ఉపాయః కో వధే తస్య రాక్షసాధిపతేః సురాః । యమహం తం సమాస్థాయ నిహన్యామృషికణ్టకమ్ ॥౧-౧౬-
దేవతలారా! ఆ రాక్షసాధిపతిని సంహరించేందుకు ఏ మార్గం ఉంది? ఆ మార్గాన్ని నేను అనుసరించి, ఋషుల్ని బాధించే వాడిని సంహరించగలను?
ఏవముక్తాః సురాః సర్వే ప్రత్యూచుర్విష్ణుమవ్యయమ్ । మానుషం రూపమాస్థాయ రావణం జహి సంయుగే ॥౧-౧౬-
విష్ణువుకు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవతలందరూ సమాధానంగా, 'మానవ రూపాన్ని ధరించి, యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించు' అని చెప్పారు.
స హి తేపే తపస్తీవ్రం దీర్ఘకాలమరిన్దమః । యేన తుష్టోఽభవద్ బ్రహ్మా లోకకృల్లోకపూర్వజః ॥౧-౧౬-
ఆ శత్రునాశకుడు రావణుడు, దీర్ఘకాలం ఘోరమైన తపస్సు చేసి, దానివల్ల లోకాలను సృష్టించిన బ్రహ్మను సంతుష్టిపరిచాడు.
సంతుష్టః ప్రదదౌ తస్మై రాక్షసాయ వరం ప్రభుః । నానావిధేభ్యో భూతేభ్యో భయం నాన్యత్ర మానుషాత్ ॥౧-౧౬-
ఆ ప్రభువు సంతోషించి, ఆ రాక్షసునికి వరమిచ్చాడు: ఎన్నో రకాల ప్రాణుల నుండి భయం ఉండదని, కానీ మానవుల నుండి మాత్రం మినహాయింపు అని.
అవజ్ఞాతాః పురా తేన వరదానే హి మానవాః । ఏవం పితామహాత్ తస్మాత్ వరదానేన గర్వితః ॥౧-౧౬-
ఆ వరం తీసుకునే సమయంలో మానవులను రావణుడు లెక్కచేయలేదు. అందుకే, పితామహుడిచ్చిన వరంతో అతడు గర్వంతో ఊగిపోయాడు.
ఉత్సాదయతి లోకాంస్త్రీన్ స్త్రియశ్చాప్యుపకర్షతి । తస్మాత్ తస్య వధో దృష్టో మానుషేభ్యః పరంతప ॥౧-౧౬-
అతడు మూడు లోకాలను నాశనం చేస్తూ, స్త్రీలను కూడా అపహరిస్తున్నాడు. అందువల్ల, పరంతపా! అతని మరణం మానవుల చేతిలోనే నిర్ణయించబడింది.
ఇత్యేతద్ వచనం శ్రుత్వా సురాణాం విష్ణురాత్మవాన్ । పితరం రోచయామాస తదా దశరథం నృపమ్ ॥౧-౧౬-
దేవతల మాటలు విని, ఆత్మవంతుడైన విష్ణువు, అప్పుడే దశరథ మహారాజును తన తండ్రిగా ఎంచుకున్నాడు.
స చాప్యపుత్రో నృపతిస్తస్మిన్ కాలే మహాద్యుతిః । అయజత్ పుత్రియామిష్టిం పుత్రేప్సురరిసూదనః ॥౧-౧౬-
ఆ సమయంలో మహాతేజస్వి అయిన ఆ రాజుకు సంతానం లేకపోయింది. కుమారుని కోరికతో, శత్రునాశకుడు పుత్రకామేశ్టి యాగం నిర్వహించాడు.
స కృత్వా నిశ్చయం విష్ణురామన్త్ర్య చ పితామహమ్ । అన్తర్ధానం గతో దేవైః పూజ్యమానో మహర్షిభిః ॥౧-౧౬-
తన నిర్ణయం తీసుకుని, విష్ణువు పితామహుడితో సంప్రదించి, దేవతలు, మహర్షులు పూజిస్తుండగా, కనబడకుండా అంతర్ధానమయ్యాడు.
