స శబ్దో ద్యాం చ భూమిం చ ప్రాణినాం శ్రవణాని చ । వివేశోऺచ్చారిత: శ్లక్ష్ణ: సమో లయగుణాన్విత: ।। ౨.౯౧.
ఆ సంగీత ధ్వని ఆకాశాన్ని, భూమిని, అన్ని జీవుల చెవులలోకి ప్రవేశించి, స్పష్టంగా, మృదువుగా, సమమైన లయతో మారుమోగింది.
తస్మిన్నుపరతే శబ్దే దివ్యే శ్రోతృ(త్ర)సుఖే నృణామ్ । దదర్శ భారతం సైన్యం విధానం విశ్వకర్మణ: ।। ౨.౯౧.
ఆ దివ్యమైన, వినేవారికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే ధ్వని ఆగిన తర్వాత, భరతుడు విశ్వకర్మ చేత ఏర్పాటైన సైన్యపు ఏర్పాటును చూశాడు.
బభూవ హి సమా భూమి: సమన్తాత్పఞ్చయోజనా । శాద్వలైర్బహుభిశ్ఛన్నా నీలవైడూర్య్యసన్నిభై: ।। ౨.౯౧.
అప్పటికి ఐదు యోజనల పరిధిలో భూమి అంతా సమతలంగా మారింది. నీలవైడూర్యపు రంగులో మెరిసే పచ్చికలు విస్తరించి ఉన్నాయి.
తస్మిన్ బిల్వా: కపిత్థాశ్చ పనసా బీజపూరకా: । ఆమలక్యో బభూవుశ్చ చూతాశ్చ ఫలభూషణా: ।। ౨.౯౧.
ఆ ప్రాంతంలో బిల్వ, కపిత్థ, పనస, విత్తులతో కూడిన ఫలాలు, ఆమలకులు, ఫలాలతో అలంకరించబడిన మామిడి చెట్లు పుట్టుకొచ్చాయి.
ఉత్తరేభ్య: కురుభ్యశ్చ వనం దివ్యోపభోగవత్ । ఆజగామ నదీ దివ్యా తీజైర్బహుభిర్వృతా ।। ౨.౯౧.
ఉత్తర కురు దేశం వైపు నుండి దివ్యమైన ఆనందాలను కలిగించే అడవి వచ్చి చేరింది. అనేక పక్షులతో చుట్టుముట్టిన దివ్య నది ప్రవహించింది.
చతు:శాలాని శుభ్రాణి శాలాశ్చ గజవాజినామ్ । హర్మ్యప్రాసాదసమ్బాధాస్తోరణాని శుభాని చ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ నాలుగు వైపులా మెరిసే సభమండపాలు, ఏనుగులు, గుర్రాల కొరకు గదులు, రాజభవనాలు, ప్రాసాదాలు, అందమైన తలుపులు ఏర్పడ్డాయి.
సితమేఘనిభం చాపి రాజవేశ్మసు తోరణమ్ । దివ్యమాల్యకృతాకారం దివ్యగన్ధసముక్షితమ్ ।। ౨.౯౧.
రాజభవనాల మధ్యలో తెల్ల మేఘంలా మెరిసే ఒక తలుపు, దివ్యమైన పుష్పమాలలతో అలంకరించబడి, పరిమళాలతో నిండినదిగా కనిపించింది.
చతురశ్రమసమ్బాధం శయనాసనయానవత్ । దివ్యై: సర్వరసైర్యుక్తం దివ్యభోజనవస్త్రవత్ । ఉపకల్పితసర్వాన్నం ధౌతనిర్మలభాజనమ్ ।। ౨.౯౧.
నాలుగు మూలలతో కూడిన ఆ మందిరంలో మంచాలు, ఆసనాలు, రథాలు, దివ్యమైన రుచులు, భోజనాలు, వస్త్రాలు, అన్ని రకాల వంటకాలు, శుభ్రమైన పాత్రలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
క్లృప్తసర్వాసనం శ్రీమత్ స్వాస్తీర్ణశయనోత్తమమ్ । ప్రవివేశ మహాబాహురనుజ్ఞాతో మహర్షిణా । వేశ్మ తద్రత్నసమ్పూర్ణం భరత: కేకయీసుత: ।। ౨.౯౧.
అన్ని ఆసనాలు సర్ది, శోభాయమానంగా, మెత్తని మంచాలతో అలంకరించబడిన ఆ రత్నాల భవనంలో, మహర్షి అనుమతితో, కైకేయి కుమారుడు భరతుడు ప్రవేశించాడు.
అనుజగ్ముశ్చ తం సర్వే మన్త్రిణ: సపురోహితా: । బభూవుశ్చ ముదా యుక్తా దృష్ట్వా తం వేశ్మసంవిధిమ్ ।। ౨.౯౧.
