కపాలపాణిః పృథివీమటతామ్ చీరసమ్వృతః । భిక్సమాణో యథోన్మత్తో యస్యార్యోఽనుమతే గతహ్ ॥౨-౭౫-
తలపోటు చేతిలో పట్టుకుని, చీరలు ధరించి, పిచ్చివాడిలా భిక్ష అడుగుతూ భూమి మీద తిరిగేవాడిగా ఉండాలి, ఆర్యుని అనుమతి పొంది ఉన్నవాడే కావాలి.
పానే ప్రసక్తో భవతు స్త్రీష్వక్షేషు చ నిత్యశః । కామ్క్రోధాభిభూతస్తు యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
పానంలో, స్త్రీల్లో, జూదంలో ఎప్పుడూ మునిగిపోయి, కామక్రోధాలకు లోనయ్యేవాడిగా ఉండాలి, ఆర్యుని అనుమతి పొంది ఉన్నవాడే కావాలి.
యస్య ధర్మే మనో భూయాదధర్మమ్ స నిషేవతామ్ । అపాత్రవర్షీ భవతు యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
ధర్మంలో మనసు పెట్టినా, అధర్మాన్ని ఆచరించాలి, అర్హత లేని వారికి దానం చేయాలి, ఆర్యుని అనుమతి పొంది ఉన్నవాడే కావాలి.
సమ్చితాన్యస్య విత్తాని వివిధాని సహస్రశః । దస్యుభిర్విప్రలుప్యన్తామ్ యశ్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
వివిధ రూపాల్లో వేలాది సంపద కూడబెట్టినా, దొంగలు దాన్ని దోచుకుపోవాలి, ఆర్యుని అనుమతి పొంది ఉన్నవాడే కావాలి.
ఉభే సమ్ధ్యే శయానస్య యత్ పాపమ్ పరికల్ప్యతే । తచ్ చ పాపమ్ భవేత్ తస్య యస్య ఆర్యో అనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
రెండు సంధ్యల సమయంలో నిద్రపోయినవారికి కలిగే పాపం, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే ఆ పాపం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
యద్ అగ్ని దాయకే పాపమ్ యత్ పాపమ్ గురు తల్పగే । మిత్ర ద్రోహే చ యత్ పాపమ్ తత్ పాపమ్ ప్రతిపద్యతామ్ ॥౨-౭౫-
అగ్ని సేవను నిర్లక్ష్యం చేసినవారికి, గురువు భార్యను అపహరించినవారికి, స్నేహితుడిని ద్రోహించినవారికి కలిగే పాపం, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
దేవతానామ్ పితృఋణామ్ చ మాతా పిత్రోస్ తథైవ చ । మా స్మ కార్షీత్ స శుశ్రూషామ్ యస్య ఆర్యో అనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
దేవతలు, పితృదేవతలు, తల్లి, తండ్రి వీరికి సేవ చేయకుండా ఉండాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
సతామ్ లోకాత్ సతామ్ కీర్త్యాః సజ్ జుష్టాత్ కర్మణః తథా । భ్రశ్యతు క్షిప్రమ్ అద్య ఏవ యస్య ఆర్యో అనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
సద్గుణుల లోకంలోనుండి, వారి కీర్తి నుండి, మంచి కార్యాల నుండి, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారు ఈ రోజు తక్షణమే తొలగిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
అపాస్య మాతృశుశ్రూషామనర్థే సోఽవతిష్ఠతామ్ । దీర్ఘబాహుర్మహావక్షా యస్యార్యోఽసుమతే గతః ॥౨-౭౫-
తల్లి సేవను వదిలిపెట్టి, ప్రయోజనం లేని జీవితం గడపాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, ఆ దీర్ఘబాహువు, విశాలవక్షస్సు కలవారికి అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
బహుపుత్రో దరిద్రశ్చ జ్వరరోగసమన్వితః । స భూయాత్సతతక్లేశీ యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
ఎన్ని మంది కుమారులు ఉన్నా, దరిద్రుడై, జ్వరాలు, వ్యాధులతో బాధపడుతూ, ఎప్పుడూ కష్టాల్లో ఉండాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఆశామాశమ్ సమానానామ్ దీనానామూర్ధ్వచక్షుషామ్ । ఆర్థినామ్ వితథామ్ కుర్యాద్యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
సమానులు, దుర్భాగ్యులు, ఆశగా ఎదురు చూస్తున్నవారు, దయచేయమని అడిగేవారికి తప్పుడు మాటలు చెప్పాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
మాయయా రమతామ్ నిత్యమ్ పరుషః పిశునోఽశుచిః । రాజ్Jనో భీత స్త్వధర్మాత్మా యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
అతడు ఎప్పుడూ మాయతో ప్రవర్తిస్తూ, కఠినంగా, అపవాదాలు చేస్తూ, అపవిత్రంగా, రాజును భయపడి, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి జీవించాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఋతుస్నాతామ్ సతీమ్ భార్యామృతుకాలానురోధినీమ్ । అతివర్తేత దుష్టాత్మా యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
