తతో వై యజమానస్య పావకాదతులప్రభమ్ । ప్రాదుర్భూతం మహద్ భూతం మహావీర్యం మహాబలమ్ ॥౧-౧౬-
తర్వాత, ఆ యజ్ఞం చేస్తున్న రాజు యాగాగ్నిలోంచి, అపూర్వమైన తేజస్సుతో, మహా బలశాలి, మహా వీరుడు అయిన ఒక మహాత్ముడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కృష్ణం రక్తామ్బరధరం రక్తాస్యం దున్దుభిస్వనమ్ । స్నిగ్ధహర్యక్షతనుజశ్మశ్రుప్రవరమూర్ధజమ్ ॥౧-౧౬-
ఆయన నల్లగా, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, ఎర్రటి నోరు కలిగి, డుండుభి మాదిరిగా గంభీరంగా ధ్వనిస్తూ, మెరిసే పసుపు రంగు రోమాలు, గడ్డ, ముద్దెతో అలంకరించబడ్డాడు.
శుభలక్షణసమ్పన్నం దివ్యాభరణభూషితమ్ । శైలశృఙ్గసముత్సేధం దృప్తశార్దూలవిక్రమమ్ ॥౧-౧౬-
శుభలక్షణాలతో, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, కొండ శిఖరంలా ఎత్తుగా, గర్వంతో ఉన్న సింహంలాంటి పరాక్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాడు.
దివాకరసమాకారం దీప్తానలశిఖోపమమ్ । తప్తజామ్బూనదమయీం రాజతాన్తపరిచ్ఛదామ్ ॥౧-౧౬-
సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, అగ్నిశిఖను పోలి, వెండిపొరలతో అలంకరించిన తాపిన బంగారంతో చేసిన పాత్రను పట్టుకున్నాడు.
దివ్యపాయససమ్పూర్ణాం పాత్రీం పత్నీమివ ప్రియామ్ । ప్రగృహ్య విపులాం దోర్భ్యాం స్వయం మాయామయీమివ ॥౧-౧౬-
దివ్యమైన పాయసం నిండిన ఆ పాత్రను, ప్రియమైన భార్యను ఆలింగనం చేసుకున్నట్టు, విస్తారమైన చేతులతో గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. అది మాయాజాలంతో తయారైనదిలా కనిపించింది.
తతః పరం తదా రాజా ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలిః । భగవన్ స్వాగతం తేఽస్తు కిమహం కరవాణి తే ॥౧-౧౬-
అప్పుడు రాజు చేతులు జోడించి, 'ప్రభూ! మీరు స్వాగతం. నేను మీకు ఏమి చేయగలను?' అని అడిగాడు.
అథో పునరిదం వాక్యం ప్రాజాపత్యో నరోఽబ్రవీత్ । రాజన్నర్చయతా దేవానద్య ప్రాప్తమిదం త్వయా ॥౧-౧౬-
అప్పుడా ప్రాజాపత్యుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! దేవతలను పూజించడంతో, ఈ రోజు నీకు ఇది లభించింది.'
ఇదం తు నరశార్దూల పాయసం దేవనిర్మితమ్ । ప్రజాకరం గృహాణ త్వం ధన్యమారోగ్యవర్ధనమ్ ॥౧-౧౬-
నరులలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా! దేవతలు తయారు చేసిన ఈ పాయసం సంతానాన్ని ప్రసాదించేది, అదృష్టాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని పెంచేది. దయచేసి దీన్ని స్వీకరించు.
భార్యాణామనురూపాణామశ్నీతేతి ప్రయచ్ఛ వై । తాసు త్వం లప్స్యసే పుత్రాన్ యదర్థం యజసే నృప ॥౧-౧౬-
నీ భార్యలకు, 'ఇది తినండి' అని చెప్పి ఈ పాయసాన్ని ఇవ్వు. రాజా! వాటివల్ల నీవు యజ్ఞం చేస్తున్న సంతానాన్ని పొందుతావు.
తథేతి నృపతిః ప్రీతః శిరసా ప్రతిగృహ్య తామ్ । పాత్రీం దేవాన్నసమ్పూర్ణాం దేవదత్తాం హిరణ్మయీమ్ ॥౧-౧౬-
రాజు ఆనందంతో తలవంచి, దేవతలు ఇచ్చిన ఆ బంగారు పాత్రలో ఉన్న దివ్యమైన ఆహారాన్ని స్వీకరించాడు.