అతనితో పాటు మంత్రులు, పురోహితులు అందరూ వెళ్లారు. ఆ భవన ఏర్పాటును చూసి వారు ఆనందంతో నిండిపోయారు.
తత్ర రాజాసనం దివ్యం వ్యజనం ఛత్రమేవ చ । భరతో మన్త్రిభి: సార్ద్ధమభ్యవర్త్తత రాజవత్ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ భరతుడు మంత్రులతో కలిసి రాజసింహాసనం, చామరము, గొడుగు దగ్గరకు రాజులా వెళ్లాడు.
ఆసనం పూజయామాస రామాయాభిప్రణమ్య చ । వాలవ్యజనమాదాయ న్యషీదత్ సచివాసనే ।। ౨.౯౧.
ఆసనాన్ని రామునికి నమస్కరిస్తూ పూజించి, వాలవ్యజనాన్ని తీసుకుని, మంత్రుల ఆసనంలో కూర్చున్నాడు.
ఆనుపూర్వ్యానిషేదుశ్చ సర్వే మన్త్రిపురోహితా: । తత: సేనాపతి: పశ్చాత్ ప్రశాస్తా చ నిషేదతు: ।। ౨.౯౧.
అనంతరం మంత్రులు, పురోహితులు క్రమంగా కూర్చున్నారు. తరువాత సేనాధిపతి, పర్యవేక్షకుడు కూడా వెనుక కూర్చున్నారు.
తతస్తత్ర ముహూర్త్తేన నద్య: పాయసకర్దమా: । ఉపాతిష్ఠన్త భరతం భరద్వాజస్య శాసనాత్ ।। ౨.౯౧.
ఆ సమయంలో, భరద్వాజుని ఆజ్ఞతో, పాలతో కూడిన మట్టి తీరాలు గల నదులు భరతుని ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
తాసాముభయత:కూలం పాణ్డుమృత్తికలేపనా: । రమ్యాశ్చావసథా దివ్యా బ్రహ్మణస్తు ప్రసాదజా: ।। ౨.౯౧.
ఆ నదుల రెండు ఒడ్డు మీద, తెల్ల మట్టితో పూతపూసిన, అందమైన దివ్య నివాసాలు బ్రహ్మదేవుని కృపతో ఏర్పడ్డాయి.
తేనైవ చ ముహూర్త్తేన దివ్యాభరణభూషితా: । ఆగుర్వింశతిసాహస్రా బ్రహ్మణా ప్రహితా: స్త్రియ: ।। ౨.౯౧.
అదే క్షణంలో, బ్రహ్మదేవుడు పంపిన, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడిన ఇరవై వేల స్త్రీలు అక్కడికి వచ్చారు.
సువర్ణమణిముక్తేన ప్రవాలేన చ శోభితా: । ఆగుర్వింశతిసాహస్రా: కుబేరప్రహితా: స్త్రియ: ।। ౨.౯౧.
బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, పగడాలతో అలంకరించబడిన ఇరవై ఒక్క వేల మంది స్త్రీలు, కుబేరుడు పంపించిన వారు, అక్కడ ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతున్నారు.
యాభిర్గృహీతపురుష: సోన్మాద ఇవ లక్ష్యతే । ఆగుర్వింశతిసాహస్రా నన్దనాదప్సరోగణా: ।। ౨.౯౧.
ఆ స్త్రీలతో కలిసి ఉన్నవాడు మత్తులో ఉన్నవాడిలా కనిపించేవాడు. నందనవనంలోనుండి వచ్చిన ఇరవై ఒక్క వేల అప్సరసలు అక్కడ ఉన్నారు.
నారదస్తుమ్బురుర్గోప: ప్రవరా: సూర్య్యవర్చస: । ఏతే గన్ధర్వరాజానో భరతస్యాగ్రతో జగు: ।। ౨.౯౧.
నారదుడు, తుంబురు, గోపుడు మరియు ఇతర ప్రకాశవంతమైన గంధర్వ రాజులు, భరతుని ముందు పాటలు పాడారు.
అలమ్బుసా మిశ్రకేశీ పుణ్డరీకాథ వామనా । ఉపానృత్యంస్తు భరత భరద్వాజస్య శాసనాత్ ।। ౨.౯౧.
అలంబుసా, మిశ్రకేశి, పుండరీకా, వామనా అనే అప్సరసలు, భరద్వాజుని ఆజ్ఞతో భరతుని ముందు నాట్యం చేశారు.
యాని మాల్యాని దేవేషు యాని చైత్రరథే వనే । ప్రయాగే తాన్యదృశ్యన్త భరద్వాజస్య తేజసా ।। ౨.౯౧.
