తర్పితా: సర్వకామైస్తే రక్తచన్దనరూషితా: । అప్సరోగణసంయుక్తా: సైన్యా వాచముదైరయన్ ।। ౨.౯౧.
అన్ని కోరికలు తీరిన వారు, ఎర్రగంధాన్ని పూసుకున్న వారు, అప్సరసలతో కలిసి ఉన్న సైనికులు, ఆనందంతో గొంతెత్తి పలికారు.
నైవాయోధ్యాం గమిష్యామో న గమిష్యామ దణ్డకాన్ । కుశలం భరతస్యాస్తు రామస్యాస్తు తథా సుఖమ్ ।। ౨.౯౧.
'మేము అయోధ్యకు వెళ్లం, దండకారణ్యానికి కూడా వెళ్లం; భరతునికి మేలు జరగాలి, రామునికి కూడా సుఖంగా ఉండాలి' అని అన్నారు.
ఇతి పాదాతయోధాశ్చ హస్త్యశ్వారోహ బన్ధకా: । అనాథాస్తం విధిం లబ్ధ్వా వాచమేతాముదైరయన్ ।। ౨.౯౧.
అలా కాలాళ్ళు, రథసారథులు, ఏనుగు, గుర్రపు సవారీలు, సేవకులు — అందరూ ఇలాంటి అదృష్టాన్ని పొందిన తరువాత, ఈ మాటలు పలికారు.
సమ్ప్రహృష్టా వినేదుస్తే నరాస్తత్ర సహస్రశ: । భరతస్యానుయాతార: స్వర్గోయమితి చాబ్రువన్ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ వేలాది మంది పురుషులు ఆనందంతో నిండిపోయి, భరతుని వెంట నడుస్తూ, 'ఇది స్వర్గమే!' అని ఉల్లాసంగా అన్నారు.
నృత్యన్తి స్మ హసన్తి స్మ గాయన్తి స్మ చ సైనికా: । సమన్తాత్ పరిధావన్తి మాల్యోపేతా: సహస్రశ: ।। ౨.౯౧.
ఆ సైనికులు ఆనందంగా నాట్యం చేశారు, నవ్వారు, పాటలు పాడారు. వేలాది మంది పుష్పమాలలు ధరించి, చుట్టూ అన్ని వైపులా పరుగులు తీశారు.
తతో భుక్తవతాం తేషాం తదన్నమమృతోపమమ్ । దివ్యానుద్వీక్ష్య భక్ష్యాంస్తానభవద్భక్షణే మతి: ।। ౨.౯౧.
వారు ఆ అమృతానికి సమానమైన భోజనం తిన్న తరువాత, అక్కడ ఉన్న ఆ దివ్యమైన వంటకాలను చూసి, మళ్లీ తినాలని మనసు పట్టలేకపోయింది.
ప్రేష్యాశ్చేష్ట్యశ్చ వధ్వశ్చ బలస్థాశ్చ సహస్రశ: । బభూవుస్ऺతే భృశం దృప్తా: సర్వే చాహతవాసస: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఉన్న సేవకులు, స్త్రీలు, బలగంలో ఉన్న వేలాది మంది అందరూ అతి గర్వంగా, అందమైన వస్త్రాలు ధరించి మెరిసిపోయారు.
కుఞ్జరాశ్చ ఖరోష్ట్రాశ్చ గోశ్వాశ్చ మృగపక్షిణ: । బభూవు: సుభృతాస్తత్ర నాన్యో హ్యన్యమకల్పయత్ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఏనుగులు, ఒంటెలు, గోవులు, గుర్రాలు, అడవి జంతువులు, పక్షులు అన్నీ బాగా పోషించబడ్డాయి. ఎవరికీ ఏమీ కొరత లేదు.
నాశుక్లవాసాస్తత్రాసీత్ క్షుధితో మలినో ఽపి వా । రజసా ధ్వస్తకేశో వా నర: కశ్చిదదృశ్యత ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఎవరూ మురికిగా ఉన్న తెల్లబట్టలు ధరించలేదు, ఎవరూ ఆకలితో లేక మురికిగా కూడా కనిపించలేదు, ఎవరి జుట్టు కూడా దుమ్ముతో గందరగోళంగా లేదు.
ఆజైశ్చాపి చ వారాహైర్నిష్ఠానవరసఞ్చయై: । ఫలనిర్యూహసంసిద్ధై: సూపైర్గన్ధరసాన్వితై: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ మేక మాంసం, అడవి పంది మాంసంతో చేసిన వంటలు, మంచి భాగాలతో, పండ్ల రసాలతో తయారైన సువాసనలతో కూడిన సూపులు కూడా ఉన్నాయి.
