నియుక్త: స్త్రీనియుక్తేన పిత్రా యో ఽసౌ మహాయశా: । వనవాసీ భవేతీహ సమా: కిల చతుర్దశ ।। ౨.౯౦.
పెద్ద పేరు ఉన్న రాముడు, ఒక మహిళ మాటలు విన్న తండ్రి ఆజ్ఞతో, ఇక్కడ పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసించమని పంపించబడ్డాడు.
కచ్చిన్న తస్యాపాపస్య పాపం కర్తుమిహేచ్ఛసి । అకణ్టకం భోక్తుమనా రాజ్యం తస్యానుజస్య చ ।। ౨.౯౦.
ఆ పాపం లేని రామునికి నష్టం చేయాలని, అతని తమ్ముడితో కలిసి ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా రాజ్యం అనుభవించాలని నువ్వు ఆశించడమా?
ఏవముక్తో భరద్వాజం భరత: ప్రత్యువాచ హ । పర్య్యశ్రునయనో దు:ఖాద్వాచా సంసజ్జమానయా ।। ౨.౯౦.
భరద్వాజుడు ఇలా అన్న తర్వాత, భరతుడు కన్నీళ్లు కళ్లలో నిలువనివ్వకుండా, బాధతో గొంతు కట్టుకుని సమాధానమిచ్చాడు.
హతో ఽస్మి యది మామేవం భగవానపి మన్యతే । మత్తో న దోషమాశఙ్కే నైవం మామనుశాధి హి ।। ౨.౯౦.
భగవంతుడు కూడా నన్ను ఇలా అనుకుంటే, నేను నాశనమయ్యినట్లే. నాలో తప్పు అనుమానించకండి, దయచేసి నన్ను మందలించవద్దు.
న చైతదిష్టం మాతా మే యదవోచన్మదన్తరే । నాహమేతేన తుష్టశ్చ న తద్వచనమాదదే ।। ౨.౯౦.
నా తల్లి నా గైర్హాజరులో చెప్పింది ఆమెకు కూడా ఇష్టం లేదు. ఆ మాటలతో నాకు ఆనందం లేదు, వాటిని నేను అంగీకరించను కూడా.
అహం తు తం నరవ్యాఘ్రముపయాత: ప్రసాదక: । ప్రతినేతుమయోధ్యాం చ పాదౌ తస్యాభివన్దితుమ్ ।। ౨.౯౦.
నేను ఆ మహాపురుషుడి దగ్గరకు క్షమాపణతో వచ్చాను. ఆయన్ని అయోధ్యకు తీసుకెళ్లాలని, ఆయన పాదాలకు వందనం చేయాలని వచ్చాను.
త్వం మామేవఙ్గతం మత్వా ప్రసాదం కర్తుమర్హసి । శంస మే భగవన్ రామ: క్వ సమ్ప్రతి మహీపతి: ।। ౨.౯౦.
నన్ను ఇలా ఉన్నవాడిగా భావించి, మీరు నాపై దయ చూపాలి. భగవంతుడా, ఇప్పుడు రాముడు ఎక్కడ ఉన్నాడో నాకు చెప్పండి.
వసిష్ఠాదిభిర్ఋత్విగ్భిర్యాచితో భగవాంస్తత: । ఉవాచ తం భరద్వాజ: ప్రసాదాద్భరతం వచ: ।। ౨.౯౦.
వశిష్ఠుడు మొదలైన ఋత్వికులు కోరగా, భరద్వాజ మహర్షి భరతునికి సానుభూతితో ఇలా అన్నాడు.
త్వయ్యేతత్పురుషవ్యాఘ్ర యుక్తం రాఘవవంశజే । గురువృత్తిర్దమశ్చైవ సాధూనాం చానుయాయితా ।। ౨.౯౦.
రఘువంశజుడా, నరశ్రేష్ఠుడా! పెద్దల పట్ల గౌరవం, ఆత్మనిగ్రహం, సద్గుణుల మార్గాన్ని అనుసరించడం నీకు తగినదే.
జానే చైతన్మన:స్థం తే దృఢీకరణమస్త్వితి । అపృచ్ఛం త్వాం తథాత్యర్థం కీర్త్తిం సమభివర్ద్ధయన్ ।। ౨.౯౦.
ఇవి నీ మనసులో బలంగా ఉన్నాయని నాకు తెలుసు. నీ కీర్తి మరింత పెరగాలని నేను ఇంతగా అడిగాను.