దేవతల్లో కనిపించే మాలలు, చైత్రరథవనంలో ఉన్న పుష్పమాలలు, భరద్వాజుని తేజంతో అక్కడ ప్రయాగలో కనిపించాయి.
బిల్వా మార్దఙ్గికా ఆసన్ శమ్యాగ్రాహా విభీతకా: । అశ్వత్థానర్త్తకాశ్చాసన్ భరద్వాజస్య శాసనాత్ ।। ౨.౯౧.
బిల్వ, మార్దంగిక, శమ్యాగ్రాహ, విభీతక వృక్షాలు, అలాగే అశ్వత్త వృక్షాలు కూడా, భరద్వాజుని ఆజ్ఞతో నాట్యం చేశాయి.
తత: సరలతాలాశ్చ తిలకా నక్తమాలకా: । ప్రహృష్టాస్తత్ర సమ్పేతు: కుబ్జా భూత్వాథ వామనా: ।। ౨.౯౧.
తర్వాత సరళ, తాళ, తిలక, నక్తమాల వృక్షాలు ఆనందంతో అక్కడికి చేరి, కొంతమంది వంకరగా, కొంతమంది చిన్నగా మారిపోయారు.
శింశుపామలకీజమ్బ్వో యాశ్చాన్యా: కాననేషు తా: । మాలతీ మల్లికా జాతిర్యాశ్చాన్యా: కాననే లతా: ।। ౨.౯౧.
శింశుప, ఆమలకీ, జంబూ మరియు ఇతర అడవి వృక్షాలు, అలాగే మాలతి, మల్లిక, జాతి మరియు ఇతర అడవి లతలు అక్కడ కనిపించాయి.
ప్రమదావిగ్రహం కృత్వా భరద్వాజాశ్రమే ఽవదన్ । సురా: సురాపా: పిబత పాయసం చ బుభుక్షితా: । మాంసాని చ సుమేధ్యాని భక్ష్యన్తాం యావదిచ్ఛథ ।। ౨.౯౧.
భరద్వాజుని ఆశ్రమంలో అందమైన స్త్రీల రూపంలో దేవతలు ప్రత్యక్షమై, అమృతాన్ని సేవించే వారు ఇలా అన్నారు: 'మీరు కోరినవారు పాలు తాగండి, మంచి మాంసాలు తినండి.'
ఉచ్ఛాద్య స్నాపయన్తి స్మ నదీతీరేషు వల్గుషు । అప్యేకమేకం పురుషం ప్రమదా: సప్త చాష్ట చ ।। ౨.౯౧.
ఆ అందమైన నదీ తీరాల్లో, ఏడు లేదా ఎనిమిది మంది స్త్రీలు కలసి ఒక్కో పురుషుడిని స్నానం చేయించి, అభిషేకం చేశారు.
సంవాహన్త్య: సమాపేతుర్నార్యో రుచిరలోచనా: । పరిమృజ్య తథాన్యోన్యం పాయయన్తి వరాఙ్గనా: ।। ౨.౯౧.
ఆ అందమైన కళ్లున్న స్త్రీలు పరస్పరం మర్దనం చేసి, శుభ్రపరిచి, ఒకదానికొకటి పానీయాలు ఇచ్చారు.
హయాన్ గజాన్ ఖరానుష్ట్రాంస్తథైవ సురభే: సుతాన్ । అభోజయన్ వాహనపాస్తేషాం భోజ్యం యథావిధి ।। ౨.౯౧.
అక్కడ గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, సురభి సంతానాన్ని, వారి వాహనాలను, వారికి తగిన ఆహారం పెట్టారు.
ఇక్షూంశ్చ మధులాజాంశ్చ భోజయన్తి స్మ వాహనాన్ । ఇక్ష్వాకువరయోధానాం చోదయన్తో మహాబలా: ।। ౨.౯౧.
వారు వాహనాలకు చెరకు, తేనె కలిపిన ధాన్యాలు పెట్టి, ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన మహాబలులు అయిన యోధులను ప్రోత్సహించారు.
నాశ్వబన్ధో ఽశ్వమాజానాన్న గజం కుఞ్జరగ్రహ: । మత్తప్రమత్తముదితా నమూ: సా తత్ర సమ్బభౌ ।। ౨.౯౧.
అక్కడ ఎవ్వరూ గుర్రాలను కట్టలేదు, ఎవ్వరూ ఏనుగులను అదుపు చేయలేదు; మత్తులో, ఆనందంలో, ఉల్లాసంగా ఉన్నవారు ఎవ్వరూ నమస్కరించలేదు — అలాంటి దృశ్యం అక్కడ ఏర్పడింది.