పుష్పధ్వజవతీ: పూర్ణా: శుక్లస్యాన్నస్య చాభిత: । దదృశుర్విస్మితాస్తత్ర నరా లౌహీ: సహస్రశ: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ వేలాది ఇనుప పాత్రలు పుష్పధ్వజాలతో అలంకరించబడి, తెల్ల అన్నంతో నిండిపోయి, పురుషులు ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
బభూవుర్వనపార్శ్వేషు కూపా: పాయసకర్దమా: । తాశ్చ కామదుఘా గావో ద్రుమాశ్చాసన్ మధుస్రుత: ।। ౨.౯౧.
అడవి అంచుల్లో పాలతో, పాయసం తో నిండిన బావులు, కోరినదాన్ని ఇచ్చే గోవులు, తేనెలు కారుతున్న చెట్లు కనిపించాయి.
వాప్యో మైరేయపూర్ణాశ్చ మృష్టమాంసచయైర్వృతా: । ప్రతప్తపిఠరైశ్చాపి మార్గమాయూరకౌక్కుటై: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ మద్యం తో నిండిన చెరువులు, బాగా వండిన మాంసపు ముద్దలు చుట్టూ, మార్గంలో నెమ్మదిగా వేడి పిట్ట మాంసం, నెమలి మాంసం ఉన్న పాత్రలు కనిపించాయి.
పాత్రీణాం చ సహస్రాణి స్థాలీనాం నియుతాని చ । న్యర్బుదాని చ పాత్రాణి శాతకుమ్భమయాని చ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ వేలాది పాత్రలు, లక్షలాది గిన్నెలు, కోట్లాది బంగారు పాత్రలు కనిపించాయి.
స్థాల్య: కుమ్భ్య: కరమ్భ్యశ్చ దధిపూర్ణా: సుసంస్కృతా: । యౌవనస్థస్య గౌరస్య కపిత్థస్య సుగన్ధిన: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ మంచి పాలు ఇచ్చే యవ్వన గోవుల పెరుగు, సువాసన kapittha పండ్ల పెరుగు నిండిన పాత్రలు, గిన్నెలు, గడలు ఉన్నాయి.
హ్రదా: పూర్ణా రసాలస్య దఘ్న: శ్వేతస్య చాపరే । బభూవు: పాయసస్యాన్యే శర్కరాయాశ్చ సఞ్చయా: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ కొన్ని చెరువులు మామిడిపండు రసంతో నిండిపోయాయి, మరికొన్ని తెల్ల పాలతో నిండిపోయాయి, ఇంకొన్ని పాయసం, సక్కర ముద్దలతో నిండిపోయాయి.
కల్కాంశ్చూర్ణకషాయాంశ్చ స్నానాని వివిధాని చ । దదృశుర్భాజనస్థాని తీర్థేషు సరితాం నరా: ।। ౨.౯౧.
నదీ తీరాల్లో పురుషులు వివిధ రకాల మందుల పేస్టులు, పొడులు, కషాయాలు, స్నానానికి ఉపయోగించే పదార్థాలు పాత్రల్లో ఉంచినవిగా చూశారు.
శుక్లానంశుమతశ్చాపి దన్తధావనసఞ్చయాన్ । శుక్లాంశ్చన్దనకల్కాంశ్చ సముద్గేష్వవతిష్ఠత: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ తెల్లగా మెరిసే దంతధావన కట్టలు, తెల్ల గంధపు పేస్టులు నదీ తీరాల్లో వరుసగా అమర్చబడ్డాయి.
దర్పణాన్ పరిమృష్టాంశ్చ వాససాం చాపి సఞ్చయాన్ । పాదుకోపానహశ్చైవ యుగ్మాని చ సహస్రశ: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ మెరిసే అద్దాలు, వస్త్రాల ముద్దలు, వేలాది జతల పాదరక్షలు, చెప్పులు కనిపించాయి.
ఆఞ్జనీ: కఙ్కతాన్ కూర్చాన్ శస్త్రాణి చ ధనూంషి చ । మర్మత్రాణాని చిత్రాణి శయనాన్యాసనాని చ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ కాజా పెట్టెలు, దువ్వెనలు, బ్రష్లు, ఆయుధాలు, విల్లు, అలంకరించిన కవచాలు, మంచాలు, ఆసనాలు ఉన్నాయి.
