భరతస్య తు తస్య ఆజ్ఞామ్ ప్రతిగృహ్య ప్రహర్షితః । రథమ్ గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తమ్ పరమ వాజిభిః ॥౨-౮౨-
భరతుని ఆజ్ఞను ఆనందంగా స్వీకరించిన సుమంత్రుడు, ఉత్తమమైన గుర్రాలతో జోడించిన రథాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
స రాఘవః సత్య ధృతిః ప్రతాపవాన్ । బ్రువన్ సుయుక్తమ్ దృఢ సత్య విక్రమః । గురుమ్ మహా అరణ్య గతమ్ యశస్వినమ్ । ప్రసాదయిష్యన్ భరతః అబ్రవీత్ తదా ॥౨-౮౨-
సత్య నిశ్చయుడైన, పరాక్రమశాలి రాఘవుడు, మంచి మాటలు చెప్పి, దృఢంగా వ్యవహరించేవాడు. అటువంటి మహానుభావుడు అరణ్యంలో ఉన్న తన అన్నయ్యను ప్రసన్నం చేయాలని భావించిన భరతుడు, అప్పుడా మాటలు చెప్పాడు.
తూణ సముత్థాయ సుమన్త్ర గచ్చ । బలస్య యోగాయ బల ప్రధానాన్ । ఆనేతుమ్ ఇచ్చామి హి తమ్ వనస్థమ్ । ప్రసాద్య రామమ్ జగతః హితాయ ॥౨-౮౨-
సుమంత్రా, వెంటనే లేచి, సైన్యాధికారుల దగ్గరకు వెళ్లి సైన్యాన్ని కూడగట్టమని చెప్పు. ఎందుకంటే, అరణ్యంలో ఉన్న రాముని, లోకహితార్థంగా తిరిగి తీసుకురావాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
స సూత పుత్రః భరతేన సమ్యగ్ । ఆజ్ఞాపితః సమ్పరిపూర్ణ కామః । శశాస సర్వాన్ ప్రకృతి ప్రధానాన్ । బలస్య ముఖ్యామః చ సుహృజ్ జనమ్ చ ॥౨-౮౨-
భరతుని సరిగ్గా చెప్పిన ఆజ్ఞతో సంతృప్తి చెందిన సారథిపుత్రుడు, అన్ని ముఖ్య ప్రజలను, సైన్యాధికారులను, తన మిత్రులను ఆదేశించాడు.
తతః సముత్థాయ కులే కులే తే । రాజన్య వైశ్యా వృషలాః చ విప్రాః । అయూయుజన్న్ ఉష్ట్ర రథాన్ ఖరామః చ। నాగాన్ హయామః చైవ కుల ప్రసూతాన్ ॥౨-౮౨-
తర్వాత, ప్రతి ఇంట్లో క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, బ్రాహ్మణులు, తమ వంశంలో పుట్టిన ఒంటెలు, రథాలు, ఖరాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నింటినీ జోడించారు.
thumb|త్ర్యశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే త్ర్యశీతితమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో, ఎనభై మూడవ సర్గ చదవబడుతోంది.
తతః సముత్థితః కాల్యమ్ ఆస్థాయ స్యన్దన ఉత్తమమ్ । ప్రయయౌ భరతః శీఘ్రమ్ రామ దర్శన కాన్క్షయా ॥౨-౮౩-
తర్వాత, తెల్లవారుజామున లేచి, ఉత్తమమైన రథాన్ని ఎక్కి, రాముని దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో భరతుడు వేగంగా బయలుదేరాడు.
అగ్రతః ప్రయయుస్ తస్య సర్వే మన్త్రి పురోధసః । అధిరుహ్య హయైః యుక్తాన్ రథాన్ సూర్య రథ ఉపమాన్ ॥౨-౮౩-
అతని మంత్రులు, పురోహితులు అందరూ ముందుగా, సూర్యుని రథంలా ప్రకాశించే గుర్రాలతో జోడించిన రథాలను ఎక్కి బయలుదేరారు.
నవ నాగ సహస్రాణి కల్పితాని యథా విధి । అన్వయుర్ భరతమ్ యాన్తమ్ ఇక్ష్వాకు కుల నన్దనమ్ ॥౨-౮౩-
విధి ప్రకారం సిద్ధంగా ఉంచిన తొమ్మిది వేల ఏనుగులు, ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందమైన భరతుని వెంబడి వెళ్లాయి.
షష్ఠీ రథ సహస్రాణి ధన్వినో వివిధ ఆయుధాః । అన్వయుర్ భరతమ్ యాన్తమ్ రాజ పుత్రమ్ యశస్వినమ్ ॥౨-౮౩-
అన్నివిధాల ఆయుధాలు ధరించిన అరవై వేల రథాలు, యశస్వి రాజపుత్రుడైన భరతుని వెంబడి వెళ్లాయి.
