తతో దశరథః ప్రాప్య పాయసం దేవనిర్మితమ్ । బభూవ పరమప్రీతః ప్రాప్య విత్తమివాధనః ॥౧-౧౬-
దేవతలు తయారు చేసిన పాయసం అందుకున్న దశరథుడు, ధనాన్ని పొందిన బీదవాడిలా అపార ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
తతస్తదద్భుతప్రఖ్యం భూతం పరమభాస్వరమ్ । సంవర్తయిత్వా తత్ కర్మ తత్రైవాన్తరధీయత ॥౧-౧౬-
ఆ అద్భుతమైన, ప్రకాశవంతమైన కార్యాన్ని పూర్తి చేసిన ఆ భూతం అక్కడే అదృశ్యమైంది.
హర్షరశ్మిభిరుద్ద్యోతం తస్యాన్తఃపురమాబభౌ । శారదస్యాభిరామస్య చన్ద్రస్యేవ నభోంఽశుభిః ॥౧-౧౬-
ఆ ఆనందపు కిరణాలతో అంతఃపురం ప్రకాశించింది. అది శరదృతువులో అందమైన ఆకాశం చంద్రుని కాంతితో మెరిసినట్టు కనిపించింది.
సోఽన్తఃపురం ప్రవిశ్యైవ కౌసల్యామిదమబ్రవీత్ । పాయసం ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్రీయం త్విదమాత్మనః ॥౧-౧౬-
అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించిన రాజు, కౌసల్యకు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాయసం తీసుకో, ఇది నీకు సంతానం కలిగించేందుకు.'
కౌసల్యాయై నరపతిః పాయసార్ధం దదౌ తదా । అర్ధాదర్ధం దదౌ చాపి సుమిత్రాయై నరాధిపః ॥౧-౧౬-
ఆ సమయంలో రాజు పాయసం సగం కౌసల్యకు ఇచ్చాడు. ఆ సగం లో మళ్లీ సగం సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
కైకేయ్యై చావశిష్టార్ధం దదౌ పుత్రార్థకారణాత్ । ప్రదదౌ చావశిష్టార్ధం పాయసస్యామృతోపమమ్ ॥౧-౧౬-
మిగిలిన సగాన్ని సంతానం కోసం కైకేయికి ఇచ్చాడు. మిగిలిన చివరి భాగాన్ని అమృతంతో సమానమైన ఆ పాయసాన్ని మళ్లీ సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
అనుచిన్త్య సుమిత్రాయై పునరేవ మహామతిః । ఏవం తాసాం దదౌ రాజా భార్యాణాం పాయసం పృథక్ ॥౧-౧౬-
మళ్లీ ఆలోచించి, రాజు మళ్లీ సుమిత్రకు ఒక భాగాన్ని ఇచ్చాడు. ఇలా తన భార్యలకు వేర్వేరుగా పాయసం ఇచ్చాడు.
తాశ్చైవం పాయసం ప్రాప్య నరేన్ద్రస్యోత్తమస్త్రియః । సమ్మానం మేనిరే సర్వాః ప్రహర్షోదితచేతసః ॥౧-౧౬-
ఇలా పాయసం అందుకున్న రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు, ఎంతో గౌరవంగా భావించి, హర్షంతో హృదయాలు నిండిపోయాయి.
తతస్తు తాః ప్రాశ్య తముత్తమస్త్రియో :::మహీపతేరుత్తమపాయసం పృథక్ । హుతాశనాదిత్యసమానతేజసో- :::ఽచిరేణ గర్భాన్ ప్రతిపేదిరే తదా ॥౧-౧౬-
తర్వాత ఆ రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు వేర్వేరుగా ఆ పాయసం తిని, అగ్ని, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో త్వరగా గర్భాన్ని ధరించారు.
తతస్తు రాజా ప్రతివీక్ష్య తాః స్త్రియః :::ప్రరూఢగర్భాః ప్రతిలబ్ధమానసః । బభూవ హృష్టస్త్రిదివే యథా హరిః :::సురేన్ద్రసిద్ధర్షిగణాభిపూజితః ॥౧-౧౬-
తర్వాత రాజు తన భార్యలు గర్భవతులైనట్టు చూసి, మనస్సుకు మళ్లీ ధైర్యం వచ్చి, దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు సత్కరించే ఇంద్రుడిలా ఎంతో సంతోషించాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో పదిహేడు వ సర్గం వినండి.