ప్రతిపానహ్రదాన్ పూర్ణాన్ ఖరోష్ట్రగజవాజినామ్ । అవగాహ్య సుతీర్థాంశ్చ హ్రదాన్ సోత్పలపుష్కరాన్ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఒంటెలు, గోవులు, ఏనుగులు, గుర్రలకు పానీయాలు నిండిన చెరువులు, మంచి తీరాలు, తామర పువ్వులు, కలువలు నిండిన స్నాన చెరువులు ఉన్నాయి.
ఆకాశవర్ణప్రతిమాన్ స్వచ్ఛతోయాన్ సుఖప్లవాన్ । నీలవైడూర్య్యవర్ణాంశ్చ మృదూన్ యవససఞ్చయాన్ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఆకాశపు రంగులో మెరిసే, స్వచ్ఛమైన నీటితో స్నానానికి అనుకూలమైన చెరువులు, నీలం వజ్రంలా మెరిసే, మృదువైన యవపిండితో కూడిన ముద్దలు ఉన్నాయి.
నిర్వాపార్థాన్ పశూనాం తే దదృశుస్తత్ర సర్వశ: ।। ౨.౯౧.
అక్కడ యజ్ఞార్ధంగా సిద్ధం చేసిన పశువులను వారు అంతా చూశారు.
వ్యస్మయన్త మనుష్యాస్తే స్వప్నకల్పం తదద్భుతమ్ । దృష్ట్వాతిథ్యం కృతం తాదృక్ భరతస్య మహర్షిణా ।। ౨.౯౧.
భరతునికి మహర్షి చూపిన అద్భుతమైన ఆతిథ్యాన్ని చూసి, అక్కడి జనులు అది కలలో జరిగినట్టు ఆశ్చర్యపడ్డారు.
ఇత్యేవం రమమాణానాం దేవానామివ నన్దనే । భరద్వాజాశ్రమే రమ్యే సా రాత్రిర్వ్యత్యవర్త్తత ।। ౨.౯౧.
దేవతలు నందనవనంలో ఆనందించేలా, భరద్వాజుని ఆశ్రమంలో అందరూ సంతోషంగా ఆ రాత్రిని గడిపారు.
ప్రతిజగ్ముశ్చ తా నద్యో గన్ధర్వాశ్చ యథాగతమ్ । భరద్వాజమనుజ్ఞాప్య తాశ్చ సర్వా వరాఙ్గనా: ।। ౨.౯౧.
ఆ తరువాత నదులు, గంధర్వులు, అందమైన స్త్రీలు—all భరద్వాజుని అనుమతి తీసుకుని వచ్చిన దారిలోనే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
తథైవ మత్తా మదిరోత్కటా నరాస్తథైవ దివ్యాగురుచన్దనోక్షితా: । తథైవ దివ్యా వివిధా: స్రగుత్తమా: పృథక్ ప్రకీర్ణా మనుజై: ప్రమర్దితా: ।। ౨.౯౧.
అలాగే మద్యం తాగి మత్తులో ఉన్న మనుష్యులు, దివ్యమైన అగరు, చందనం లేపనాలు పూసుకుని అక్కడే ఉన్నారు; అలాగే రకరకాల అందమైన పూలహారాలు జనులు తొక్కినవిగా అక్కడక్కడా పడి ఉన్నాయి.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే ఏకనవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని శ్రీమదాయోధ్యకాండలో తొంభై ఒకటవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|ద్వినవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center తతస్తాం రజనీం వ్యుష్య భరత: సపరిచ్ఛద: । కృతాతిథ్యో భరద్వాజం కామాదభిజగామ ऺహ ।। ౨.౯౨.
ఆ రాత్రి గడిపిన తరువాత, భరతుడు తన పరివారంతో పాటు, యథావిధిగా ఆతిథ్యం పొందినవాడిగా, తన మనసులో కోరికతో భరద్వాజుని వద్దకు వెళ్లాడు.
తమృషి: పురుషవ్యాఘ్రం ప్రాఞ్జలిం ప్రేక్ష్య చాగతమ్ । హుతాగ్నిహోత్రో భరతం భరద్వాజో ఽభ్యభాషత ।। ౨.౯౨.
అప్పుడు, హోమాగ్ని సేవ చేసిన భరద్వాజ మహర్షి, అంజలిపుటంతో వచ్చిన పురుషవ్యాఘ్రుడైన భరతుని చూసి పలికాడు.