ఆభిషేచనికమ్ భాణ్డమ్ కృత్వా సర్వమ్ ప్రదక్షిణమ్ । భరతః తమ్ జనమ్ సర్వమ్ ప్రత్యువాచ ధృత వ్రతః ॥౨-౭౯-
అభిషేకానికి కావలసిన వస్తువులన్నింటినీ ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, ధృఢనిశ్చయంతో ఉన్న భరతుడు ఆ ప్రజలందరితో మాట్లాడాడు.
జ్యేష్ఠస్య రాజతా నిత్యమ్ ఉచితా హి కులస్య నః । న ఏవమ్ భవన్తః మామ్ వక్తుమ్ అర్హన్తి కుశలా జనాః ॥౨-౭౯-
'మన వంశంలో పెద్దవాడికే రాజ్యాధికారం సదా ఉండాలి. మీరు జ్ఞానులు, నాకు ఇలా చెప్పడం సరిఅయినది కాదు.'
రామః పూర్వో హి నో భ్రాతా భవిష్యతి మహీ పతిః । అహమ్ తు అరణ్యే వత్స్యామి వర్షాణి నవ పన్చ చ ॥౨-౭౯-
రాముడు మనకు పెద్ద అన్నయ్య, భూమికి రాజు కూడా ఆయనే అవుతాడు. నేను మాత్రం పది నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలోనే ఉంటాను.
యుజ్యతామ్ మహతీ సేనా చతుర్ అన్గ మహా బలా । ఆనయిష్యామ్య్ అహమ్ జ్యేష్ఠమ్ భ్రాతరమ్ రాఘవమ్ వనాత్ ॥౨-౭౯-
పెద్ద సైన్యం, నాలుగు విభాగాలతో కూడిన బలమైన సేన సిద్ధం చేయండి. నేనే స్వయంగా అడవిలోనుండి పెద్ద అన్నయ్య రాఘవుని తీసుకొస్తాను.
ఆభిషేచనికమ్ చైవ సర్వమ్ ఏతత్ ఉపస్కృతమ్ । పురః కృత్య గమిష్యామి రామ హేతోర్ వనమ్ ప్రతి ॥౨-౭౯-
అభిషేకానికి కావాల్సిన వస్తువులన్నీ సిద్ధంగా ముందుగా తీసుకెళ్తాను. రాముని కోసం నేను అడవికి వెళ్తాను.
తత్ర ఏవ తమ్ నర వ్యాఘ్రమ్ అభిషిచ్య పురః కృతమ్ । ఆనేష్యామి తు వై రామమ్ హవ్య వాహమ్ ఇవ అధ్వరాత్ ॥౨-౭౯-
అక్కడే ఆ మానవ సింహుడైన రాముని యథావిధిగా అభిషేకం చేసి, యజ్ఞంలో నుండి అగ్ని తెచ్చినట్టు, రాముని తిరిగి తీసుకొస్తాను.
న సకామా కరిష్యామి స్వమ్ ఇమామ్ మాతృ గన్ధినీమ్ । వనే వత్స్యామ్య్ అహమ్ దుర్గే రామః రాజా భవిష్యతి ॥౨-౭౯-
స్వార్థంతో ఉన్న నా తల్లి కోరికలు నేను నెరవేర్చను. అడవిలో కఠినంగా ఉంటాను. రాముడు రాజుగా ఉంటాడు.
క్రియతామ్ శిల్పిభిః పన్థాః సమాని విషమాణి చ । రక్షిణః చ అనుసమ్యాన్తు పథి దుర్గ విచారకాః ॥౨-౭౯-
విపరీతమైన చోటైనా, సూటిగా ఉన్న చోటైనా, పనివాళ్లు రోడ్డు వేసేలా చేయండి. దుర్గమయమైన మార్గాల్లో నడవడంలో నిపుణులైన రక్షకులు కూడా మనతో పాటు రావాలి.
ఏవమ్ సమ్భాషమాణమ్ తమ్ రామ హేతోర్ నృప ఆత్మజమ్ । ప్రత్యువాచ జనః సర్వః శ్రీమద్ వాక్యమ్ అనుత్తమమ్ ॥౨-౭౯-
రాముని కోసం రాజ కుమారుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అక్కడున్న ప్రజలంతా ఎంతో అందంగా, శ్రేష్ఠంగా మాట్లాడారు.
ఏవమ్ తే భాషమాణస్య పద్మా శ్రీర్ ఉపతిష్ఠతామ్ । యః త్వమ్ జ్యేష్ఠే నృప సుతే పృథివీమ్ దాతుమ్ ఇచ్చసి ॥౨-౭౯-
నీవు ఇలా మాట్లాడుతూ, నీ పెద్ద అన్నయ్య రాజ కుమారునికి భూమిని ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నావు. నీకు లక్ష్మీ దేవి ఎల్లప్పుడూ అనుగ్రహంగా ఉండాలి.