జానే చ రామం ధర్మ్మజ్ఞం ససీతం సహలక్ష్మణమ్ । అసౌ వసతి తే భ్రాతా చిత్రకూటే మహాగిరౌ ।। ౨.౯౦.
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన రాముడు, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడితో కలిసి, నీ అన్నయ్య చిత్రకూట పర్వతంపై నివసిస్తున్నాడని నాకు తెలుసు.
శ్వస్తు గన్తాసి తం దేశం వసాద్య సహ మన్త్రిభి: । ఏతం మే కురు సుప్రాజ్ఞ కామం కామార్థకోవిద ।। ౨.౯౦.
నువ్వు నీ మంత్రులతో కలిసి ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుని, రేపు ఆ ప్రదేశానికి వెళ్ళవు. నా కోరికను నీవు నెరవేర్చు, జ్ఞానవంతుడా!
తతస్తథేత్యేవముదారదర్శన: ప్రతీతరూపో భరతో ఽబ్రవీద్వచ: । చకార బుద్ధిం చ తదా తదాశ్రమే నిశానివాసాయ నరాధిపాత్మజ: ।। ౨.౯౦.
అప్పుడు భరతుడు, విశాలమైన హృదయంతో, ధైర్యంగా 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానమిచ్చి, ఆ ఆశ్రమంలో రాత్రి ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదయోధ్యాకాణ్డే నవతితమ: సర్గ:
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన శ్రీమద్రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో తొంభైవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|ఏకనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center కృతబుద్ధిం నివాసాయ తత్రైవ స మునిస్తదా । భరతం కైకయీపుత్రమాతిథ్యేన న్యమన్త్రయత్ ।। ౨.౯౧.
ఆ సమయంలో ఆ మహర్షి అక్కడే ఉండాలని నిర్ణయించి, కైకేయి కుమారుడైన భరతునిని అతిథిగా ఆహ్వానించాడు.
అబ్రవీద్భరతస్త్వేనం నన్విదం భవతా కృతమ్ । పాద్యమర్ఘ్యం తథాతిథ్యం వనే యదుపపద్యతే ।। ౨.౯౧.
భరతుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, అడవిలో సాధ్యమైనంత అతిథి సత్కారం, పాద్యార్ఘ్యాదులు మీరు ఇప్పటికే చేసారు.'
అథోవాచ భరద్వాజో భరతం ప్రహసన్నివ । జానే త్వాం ప్రీతిసంయుక్తం తుష్యేస్త్వం యేన కేనచిత్ ।। ౨.౯౧.
అప్పుడు భరద్వాజుడు చిరునవ్వుతో భరతునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ప్రేమతో నిండినవాడివని నాకు తెలుసు. ఏ చిన్న గౌరవానికైనా సంతోషపడతావు.'
సేనాయాస్తు తవైతస్యా: కర్తుమిచ్ఛామి భోజనమ్ । మమ ప్రీతిర్యథారూపా త్వమర్హో మనుజాధిప ।। ౨.౯౧.
నీ సేనకు భోజనం ఏర్పాటు చేయాలని నాకు ఉంది. నా ప్రేమ యథావిధంగా ఉంది, నువ్వు దీనికి అర్హుడవు, నరాధిపుడా!
కిమర్థం చాపి నిక్షిప్య దూరే బలమిహాగత: । కస్మాన్నేహోపయాతోసి సబల: పురుషర్షభ ।। ౨.౯౧.
కానీ, నీవు నీ సైన్యాన్ని దూరంగా ఉంచి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నరశ్రేష్ఠుడా, సైన్యంతో ఎందుకు రాలేదు?
భరత: ప్రత్యువాచేదం ప్రాఞ్జలిస్తం తపోధనమ్ । ససైన్యో నోపయాతో ఽస్మి భగవన్ భగవద్భయాత్ ।। ౨.౯౧.
భరతుడు చేతులు జోడించి ఆ తపస్సు గలవాడితో ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, మీ భయంతోనే నేను సైన్యంతో రాలేదు.'
రాజ్ఞా చ భగవన్ నిత్యం రాజపుత్రేణ వా సదా । యత్నత: పరిహర్త్తవ్యా విషయేషు తపస్విన: ।। ౨.౯౧.
భగవంతుడా, రాజు గానీ, రాజ కుమారుడు గానీ, తమ రాజ్యంలో తపస్సు చేసే వారికి ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా రక్షణ కల్పించాలి.