పుత్రత్వం తు గతే విష్ణౌ రాజ్ఞస్తస్య మహాత్మనః । ఉవాచ దేవతాః సర్వాః స్వయమ్భూర్భగవానిదమ్ ॥౧-౧౭-
విష్ణువు ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు కుమారుడిగా అవతరించిన తరువాత, స్వయంభువుడు అయిన భగవంతుడు అందరు దేవతలను ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
సత్యసంధస్య వీరస్య సర్వేషాం నో హితైషిణః । విష్ణోః సహాయాన్ బలినః సృజధ్వం కామరూపిణః ॥౧-౧౭-
సత్యవంతుడైన, వీరుడైన, అందరి మేలుకోరే ఆ రాజు కోసం, మీరు విష్ణువుకు సహాయంగా ఉండే, కావలసిన రూపం ధరించగల బలవంతులైన సహాయకులను సృష్టించండి.
మాయావిదశ్చ శూరాంశ్చ వాయువేగసమాన్ జవే । నయజ్ఞాన్ బుద్ధిసమ్పన్నాన్ విష్ణుతుల్యపరాక్రమాన్ ॥౧-౧౭-
వారు మాయలో నిపుణులు, పరాక్రమవంతులు, గాలిలా వేగంగా ఉండాలి, పాలనలో నైపుణ్యం కలవారు, బుద్ధిశాలి, విష్ణువుతో సమానమైన శౌర్యం కలవారు కావాలి.
అసంహార్యానుపాయజ్ఞాన్ దివ్యసంహననాన్వితాన్ । సర్వాస్త్రగుణసమ్పన్నానమృతప్రాశనానివ ॥౧-౧౭-
అవీ అపరాజేయమైన బలంతో, ఓడించడానికి మార్గం తెలియని విధంగా, దివ్యమైన రూపాలతో, అన్ని దైవాస్త్రాల లక్షణాలు కలిగి, అమృతం తాగినవారిలా ఉన్నారు.
అప్సరస్సు చ ముఖ్యాసు గన్ధర్వీణాం తనూషు చ । యక్షపన్నగకన్యాసు ఋక్షవిద్యాధరీషు చ ॥౧-౧౭-
అప్సరసల్లో ముఖ్యులైనవారి లో, గంధర్వ స్త్రీల శరీరాల్లో, యక్షులు, నాగుల కుమార్తెలలో, ఋక్ష, విద్యాధరి స్త్రీలలో కూడా,
కిన్నరీణాం చ గాత్రేషు వానరీణాం తనూషు చ । సృజధ్వం హరిరూపేణ పుత్రాంస్తుల్యపరాక్రమాన్ ॥౧-౧౭-
కిన్నరి స్త్రీల శరీరాల్లో, వానర స్త్రీలలో కూడా, మీరు వానర రూపంలో, మీకు సమానమైన బలమున్న కుమారులను సృష్టించండి.
పూర్వమ్ ఏవ మయా సృష్టో జామ్బవాన్ ఋక్ష పుఙ్గవః । జృమ్భమాణస్య సహసా మమ వక్రాత్ అజాయత ॥౧-౧౭-
ఇదివరకే నేను జాంబవంతుని, ఋక్షులలో శ్రేష్ఠుడిని సృష్టించాను. అతడు నా ఆవలితో అకస్మాత్తుగా పుట్టాడు.
తే తథోక్తా భగవతా తత్ ప్రతిశ్రుత్య శాసనమ్ । జనయామాసురేవం తే పుత్రాన్ వానరరూపిణః ॥౧-౧౭-
ఆ విధంగా భగవంతుడు చెప్పిన మాటను అంగీకరించి, ఆయన ఆజ్ఞను పాటించమని వాగ్దానం చేసి, వారు వానర రూపంలో కుమారులను పుట్టించారు.
ఋషయశ్చ మహాత్మానః సిద్ధవిద్యాధరోరగాః । చారణాశ్చ సుతాన్ వీరాన్ ససృజుర్వనచారిణః ॥౧-౧౭-
మహాత్ములైన ఋషులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, నాగులు, చారణులు కూడా, అరణ్యంలో సంచరించే వీర కుమారులను సృష్టించారు.
