీ నదీ । ఏతత్ ప్రకాశతే దూరాన్నీలమేఘనిభం వనమ్ ।। ౨.౯౩.
ఇదిగో చిత్రకూట పర్వతం, ఇది మందాకినీ నది, దూరంగా నీలి మేఘంలా కనిపించే అరణ్యం కూడా కనిపిస్తోంది.
గిరే: సానూని రమ్యాణి చిత్రకూటస్య సమ్ప్రతి । వారణైరవమృద్యన్తే మామకై: పర్వతోపమై: ।। ౨.౯౩.
ఇప్పుడు చిత్రకూట పర్వతపు అందమైన ఎత్తుల మీద నా ఏనుగులు, పర్వతాల్లా బలంగా ఉండి, అడుగులతో తొక్కుతున్నాయి.
ముఞ్చన్తి కుసుమాన్యేతే నగా: పర్వతసానుషు । నీలా ఇవాతపాపాయే తోయం తోయధరా ఘనా: ।। ౨.౯౩.
ఈ పర్వతపు చెట్లు ఎత్తులపై పువ్వులు వదులుతున్నాయి, వేసవి వేడి తగ్గినప్పుడు మేఘాలు నీళ్లు వదిలినట్లు.
కిన్నరాచరితం దేశం పశ్య శత్రుఘ్న పర్వతమ్ । మృగై: సమన్తాదాకీర్ణం మకరైరివ సాగరమ్ ।। ౨.౯౩.
శత్రుఘ్నా, కిన్నరులు తిరిగే ఈ పర్వతప్రాంతాన్ని చూడు. చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా జంతువులతో నిండిపోయి, సముద్రం మకరాలతో నిండినట్లుంది.
ఏతే మృగగణా భాన్తి శీఘ్రవేగా: ప్రచోదితా: । వాయుప్రవిద్ధా శరది మేఘరాజిరివామ్బరే ।। ౨.౯౩.
ఈ జంతు గుంపులు వేగంగా పరుగెత్తుతూ, గాలిలో చెలరేగిన శరదృతువు మేఘాల వరుసల వలె మెరిసిపోతున్నాయి.
కుర్వన్తి కుసుమాపీడాన్ శిరస్సు సురభీనమీ । మేఘప్రకాశై: ఫలకైర్దాక్షిణాత్యా యథా నరా: ।। ౨.౯౩.
వాళ్లు తలపై సువాసన పువ్వులతో అలంకారాలు చేసుకుంటున్నారు, దక్షిణ ప్రాంత ప్రజలు మేఘాల్లాంటి పండ్లతో అలంకరించుకున్నట్లు.
నిష్కూజమివ భూత్వేదం వనం ఘోరప్రదర్శనమ్ । అయోధ్యేవ జనాకీర్ణా సమ్ప్రతి ప్రతిభాతి మా ।। ౨.౯౩.
ఇంతకు ముందు భయంకరంగా, నిశ్శబ్దంగా ఉన్న ఈ అడవి, ఇప్పుడు అయోధ్యలా జనంతో నిండినట్టు నాకు అనిపిస్తోంది.
ఖురైరుదీరితో రేణుర్దివం ప్రచ్ఛాద్య తిష్ఠతి । తం వహత్యనిల: శీఘ్రం కుర్వన్నివ మమ ప్రియమ్ ।। ౨.౯౩.
గుర్రాల కాళ్లతో లేచిన దుమ్ము ఆకాశాన్ని కప్పేసింది. ఆ దుమ్మును గాలి వేగంగా ఎత్తుకుపోతూ, నాకు ఉపకారం చేసినట్టు ఉంది.
స్యన్దనాంస్తురగోపేతాన్ సూతముఖ్యైరధిష్ఠితాన్ । ఏతాన్ సమ్పతత: శీఘ్రం పశ్య శత్రుఘ్న కాననే ।। ౨.౯౩.
శత్రుఘ్నా, ఈ అడవిలో గుర్రాలు లాగుతున్న, నైపుణ్యం గల రథసారథులు నడిపే రథాలు ఎంత వేగంగా పోతున్నాయో చూడు.
ఏతాన్ విత్రాసితాన్ పశ్య బర్హిణ: ప్రియదర్శనాన్ । ఏతమావిశత: శీఘ్రమధివాసం పతత్ऺిత్రణ: ।। ౨.౯౩.
ఆ భయపడిన అందమైన నెమళ్ళు ఎంత త్వరగా చెట్లలోని తమ నివాసాల్లోకి పరుగెత్తిపోతున్నాయో చూడు.
అతిమాత్రమయం దేశో మనోజ్ఞ: ప్రతిభాతి మా । తాపసానాం నివాసో ఽయం వ్యక్తం స్వర్గపథో యథా ।। ౨.౯౩.
ఈ ప్రాంతం నాకు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తోంది. ఇది తపస్వులు నివసించే స్థలం, స్వర్గానికి దారిలా ఉంది.
మృగా మృగీభి: సహితా బహవ: పృషతా వనే । మనోజ్ఞరూపా లక్ష్యన్తే కుసుమైరివ చిత్రితా: ।। ౨.౯౩.
అడవిలో ఎన్నో జంతువులు తమ జంటలతో కలిసి, పువ్వులతో అలంకరించినట్టు, అందంగా కనిపిస్తున్నాయి.
సాధుసైన్యా: ప్రతిష్ఠన్తాం విచిన్వన్తు చ కాననే । యథా తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ దృశ్యేతే రామలక్ష్మణౌ ।। ౨.౯౩.