శతమ్ సహస్రాణి అశ్వానామ్ సమారూఢాని రాఘవమ్ । అన్వయుర్ భరతమ్ యాన్తమ్ రాజ పుత్రమ్ యశస్వినమ్ ॥౨-౮౩-
వంద వేల గుర్రాలు, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాటిని ఎక్కినవారు, యశస్వి భరతుని వెంబడి వెళ్లారు.
కైకేయీ చ సుమిత్రా చ కౌసల్యా చ యశస్వినీ । రామ ఆనయన సమ్హృష్టా యయుర్ యానేన భాస్వతా ॥౨-౮౩-
కైకేయి, సుమిత్ర, యశస్విని కౌసల్య, రాముని తిరిగి తీసుకురావాలని ఆనందంతో ప్రకాశించే వాహనాల్లో బయలుదేరారు.
ప్రయాతాః చ ఆర్య సమ్ఘాతా రామమ్ ద్రష్టుమ్ సలక్ష్మణమ్ । తస్య ఏవ చ కథాః చిత్రాః కుర్వాణా హృష్ట మానసాః ॥౨-౮౩-
ఆర్యుల సమూహాలు ఆనందంగా రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి చూడటానికి బయలుదేరారు. వారు రాముని గురించి హర్షంగా మాట్లాడుకుంటూ వెళ్లారు.
మేఘ శ్యామమ్ మహా బాహుమ్ స్థిర సత్త్వమ్ దృఢ వ్రతమ్ । కదా ద్రక్ష్యామహే రామమ్ జగతః శోక నాశనమ్ ॥౨-౮౩-
మేఘంలా నలుపుగా ఉన్నవాడు, బలమైన భుజాలు కలవాడు, స్థిరమైన మనస్సు, దృఢమైన వ్రతం గల రాముడు, లోకమంతా బాధను పోగొట్టే వాడిని మనం ఎప్పుడు చూడగలుగుతామో!
దృష్టఏవ హి నః శోకమ్ అపనేష్యతి రాఘవః । తమః సర్వస్య లోకస్య సముద్యన్న్ ఇవ భాస్కరః ॥౨-౮౩-
రాఘవుడిని ఒక్కసారి చూస్తే చాలు, మన బాధ అంతా పోతుంది. ఉదయించే సూర్యుడు ప్రపంచం అంతా చీకటిని పోగొట్టినట్టు ఆయన మన దుఃఖాన్ని తొలగిస్తాడు.
ఇతి ఏవమ్ కథయన్తః తే సమ్ప్రహృష్టాః కథాః శుభాః । పరిష్వజానాః చ అన్యోన్యమ్ యయుర్ నాగరికాః తదా ॥౨-౮౩-
అలా పరస్పరం ముచ్చటించుకుంటూ, ఆనందంగా, శుభమైన మాటలు చెప్పుకుంటూ, ఆ నగర ప్రజలు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుని బయలుదేరారు.
యే చ తత్ర అపరే సర్వే సమ్మతా యే చ నైగమాః । రామమ్ ప్రతి యయుర్ హృష్టాః సర్వాః ప్రకృతయః తదా ॥౨-౮౩-
అక్కడ ఉన్న మిగతా గౌరవనీయులు, పట్టణ ప్రజలు అందరూ ఆనందంగా రాముని వైపు వెళ్లారు.
మణి కారాః చ యే కేచిత్ కుమ్భ కారాః చ శోభనాః । సూత్ర కర్మ కృతః చైవ యే చ శస్త్ర ఉపజీవినః ॥౨-౮౩-
మణిపనిచేసేవారు, మంచి కుండల తయారుచేసేవారు, నూలుపనిచేసేవారు, ఆయుధాలతో జీవించే వారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
మాయూరకాః క్రాకచికా రోచకా వేధకాః తథా । దన్త కారాః సుధా కారాః తథా గన్ధ ఉపజీవినః ॥౨-౮౩-
నెమలి అలంకారాలు చేసే వారు, రేచకులు, చెక్కుబండ్లవారు, త్రవ్వేవారు, దంతాల పనివారు, గోపురాలకు పూతపెట్టేవారు, పరిమళాలతో జీవించే వారు కూడా ఉన్నారు.
సువర్ణ కారాః ప్రఖ్యాతాః తథా కమ్బల ధావకాః । స్నాపక ఆచ్చాదకా వైద్యా ధూపకాః శౌణ్డికాః తథా ॥౨-౮౩-
ప్రముఖమైన బంగారు పనివారు, కంబళాలు కడిగేవారు, స్నానం చేయించేవారు, వస్త్రాలు వేసేవారు, వైద్యులు, ధూపం చేసే వారు, మద్యం తయారుచేసేవారు కూడా వెళ్లారు.