వానరేన్ద్రం మహేన్ద్రాభమిన్ద్రో వాలినమాత్మజమ్ । సుగ్రీవం జనయామాస తపనస్తపతాం వరః ॥౧-౧౭-
ఇంద్రుడు మహేంద్రునితో సమానమైన వానరుల అధిపతి వాలిని తన కుమారుడిగా పుట్టించాడు. సూర్యుడు, తేజోవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, సుగ్రీవుని జన్మించించాడు.
బృహస్పతిస్త్వజనయత్ తారం నామ మహాకపిమ్ । సర్వవానరముఖ్యానాం బుద్ధిమన్తమనుత్తమమ్ ॥౧-౧౭-
బృహస్పతి తార అనే మహాకపిని, అన్ని వానరులలో అత్యుత్తముడిని, జ్ఞానవంతుడిని పుట్టించాడు.
ధనదస్య సుతః శ్రీమాన్ వానరో గన్ధమాదనః । విశ్వకర్మా త్వజనయన్నలం నామ మహాకపిమ్ ॥౧-౧౭-
ధనదుడి కుమారుడైన గంధమాదనుడు ప్రసిద్ధ వానరుడు. విశ్వకర్మ నల అనే మహాకపిని పుట్టించాడు.
పావకస్య సుతః శ్రీమాన్ నీలోఽగ్నిసదృశప్రభః । తేజసా యశసా వీర్యాదత్యరిచ్యత వీర్యవాన్ ॥౧-౧౭-
పావకుని కుమారుడైన నీలుడు, అగ్నిలా ప్రకాశవంతుడు, తేజస్సు, కీర్తి, పరాక్రమంలో అందరిని మించిపోయాడు.
రూపద్రవిణసమ్పన్నావశ్వినౌ రూపసమ్మతౌ । మైన్దం చ ద్వివిదం చైవ జనయామాసతుః స్వయమ్ ॥౧-౧౭-
అశ్వినీదేవతలు, అందం, ఐశ్వర్యంతో ప్రసిద్ధులు, తాము మైందుడు, ద్వివిదుడు అనే వానరులను, రూపంలో ప్రసిద్ధులైన వారిని పుట్టించారు.
వరుణో జనయామాస సుషేణం నామ వానరమ్ । శరభం జనయామాస పర్జన్యస్తు మహాబలః ॥౧-౧౭-
వరుణుడు సుషేణుడు అనే వానరుణ్ని పుట్టించాడు. పరజన్యుడు మహాబలుడు శరభుడిని జన్మించాడు.
మారుతస్యౌరసః శ్రీమాన్ హనుమాన్ నామ వానరః । వజ్రసంహననోపేతో వైనతేయసమో జవే ॥౧-౧౭-
మారుతుని ఒడిలో పుట్టిన హనుమంతుడు, వజ్రంలా దృఢమైన శరీరంతో, వేగంలో వినతపుత్రుడు గరుత్మంతుడితో సమానంగా ఉన్నాడు.
అప్రమేయబలా వీరా విక్రాన్తాః కామరూపిణః । తే గజాచలసంకాశా వపుష్మన్తో మహాబలాః ॥౧-౧౭-
వారు కొలవలేని బలముతో, అపారమైన వీర్యంతో, ఇష్టరూపాలను ధరించగలవారు. ఏనుగులు, పర్వతాలతో సమానమైన శక్తి, మహత్తరమైన రూపాలు కలిగి ఉన్నారు.
ఋక్షవానరగోపుచ్ఛాః క్షిప్రమేవాభిజజ్ఞిరే । యస్య దేవస్య యద్రూపం వేషో యశ్చ పరాక్రమః ॥౧-౧౭-
ఋక్షులు, వానరులు, గోపుచ్ఛాలు కలిగినవారు, ఆ దేవతకు తగిన రూపం, వేషం, పరాక్రమంతో త్వరగా జన్మించారు.
అజాయత సమం తేన తస్య తస్య పృథక్ పృథక్ । గోలాఙ్గూలీషు చోత్పన్నాః కించిదున్నతవిక్రమాః ॥౧-౧౭-
ప్రతి ఒక్కరు ఆ దేవతను పోలినవారిగా, వేరువేరుగా పుట్టారు. గోలాంగూలులలో కొందరు కొంత ఎక్కువ పరాక్రమంతో పుట్టారు.