అభివాద్య చ తద్భూతమద్భుతం ప్రియదర్శనమ్ । ముదా పరమయా యుక్తశ్చకారాభిప్రదక్షిణమ్ ॥౧-౧౬-
ఆ అద్భుతమైన, మధురమైన రూపాన్ని గౌరవంగా నమస్కరించి, పరమానందంతో చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగాడు.
తతో దశరథః ప్రాప్య పాయసం దేవనిర్మితమ్ । బభూవ పరమప్రీతః ప్రాప్య విత్తమివాధనః ॥౧-౧౬-
దేవతలు తయారు చేసిన పాయసం అందుకున్న దశరథుడు, ధనాన్ని పొందిన బీదవాడిలా అపార ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
తతస్తదద్భుతప్రఖ్యం భూతం పరమభాస్వరమ్ । సంవర్తయిత్వా తత్ కర్మ తత్రైవాన్తరధీయత ॥౧-౧౬-
ఆ అద్భుతమైన, ప్రకాశవంతమైన కార్యాన్ని పూర్తి చేసిన ఆ భూతం అక్కడే అదృశ్యమైంది.
హర్షరశ్మిభిరుద్ద్యోతం తస్యాన్తఃపురమాబభౌ । శారదస్యాభిరామస్య చన్ద్రస్యేవ నభోంఽశుభిః ॥౧-౧౬-
ఆ ఆనందపు కిరణాలతో అంతఃపురం ప్రకాశించింది. అది శరదృతువులో అందమైన ఆకాశం చంద్రుని కాంతితో మెరిసినట్టు కనిపించింది.
సోఽన్తఃపురం ప్రవిశ్యైవ కౌసల్యామిదమబ్రవీత్ । పాయసం ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్రీయం త్విదమాత్మనః ॥౧-౧౬-
అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించిన రాజు, కౌసల్యకు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాయసం తీసుకో, ఇది నీకు సంతానం కలిగించేందుకు.'
కౌసల్యాయై నరపతిః పాయసార్ధం దదౌ తదా । అర్ధాదర్ధం దదౌ చాపి సుమిత్రాయై నరాధిపః ॥౧-౧౬-
ఆ సమయంలో రాజు పాయసం సగం కౌసల్యకు ఇచ్చాడు. ఆ సగం లో మళ్లీ సగం సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
కైకేయ్యై చావశిష్టార్ధం దదౌ పుత్రార్థకారణాత్ । ప్రదదౌ చావశిష్టార్ధం పాయసస్యామృతోపమమ్ ॥౧-౧౬-
మిగిలిన సగాన్ని సంతానం కోసం కైకేయికి ఇచ్చాడు. మిగిలిన చివరి భాగాన్ని అమృతంతో సమానమైన ఆ పాయసాన్ని మళ్లీ సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
అనుచిన్త్య సుమిత్రాయై పునరేవ మహామతిః । ఏవం తాసాం దదౌ రాజా భార్యాణాం పాయసం పృథక్ ॥౧-౧౬-
మళ్లీ ఆలోచించి, రాజు మళ్లీ సుమిత్రకు ఒక భాగాన్ని ఇచ్చాడు. ఇలా తన భార్యలకు వేర్వేరుగా పాయసం ఇచ్చాడు.
తాశ్చైవం పాయసం ప్రాప్య నరేన్ద్రస్యోత్తమస్త్రియః । సమ్మానం మేనిరే సర్వాః ప్రహర్షోదితచేతసః ॥౧-౧౬-
ఇలా పాయసం అందుకున్న రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు, ఎంతో గౌరవంగా భావించి, హర్షంతో హృదయాలు నిండిపోయాయి.
తతస్తు తాః ప్రాశ్య తముత్తమస్త్రియో :::మహీపతేరుత్తమపాయసం పృథక్ । హుతాశనాదిత్యసమానతేజసో- :::ఽచిరేణ గర్భాన్ ప్రతిపేదిరే తదా ॥౧-౧౬-
తర్వాత ఆ రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు వేర్వేరుగా ఆ పాయసం తిని, అగ్ని, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో త్వరగా గర్భాన్ని ధరించారు.