రజకాః తున్న వాయాః చ గ్రామ ఘోష మహత్తరాః । శైలూషాః చ సహ స్త్రీభిర్ యాన్తి కైవర్తకాః తథా ॥౨-౮౩-
దుస్తులు కడిగేవారు, కుట్టేవారు, గ్రామాలు, పల్లెల ప్రజలు, నటులు వారి భార్యలతో, పడవవాళ్లు కూడా వెళ్లారు.
సమాహితా వేదవిదో బ్రాహ్మణా వృత్త సమ్మతాః । గో రథైః భరతమ్ యాన్తమ్ అనుజగ్ముః సహస్రశః ॥౨-౮౩-
వేదాలు నేర్చుకున్న, మంచి ప్రవర్తన కల బ్రాహ్మణులు వేలాది మంది, గోవులతో, రథాలతో కలిసి భరతుని వెంట వెళ్లారు.
సువేషాః శుద్ధ వసనాః తామ్ర మృష్ట అనులేపనాః । సర్వే తే వివిధైః యానైః శనైః భరతమ్ అన్వయుః ॥౨-౮౩-
వారు అందరూ మంచి దుస్తులు ధరించి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు వేసుకుని, మెరిసే రాగి ఆభరణాలు ధరించి,色色 రకాల వాహనాల్లో నెమ్మదిగా భరతుని వెంట వెళ్లారు.
ప్రహృష్ట ముదితా సేనా సాన్వయాత్ కైకయీ సుతమ్ । భ్రాతురానయనే యాన్తమ్ భరతమ్ భ్రాతృవత్సలమ్ ॥౨-౮౩-
ఆ సైన్యం ఎంతో ఆనందంగా, ఉల్లాసంగా, కైకేయి కుమారుడు, అన్నయ్యను తెచ్చుకోవడానికి బయలుదేరిన భరతుని వెంట వెళ్లింది.
తే గత్వా దూరమధ్వానమ్ రథమ్ యానాశ్వకుఞ్జరైః । సమాసేదుస్తతో గఙ్గామ్ శృఙ్గిబేరపురమ్ ప్రతి ॥౨-౮౩-
వారు రథాలు, వాహనాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులతో చాలా దూరం ప్రయాణించి, శృంగివేరపురం దగ్గర గంగా నదిని చేరుకున్నారు.
యత్ర రామసఖో వీరో గుహో జ్ఞాతిగణైర్వృతః । నివసత్యప్రమాదేన దేశమ్ తమ్ పరిపాలయన్ ॥౨-౮౩-
అక్కడ రాముని స్నేహితుడు, వీరుడు అయిన గుహుడు తన బంధువులతో కలిసి అప్రమత్తంగా ఆ ప్రాంతాన్ని కాపాడుతూ నివసిస్తున్నాడు.
ఉపేత్య తీరమ్ గఙ్గాయాశ్చక్రమాకైరలఙ్కతమ్ । వ్యవతిష్ఠత సా సేనా భరతస్య అనుయాయినీ ॥౨-౮౩-
గంగ తీరానికి చేరుకుని, చక్రాలు, గొడ్డళ్లతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రదేశంలో, భరతుని వెంట వచ్చిన సైన్యం అక్కడ నిలిచింది.
నిరీక్ష్య అనుగతామ్ సేనామ్ తామ్ చ గన్గామ్ శివ ఉదకామ్ । భరతః సచివాన్ సర్వాన్ అబ్రవీద్ వాక్య కోవిదః ॥౨-౮౩-
తన వెంట వచ్చిన సైన్యాన్ని, పవిత్రమైన గంగా జలాన్ని చూసి, మాటలో నైపుణ్యం కల భరతుడు తన మంత్రులకు ఇలా అన్నాడు:
నివేశయత మే సైన్యమ్ అభిప్రాయేణ సర్వశః । విశ్రాన్తః ప్రతరిష్యామః శ్వైదానీమ్ మహా నదీమ్ ॥౨-౮౩-
నా సైన్యాన్ని అవసరమైన విధంగా అన్ని చోట్ల ఏర్పాటు చేయండి. విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత రేపు ఈ గొప్ప నదిని దాటి వెళ్దాం.
దాతుమ్ చ తావద్ ఇచ్చామి స్వర్ గతస్య మహీ పతేః । ఔర్ధ్వదేహ నిమిత్త అర్థమ్ అవతీర్య ఉదకమ్ నదీమ్ ॥౨-౮౩-
ఇప్పుడు పరలోకానికి వెళ్లిన రాజు కోసం, అంత్యక్రియల నిమిత్తం, నదికి దిగి నీరు సమర్పించాలనుకుంటున్నాను.