మన సైన్యం ముందుకు సాగి, అడవిలో వెతకాలని చెప్పు. రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఆ ఇద్దరు మహావీరులు కనబడాలి.
భరతస్య వచ: శ్రుత్వా పురుషా: శస్త్రపాణయ: । వివిశుస్తద్వనం శూరా ధూమం చ దదృశుస్తత: ।। ౨.౯౩.
భరతుని మాటలు విని, ఆయుధాలు పట్టుకున్న యోధులు ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ పొగ ఎగసిపోతున్నదాన్ని చూశారు.
తే సమాలోక్య ధూమాగ్రమూచుర్భరతమాగతా: । నామనుష్యే భవత్యాగ్నిర్వ్యక్తమత్రైవ రాఘవౌ ।। ౨.౯౩.
వారు ఆ పొగను చూసి, భరతునితో ఇలా అన్నారు: 'ఇక్కడ మనుషులు లేకుండా అగ్ని ఉండదు. ఖచ్చితంగా ఇక్కడ రాఘవులు ఉన్నారు.'
అథ నాత్ర నరవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ పరన్తపౌ । మన్యే రామోపమా: సన్తి వ్యక్తమత్ర తపస్విన: ।। ౨.౯౩.
ఇక్కడ ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు లేకపోతే, రాముని పోలిక ఉన్న వారు ఇక్కడ నివసించే తపస్వులే అనుకుంటున్నాను.
తచ్ఛ్రుత్వా భరతస్తేషాం వచనం సాధుసమ్మతమ్ । సైన్యానువాచ సర్వాంస్తానమిత్రబలమర్దన: ।। ౨.౯౩.
వారి మాటలు అందరికీ నచ్చినవిగా విని, శత్రువులను జయించే భరతుడు తన సైన్యాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యత్తా భవన్తస్తిష్ఠన్తు నేతో గన్తవ్యమగ్రత: । అహమేవ గమిష్యామి సుమన్త్రో గురురేవ చ ।। ౨.౯౩.
మీరు అందరూ ఇక్కడే ఉండండి. ఎవరూ ముందుకు పోవద్దు. నేనూ, సుమంత్రుడు, గురువు మాత్రమే ముందుకు వెళ్తాము.
ఏవముక్తాస్తత: సర్వే తత్ర తస్థు: సమన్తత: । భరతో యత్ర ధూమాగ్రం తత్ర దృష్టిం సమాదధాత్ ।। ౨.౯౩.
అందరూ ఆ మాటలు విని, అక్కడ చుట్టూ నిలబడ్డారు. భరతుడు పొగ ఎగసిపోతున్న దిశగా తన చూపును నిలిపాడు.
వ్యవస్థితా యా భరతేన సా చమూర్నిరీక్షమాణాపి చ ధూమమగ్రత: । బభూవ హృష్టా నచిరేణ జానతీ ప్రియస్య రామస్య సమాగమం తదా ।। ౨.౯౩.
భరతుడు ఆ సైన్యాన్ని అక్కడ నిలిపి, ముందర పొగ కనిపించగానే, తమ ప్రియమైన రాముడిని త్వరలోనే కలుసుకుంటామన్న ఆనందంతో ఆ సైన్యం హర్షంతో ఉప్పొంగింది.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే త్రినవతితమ: సర్గ:
ఇలా మహర్షి వాల్మీకి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, అయోధ్యాకాండలో తొంభై మూడవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|చతుర్నవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center దీర్ఘకాలోషితస్తస్మిన్ గిరౌ గిరివనప్రియ: । వైదేహ్యా: ప్రియమాకాంక్షన్ స్వం చ చిత్తం విలోభయన్ ।। ౨.౯౪.
ఆ కొండపై చాలా కాలం గడిపిన రాముడు, అడవులు, పర్వతాలకు ప్రియమైన ఆ స్థలంలో, వైదేహిని తలచుకుంటూ, తన మనసును ఆకర్షించుకుంటూ అక్కడే ఉండిపోయాడు.
అథ దాశరథిశ్చిత్రం చిత్రకూటమదర్శయత్ । భార్య్యామమరసఙ్కాశ: శచీమివ పురన్దర: ।। ౨.౯౪.
తర్వాత దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, దేవేంద్రుడు శచీదేవిని స్వర్గనగరాన్ని చూపినట్లుగా, తన భార్యకు అద్భుతమైన చిత్రకూటాన్ని చూపించాడు.
న రాజ్యాద్భ్రంశనం భద్రే న సుహృద్భిర్వినాభవ: । మనో మే బాధతే దృష్ట్వా రమణీయమిమం గిరిమ్ ।। ౨.౯౪.
సుముఖి! రాజ్యం పోయిన బాధా, స్నేహితులు దూరమైన బాధా నాకు లేదు. ఈ అందమైన కొండను చూస్తుంటే నా మనసు ఏ బాధకూ లోనవదు.
పశ్యేమమచలం భద్రే నానాద్విజగణాయుతమ్ । శిఖరై: ఖమివోద్విద్ధైర్ద్ధాతుమద్భిర్విభూషితమ్ ।। ౨.౯౪.
సుముఖి! ఎన్నో రకాల పక్షులు కిలకిలలాడుతున్న ఈ కొండను చూడు. ఆ శిఖరాలు ఆకాశాన్ని తాకుతూ, రంగురంగుల ఖనిజాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.