తతో వై యజమానస్య పావకాదతులప్రభమ్ । ప్రాదుర్భూతం మహద్ భూతం మహావీర్యం మహాబలమ్ ॥౧-౧౬-
తర్వాత, ఆ యజ్ఞం చేస్తున్న రాజు యాగాగ్నిలోంచి, అపూర్వమైన తేజస్సుతో, మహా బలశాలి, మహా వీరుడు అయిన ఒక మహాత్ముడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కృష్ణం రక్తామ్బరధరం రక్తాస్యం దున్దుభిస్వనమ్ । స్నిగ్ధహర్యక్షతనుజశ్మశ్రుప్రవరమూర్ధజమ్ ॥౧-౧౬-
ఆయన నల్లగా, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, ఎర్రటి నోరు కలిగి, డుండుభి మాదిరిగా గంభీరంగా ధ్వనిస్తూ, మెరిసే పసుపు రంగు రోమాలు, గడ్డ, ముద్దెతో అలంకరించబడ్డాడు.
శుభలక్షణసమ్పన్నం దివ్యాభరణభూషితమ్ । శైలశృఙ్గసముత్సేధం దృప్తశార్దూలవిక్రమమ్ ॥౧-౧౬-
శుభలక్షణాలతో, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, కొండ శిఖరంలా ఎత్తుగా, గర్వంతో ఉన్న సింహంలాంటి పరాక్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాడు.
దివాకరసమాకారం దీప్తానలశిఖోపమమ్ । తప్తజామ్బూనదమయీం రాజతాన్తపరిచ్ఛదామ్ ॥౧-౧౬-
సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, అగ్నిశిఖను పోలి, వెండిపొరలతో అలంకరించిన తాపిన బంగారంతో చేసిన పాత్రను పట్టుకున్నాడు.
దివ్యపాయససమ్పూర్ణాం పాత్రీం పత్నీమివ ప్రియామ్ । ప్రగృహ్య విపులాం దోర్భ్యాం స్వయం మాయామయీమివ ॥౧-౧౬-
దివ్యమైన పాయసం నిండిన ఆ పాత్రను, ప్రియమైన భార్యను ఆలింగనం చేసుకున్నట్టు, విస్తారమైన చేతులతో గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. అది మాయాజాలంతో తయారైనదిలా కనిపించింది.
తతః పరం తదా రాజా ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలిః । భగవన్ స్వాగతం తేఽస్తు కిమహం కరవాణి తే ॥౧-౧౬-
అప్పుడు రాజు చేతులు జోడించి, 'ప్రభూ! మీరు స్వాగతం. నేను మీకు ఏమి చేయగలను?' అని అడిగాడు.
అథో పునరిదం వాక్యం ప్రాజాపత్యో నరోఽబ్రవీత్ । రాజన్నర్చయతా దేవానద్య ప్రాప్తమిదం త్వయా ॥౧-౧౬-
అప్పుడా ప్రాజాపత్యుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! దేవతలను పూజించడంతో, ఈ రోజు నీకు ఇది లభించింది.'
ఇదం తు నరశార్దూల పాయసం దేవనిర్మితమ్ । ప్రజాకరం గృహాణ త్వం ధన్యమారోగ్యవర్ధనమ్ ॥౧-౧౬-
నరులలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా! దేవతలు తయారు చేసిన ఈ పాయసం సంతానాన్ని ప్రసాదించేది, అదృష్టాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని పెంచేది. దయచేసి దీన్ని స్వీకరించు.
భార్యాణామనురూపాణామశ్నీతేతి ప్రయచ్ఛ వై । తాసు త్వం లప్స్యసే పుత్రాన్ యదర్థం యజసే నృప ॥౧-౧౬-
నీ భార్యలకు, 'ఇది తినండి' అని చెప్పి ఈ పాయసాన్ని ఇవ్వు. రాజా! వాటివల్ల నీవు యజ్ఞం చేస్తున్న సంతానాన్ని పొందుతావు.
తథేతి నృపతిః ప్రీతః శిరసా ప్రతిగృహ్య తామ్ । పాత్రీం దేవాన్నసమ్పూర్ణాం దేవదత్తాం హిరణ్మయీమ్ ॥౧-౧౬-
రాజు ఆనందంతో తలవంచి, దేవతలు ఇచ్చిన ఆ బంగారు పాత్రలో ఉన్న దివ్యమైన ఆహారాన్ని స్వీకరించాడు.
అభివాద్య చ తద్భూతమద్భుతం ప్రియదర్శనమ్ । ముదా పరమయా యుక్తశ్చకారాభిప్రదక్షిణమ్ ॥౧-౧౬-
ఆ అద్భుతమైన, మధురమైన రూపాన్ని గౌరవంగా నమస్కరించి, పరమానందంతో చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగాడు.