అనుత్తమమ్ తత్ వచనమ్ నృప ఆత్మజ । ప్రభాషితమ్ సమ్శ్రవణే నిశమ్య చ । ప్రహర్షజాః తమ్ ప్రతి బాష్ప బిన్దవో । నిపేతుర్ ఆర్య ఆనన నేత్ర సమ్భవాః ॥౨-౭౯-
రాజ కుమారుడు చెప్పిన ఆ అపూర్వమైన మాటలు విని, ఆర్యుల కళ్ల నుంచి ఆనందబాష్పాలు వారి ముఖాలపై జారిపడ్డాయి.
ఊచుస్ తే వచనమ్ ఇదమ్ నిశమ్య హృష్టాః । సామాత్యాః సపరిషదో వియాత శోకాః । పన్థానమ్ నర వర భక్తిమాన్ జనః చ । వ్యాదిష్టః తవ వచనాచ్ చ శిల్పి వర్గః ॥౨-౭౯-
ఈ మాటలు విని, మంత్రులు, సభ్యులు సంతోషంతో, దుఃఖం లేకుండా ఇలా అన్నారు: 'నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం భక్తులు, పనివాళ్లు రోడ్డు పనికి సిద్ధమయ్యారు.'
thumb|అశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే అశీతితమః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అయోధ్య కాండలో ఎనభైవ సర్గను వినండి.
అథ భూమి ప్రదేశజ్ఞాః సూత్ర కర్మ విశారదాః । స్వ కర్మ అభిరతాః శూరాః ఖనకా యన్త్రకాః తథా ॥౨-౮౦-
తర్వాత భూమి పరిచయమున్న వారు, కొలత పనిలో నిపుణులు, తమ పనిని ప్రేమించే ధైర్యవంతులు, త్రవ్వే వారు, యంత్ర నిపుణులు బయలుదేరారు.
కర్మ అన్తికాః స్థపతయః పురుషా యన్త్ర కోవిదాః । తథా వర్ధకయః చైవ మార్గిణో వృక్ష తక్షకాః ॥౨-౮౦-
అలాగే పనివాళ్లను పర్యవేక్షించే వారు, యంత్రాలపై నైపుణ్యం ఉన్నవారు, కమ్మర్లు, మార్గాలు వేసేవారు, చెట్లు కోసేవారు కూడా ఉన్నారు.
కూప కారాః సుధా కారా వమ్శ కర్మ కృతః తథా । సమర్థా యే చ ద్రష్టారః పురతః తే ప్రతస్థిరే ॥౨-౮౦-
బావులు త్రవ్వేవారు, గోడలకు పూత వేసేవారు, వెదురు పనులు చేసే వారు, దారిని పరిశీలించడంలో నైపుణ్యం ఉన్నవారు ముందుగా వెళ్లారు.
స తు హర్షాత్ తమ్ ఉద్దేశమ్ జన ఓఘో విపులః ప్రయాన్ । అశోభత మహా వేగః సాగరస్య ఇవ పర్వణి ॥౨-౮౦-
ఆ పెద్ద జన సమూహం ఆనందంతో అక్కడికి బయలుదేరింది. వారు పరిపూర్ణ చంద్రుని సముద్రంలా ఉత్సాహంగా మెరిసిపోయారు.
తే స్వ వారమ్ సమాస్థాయ వర్త్మ కర్మాణి కోవిదాః । కరణైః వివిధ ఉపేతైః పురస్తాత్ సమ్ప్రతస్థిరే ॥౨-౮౦-
తమ తమ పనులను చేపట్టి, రోడ్డు పనిలో నైపుణ్యం ఉన్న వారు వివిధ పనిముట్టులతో ముందుకు సాగారు.
లతా వల్లీః చ గుల్మామః చ స్థాణూన్ అశ్మనఏవ చ । జనాః తే చక్రిరే మార్గమ్ చిన్దన్తః వివిధాన్ ద్రుమాన్ ॥౨-౮౦-
వెల్లలు, దుంపలు, పొదలు, రాళ్లు, చెట్లు అన్నీ కోసుతూ, ప్రజలు మార్గాన్ని శుభ్రం చేశారు.