తతస్తు రాజా ప్రతివీక్ష్య తాః స్త్రియః :::ప్రరూఢగర్భాః ప్రతిలబ్ధమానసః । బభూవ హృష్టస్త్రిదివే యథా హరిః :::సురేన్ద్రసిద్ధర్షిగణాభిపూజితః ॥౧-౧౬-
తర్వాత రాజు తన భార్యలు గర్భవతులైనట్టు చూసి, మనస్సుకు మళ్లీ ధైర్యం వచ్చి, దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు సత్కరించే ఇంద్రుడిలా ఎంతో సంతోషించాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో పదిహేడు వ సర్గం వినండి.
పుత్రత్వం తు గతే విష్ణౌ రాజ్ఞస్తస్య మహాత్మనః । ఉవాచ దేవతాః సర్వాః స్వయమ్భూర్భగవానిదమ్ ॥౧-౧౭-
విష్ణువు ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు కుమారుడిగా అవతరించిన తరువాత, స్వయంభువుడు అయిన భగవంతుడు అందరు దేవతలను ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
సత్యసంధస్య వీరస్య సర్వేషాం నో హితైషిణః । విష్ణోః సహాయాన్ బలినః సృజధ్వం కామరూపిణః ॥౧-౧౭-
సత్యవంతుడైన, వీరుడైన, అందరి మేలుకోరే ఆ రాజు కోసం, మీరు విష్ణువుకు సహాయంగా ఉండే, కావలసిన రూపం ధరించగల బలవంతులైన సహాయకులను సృష్టించండి.
మాయావిదశ్చ శూరాంశ్చ వాయువేగసమాన్ జవే । నయజ్ఞాన్ బుద్ధిసమ్పన్నాన్ విష్ణుతుల్యపరాక్రమాన్ ॥౧-౧౭-
వారు మాయలో నిపుణులు, పరాక్రమవంతులు, గాలిలా వేగంగా ఉండాలి, పాలనలో నైపుణ్యం కలవారు, బుద్ధిశాలి, విష్ణువుతో సమానమైన శౌర్యం కలవారు కావాలి.
అసంహార్యానుపాయజ్ఞాన్ దివ్యసంహననాన్వితాన్ । సర్వాస్త్రగుణసమ్పన్నానమృతప్రాశనానివ ॥౧-౧౭-
అవీ అపరాజేయమైన బలంతో, ఓడించడానికి మార్గం తెలియని విధంగా, దివ్యమైన రూపాలతో, అన్ని దైవాస్త్రాల లక్షణాలు కలిగి, అమృతం తాగినవారిలా ఉన్నారు.
అప్సరస్సు చ ముఖ్యాసు గన్ధర్వీణాం తనూషు చ । యక్షపన్నగకన్యాసు ఋక్షవిద్యాధరీషు చ ॥౧-౧౭-
అప్సరసల్లో ముఖ్యులైనవారి లో, గంధర్వ స్త్రీల శరీరాల్లో, యక్షులు, నాగుల కుమార్తెలలో, ఋక్ష, విద్యాధరి స్త్రీలలో కూడా,
కిన్నరీణాం చ గాత్రేషు వానరీణాం తనూషు చ । సృజధ్వం హరిరూపేణ పుత్రాంస్తుల్యపరాక్రమాన్ ॥౧-౧౭-
కిన్నరి స్త్రీల శరీరాల్లో, వానర స్త్రీలలో కూడా, మీరు వానర రూపంలో, మీకు సమానమైన బలమున్న కుమారులను సృష్టించండి.
పూర్వమ్ ఏవ మయా సృష్టో జామ్బవాన్ ఋక్ష పుఙ్గవః । జృమ్భమాణస్య సహసా మమ వక్రాత్ అజాయత ॥౧-౧౭-
ఇదివరకే నేను జాంబవంతుని, ఋక్షులలో శ్రేష్ఠుడిని సృష్టించాను. అతడు నా ఆవలితో అకస్మాత్తుగా పుట్టాడు.
తే తథోక్తా భగవతా తత్ ప్రతిశ్రుత్య శాసనమ్ । జనయామాసురేవం తే పుత్రాన్ వానరరూపిణః ॥౧-౧౭-
ఆ విధంగా భగవంతుడు చెప్పిన మాటను అంగీకరించి, ఆయన ఆజ్ఞను పాటించమని వాగ్దానం చేసి, వారు వానర రూపంలో కుమారులను పుట్టించారు.