తతో దశరథః ప్రాప్య పాయసం దేవనిర్మితమ్ । బభూవ పరమప్రీతః ప్రాప్య విత్తమివాధనః ॥౧-౧౬-
దేవతలు తయారు చేసిన పాయసం అందుకున్న దశరథుడు, ధనాన్ని పొందిన బీదవాడిలా అపార ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
తతస్తదద్భుతప్రఖ్యం భూతం పరమభాస్వరమ్ । సంవర్తయిత్వా తత్ కర్మ తత్రైవాన్తరధీయత ॥౧-౧౬-
ఆ అద్భుతమైన, ప్రకాశవంతమైన కార్యాన్ని పూర్తి చేసిన ఆ భూతం అక్కడే అదృశ్యమైంది.
హర్షరశ్మిభిరుద్ద్యోతం తస్యాన్తఃపురమాబభౌ । శారదస్యాభిరామస్య చన్ద్రస్యేవ నభోంఽశుభిః ॥౧-౧౬-
ఆ ఆనందపు కిరణాలతో అంతఃపురం ప్రకాశించింది. అది శరదృతువులో అందమైన ఆకాశం చంద్రుని కాంతితో మెరిసినట్టు కనిపించింది.
సోఽన్తఃపురం ప్రవిశ్యైవ కౌసల్యామిదమబ్రవీత్ । పాయసం ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్రీయం త్విదమాత్మనః ॥౧-౧౬-
అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించిన రాజు, కౌసల్యకు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాయసం తీసుకో, ఇది నీకు సంతానం కలిగించేందుకు.'
కౌసల్యాయై నరపతిః పాయసార్ధం దదౌ తదా । అర్ధాదర్ధం దదౌ చాపి సుమిత్రాయై నరాధిపః ॥౧-౧౬-
ఆ సమయంలో రాజు పాయసం సగం కౌసల్యకు ఇచ్చాడు. ఆ సగం లో మళ్లీ సగం సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
కైకేయ్యై చావశిష్టార్ధం దదౌ పుత్రార్థకారణాత్ । ప్రదదౌ చావశిష్టార్ధం పాయసస్యామృతోపమమ్ ॥౧-౧౬-
మిగిలిన సగాన్ని సంతానం కోసం కైకేయికి ఇచ్చాడు. మిగిలిన చివరి భాగాన్ని అమృతంతో సమానమైన ఆ పాయసాన్ని మళ్లీ సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
అనుచిన్త్య సుమిత్రాయై పునరేవ మహామతిః । ఏవం తాసాం దదౌ రాజా భార్యాణాం పాయసం పృథక్ ॥౧-౧౬-
మళ్లీ ఆలోచించి, రాజు మళ్లీ సుమిత్రకు ఒక భాగాన్ని ఇచ్చాడు. ఇలా తన భార్యలకు వేర్వేరుగా పాయసం ఇచ్చాడు.
తాశ్చైవం పాయసం ప్రాప్య నరేన్ద్రస్యోత్తమస్త్రియః । సమ్మానం మేనిరే సర్వాః ప్రహర్షోదితచేతసః ॥౧-౧౬-
ఇలా పాయసం అందుకున్న రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు, ఎంతో గౌరవంగా భావించి, హర్షంతో హృదయాలు నిండిపోయాయి.
తతస్తు తాః ప్రాశ్య తముత్తమస్త్రియో :::మహీపతేరుత్తమపాయసం పృథక్ । హుతాశనాదిత్యసమానతేజసో- :::ఽచిరేణ గర్భాన్ ప్రతిపేదిరే తదా ॥౧-౧౬-
తర్వాత ఆ రాజు యొక్క ఉత్తమ భార్యలు వేర్వేరుగా ఆ పాయసం తిని, అగ్ని, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో త్వరగా గర్భాన్ని ధరించారు.
తతస్తు రాజా ప్రతివీక్ష్య తాః స్త్రియః :::ప్రరూఢగర్భాః ప్రతిలబ్ధమానసః । బభూవ హృష్టస్త్రిదివే యథా హరిః :::సురేన్ద్రసిద్ధర్షిగణాభిపూజితః ॥౧-౧౬-
తర్వాత రాజు తన భార్యలు గర్భవతులైనట్టు చూసి, మనస్సుకు మళ్లీ ధైర్యం వచ్చి, దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు సత్కరించే ఇంద్రుడిలా ఎంతో సంతోషించాడు.