వాజిముఖ్యా మనుష్యాశ్చ మత్తాశ్చ వరవారణా: । ప్రచ్ఛాద్య భగవన్ భూమిం మహతీమనుయాన్తి మామ్ ।। ౨.౯౧.
భగవంతుడా, ఉత్తమమైన గుఱ్ఱాలు, మనుషులు, మత్తుగా ఉన్న గొప్ప ఏనుగులు, వీరందరూ నా వెంట వచ్చి, ఈ విస్తారమైన భూమిని కప్పేస్తున్నారు.
తే వృక్షానుదకం భూమిమాశ్రమేషూటజాంస్తథా । న హింస్యురితి తేనాహమేక ఏవ సమాగత: ।। ౨.౯౧.
వారు చెట్లు, నీరు, భూమి, ఆశ్రమాల్లోని గుడిసెలు, ఏదైనా నష్టం చేయకూడదని, అందుకే నేను ఒక్కడే ఇక్కడికి వచ్చాను.
ఆనీయతామిత: సేనేత్యాజ్ఞప్త: పరమర్షిణా । తతస్తు చక్రే భరత: సేనాయా: సముపాగమమ్ ।। ౨.౯౧.
సైన్యాన్ని ఇక్కడికి తీసుకురమ్మని పరమ ఋషి ఆజ్ఞ ఇచ్చిన తరువాత, భరతుడు సైన్యం రాకకు ఏర్పాట్లు చేశాడు.
అగ్నిశాలాం ప్రవిశ్యాథ పీత్వాప: పరిమృజ్య చ । ఆతిథ్యస్య క్రియాహేతోర్విశ్వకర్మాణమాహ్వయత్ ।। ౨.౯౧.
తర్వాత, అగ్నిశాలలోకి వెళ్లి, నీరు తాగి, శరీరాన్ని శుభ్రం చేసుకుని, అతిథి సేవ కోసం విశ్వకర్మను పిలిపించాడు.
ఆహ్వయే విశ్వకర్మాణమహం త్వష్టారమేవ చ । ఆతిథ్యం కర్తుమిచ్ఛామి తత్ర మే సంవిధీయతామ్ ।। ౨.౯౧.
నేను విశ్వకర్మను, అలాగే త్వష్టారును పిలుస్తున్నాను. నాకు అతిథి సేవ చేయాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి అక్కడ నాకు ఏర్పాట్లు చేయండి.
ఆహ్వయే లోకపాలాంస్త్రీన్ దేవాన్ శక్రముఖాంస్తథా । ఆతిథ్యం కర్తుమిచ్ఛామి తత్ర మే సంవిధీయతామ్ ।। ౨.౯౧.
లోకాలను కాపాడే ముగ్గురు దేవతలను, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలను పిలుస్తున్నాను. నాకు అతిథి సేవ చేయాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి అక్కడ నాకు ఏర్పాట్లు చేయండి.
ప్రాక్స్రోతసశ్చ యా నద్య: ప్రత్యక్స్రోతస ఏవ చ । పృథివ్యామన్తరిక్షే చ సమాయాన్త్వద్య సర్వశ: ।। ౨.౯౧.
భూమిపై, ఆకాశంలో, తూర్పు వైపు పోయే నదులు, పడమర వైపు పోయే నదులు, ఇవన్నీ నేడు అన్ని విధాలుగా ఇక్కడికి రావాలి.
అన్యా: స్రవన్తు మైరేయం సురామన్యా: సునిష్ఠితామ్ । అపరాశ్చోదకం శీతమిక్షుకాణ్డరసోపమమ్ ।। ౨.౯౧.
కొన్ని నదులు మద్యం ప్రవహించాలి, మరికొన్ని మంచి మద్యం ప్రవహించాలి, ఇంకొన్ని చల్లని నీరు, చెరకు రసం లాంటి నీరు ప్రవహించాలి.
ఆహ్వయే దేవగన్ధర్వాన్ విశ్వావసుహహాహుహూన్ । తథైవాప్సరసో దేవీర్గన్ధర్వ్వీశ్చాపి సర్వశ: ।। ౨.౯౧.
నేను విశ్వావసు, హాహా, హూహూ అనే దేవగంధర్వులను, అలాగే అన్ని అప్సరసలను, గంధర్విణులను కూడా పిలుస్తున్నాను.