అవృక్షేషు చ దేశేషు కేచిత్ వృక్షాన్ అరోపయన్ । కేచిత్ కుఠారైఅః టన్కైః చ దాత్రైః చిన్దన్ క్వచిత్ క్వచిత్ ॥౨-౮౦-
చెట్లు లేని చోట కొందరు కొత్త చెట్లు నాటారు. మరికొందరు గొడ్డళ్లతో, కొడవళ్లతో, కత్తులతో చెట్లు కొట్టారు.
అపరే వీరణ స్తమ్బాన్ బలినో బలవత్తరాః । విధమన్తి స్మ దుర్గాణి స్థలాని చ తతః తతః ॥౨-౮౦-
మరికొందరు బలవంతులు, ఇంకా బలమైన వారు, మునుగుబోర్లను, మడత పొదలను చీల్చి, దుర్గమయమైన ప్రదేశాలను ఇక్కడ అక్కడ తేలిక చేయించారు.
అపరే అపూరయన్ కూపాన్ పామ్సుభిః శ్వభ్రమ్ ఆయతమ్ । నిమ్న భాగామ్స్ తథా కేచిత్ సమామః చక్రుః సమన్తతః ॥౨-౮౦-
ఇంకొందరు బావులను మట్టితో నింపారు, లోతైన గుంతలను పూడ్చారు, మరికొందరు చుట్టూ ఉన్న తక్కువ ప్రదేశాలను సమతలంగా చేశారు.
బబన్ధుర్ బన్ధనీయామః చ క్షోద్యాన్ సమ్చుక్షుదుస్ తదా । బిభిదుర్ భేదనీయామః చ తామ్స్ తాన్ దేశాన్ నరాః తదా ॥౨-౮౦-
అవసరమైన వాటిని కట్టారు, తీయాల్సిన చోట తీయించారు, పగలగొట్టాల్సిన ప్రదేశాలను పగలగొట్టారు.
అచిరేణ ఏవ కాలేన పరివాహాన్ బహు ఉదకాన్ । చక్రుర్ బహు విధ ఆకారాన్ సాగర ప్రతిమాన్ బహూన్ ॥౨-౮౦-
చాలా తక్కువ సమయంలోనే వారు అనేక రకాలుగా, సముద్రం లాంటి పెద్ద నీటి కాలువలను తవ్వారు.
నిర్జలేషు చ దేశేషు ఖానయామాసురుత్తమాన్ । ఉదపానాన్ బహువిధాన్ వేదికా పరిమణ్డితాన్ ॥౨-౮౦-
నీరు లేని పొడి ప్రాంతాల్లో వారు ఎన్నో మంచి బావులను, వివిధ ఆకారాలతో వేదికలు వేసి తవ్వారు.
ససుధా కుట్టిమ తలః ప్రపుష్పిత మహీ రుహః । మత్త ఉద్ఘుష్ట ద్విజ గణః పతాకాభిర్ అలమ్కృతః ॥౨-౮౦-
చక్కగా పలుచని మట్టితో పూత వేసిన నేల, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లు, మత్తులో ఉన్న పక్షుల కిలకిలారావాలు, జెండాలతో అలంకరించిన ఆ మార్గం ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
చన్దన ఉదక సమ్సిక్తః నానా కుసుమ భూషితః । బహ్వ్ అశోభత సేనాయాః పన్థాః స్వర్గ పథ ఉపమః ॥౨-౮౦-
గంధపు నీటితో చల్లార్చి,色色 పువ్వులతో అలంకరించిన ఆ సైన్య మార్గం, స్వర్గానికి పోయే దారిలా ప్రకాశించింది.
ఆజ్ఞాప్య అథ యథా ఆజ్ఞప్తి యుక్తాః తే అధికృతా నరాః । రమణీయేషు దేశేషు బహు స్వాదు ఫలేషు చ ॥౨-౮౦-
ఆ తరువాత, ఆదేశించిన ప్రకారం పనిచేసే అధికారులు, రుచికరమైన పండ్లతో నిండిన అందమైన ప్రదేశాలను ఎంచుకున్నారు.
యో నివేశః తు అభిప్రేతః భరతస్య మహాత్మనః । భూయః తమ్ శోభయామ్ ఆసుర్ భూషాభిర్ భూషణ ఉపమమ్ ॥౨-౮౦-
మహాత్ముడు భరతుడు కోరుకున్న వాసస్థలాన్ని, మరింత అలంకరించి, ఆభరణంలా మెరవజేశారు.
నక్షత్రేషు ప్రశస్తేషు ముహూర్తేషు చ తద్విదః । నివేశమ్ స్థాపయామ్ ఆసుర్ భరతస్య మహాత్మనః ॥౨-౮౦-
పండితులు, శుభమైన నక్షత్రాలు, ముహూర్తాలను చూసి, మహాత్ముడు భరతుని కోసం వాసస్థలాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.