పవిత్రంగా, కాలానికి అనుగుణంగా ఉన్న భార్యను అవమానించాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, ఆ దుష్టాత్ముడికి అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ధర్మదారాన్ పరిత్యజ్య పరదారాన్ని షేవతామ్ । త్యక్తధర్మరతిర్మూఢో యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
ధర్మపత్నిని వదిలిపెట్టి, పరస్త్రీలను ఆశ్రయించి, ధర్మాన్ని మరచిపోయిన మూర్ఖుడై ఉండాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
విప్రలు ప్తప్రజాతస్య దుష్కృతమ్ బ్రాహ్మణస్య యత్ । తదేవ ప్రతిపద్యేత యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
వంశం కోల్పోయిన బ్రాహ్మణుడికి కలిగే పాపం, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి పాపం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
పానీయదూషకే పాపమ్ తథైవ విషదాయకే । యత్తదేకః స లభతామ్ యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
నీటిని కలుషితం చేసినవారికి, విషం ఇచ్చినవారికి కలిగే పాపం, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
బ్రాహ్మణాయోద్యతామ్ పూజామ్ విహన్తు కలుషేన్ద్రియః । బాలవత్సామ్ చ గామ్ దోగ్దు యస్యర్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చే పూజను అడ్డుకునేవారిగా, దూడ కోసం ఉన్న ఆవును పాలించేవారిగా, అపవిత్రమైన మనస్సుతో ఉండాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి దుస్థితి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
తృష్ణార్తమ్ సతి పానీయే విప్రలమ్భేన యోజయేత్ । లభేత తస్య యత్పాపమ్ యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
నీరు ఉన్నా దాహంతో ఉన్నవారిని మోసం చేయాలని, ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే అలాంటి పాపం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
భక్త్యా వివదమానేషు మార్గమాశ్రిత్య పశ్యతః । తస్య పాపేన యుజ్యేత యస్యార్యోఽనుమతే గతః ॥౨-౭౫-
ఇతరులు భక్తితో వాదిస్తూ, సత్య మార్గాన్ని వెతుకుతున్నప్పుడు, వారి పాపం ఆ మహానుభావుడు ఎవరి అనుమతితో వెళ్లాడో, వారికే కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
విహీనామ్ పతి పుత్రాభ్యామ్ కౌసల్యామ్ పార్థివ ఆత్మజః । ఏవమ్ ఆశ్వసయన్న్ ఏవ దుహ్ఖ ఆర్తః నిపపాత హ ॥౨-౭౫-
భర్తను, కుమారుడిని కోల్పోయిన కౌసల్యా, రాజుని భార్య, ఇలా తనను తాను ఓదార్చుకుంటూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో మునిగిపోయి, నేలపై పడిపోయింది.
తథా తు శపథైః కష్టైః శపమానమ్ అచేతనమ్ । భరతమ్ శోక సమ్తప్తమ్ కౌసల్యా వాక్యమ్ అబ్రవీత్ ॥౨-౭౫-
భరతుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో, స్పృహ కోల్పోయి, ఇలాంటి తీవ్రమైన శపథాలు చేస్తూ ఉండగా, కౌసల్యా అతనితో ఇలా చెప్పింది.
మమ దుహ్ఖమ్ ఇదమ్ పుత్ర భూయః సముపజాయతే । శపథైః శపమానో హి ప్రాణాన్ ఉపరుణత్సి మే ॥౨-౭౫-
నా బిడ్డా! నువ్వు ఇలా శపథాలు చేస్తూ ఉండడం వల్ల నాకు ఉన్న బాధ ఇంకా పెరుగుతోంది. ఎందుకంటే, నువ్వు ఇలా ప్రమాణాలు చేస్తూ నా ప్రాణాలను తీసేస్తున్నావు.
దిష్ట్యా న చలితః ధర్మాత్ ఆత్మా తే సహ లక్ష్మణః । వత్స సత్య ప్రతిజ్ఞో మే సతామ్ లోకాన్ అవాప్స్యసి ॥౨-౭౫-
ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకుండా నీవు, లక్ష్మణునితో కలిసి, నిలబడినందుకు నాకు ఎంత ఆనందమో వాక్కులే లేవు. నా బిడ్డా, నీవు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకున్నావు. నీలాంటి సత్యవంతులు ఉండే లోకాలను నీవు పొందుతావు.
ఇత్యుక్త్వా చాఙ్కమానీయ భరతమ్ భ్రాతృవత్సలమ్ । పరిష్వజ్య మహాబాహుమ్ రురోద భృశదుఃఖితా ॥౨-౭౫-
అలా చెప్పి, అన్నల్ని ఎంతో ప్రేమించే భరతుని తన ఒడిలోకి తీసుకుని, అతని బలమైన భుజాలను ఆలింగనం చేసి, ఆమె తీవ్ర దుఃఖంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది.
ఏవమ్ విలపమానస్య దుహ్ఖ ఆర్తస్య మహాత్మనః । మోహాచ్ చ శోక సమ్రోధాత్ బభూవ లులితమ్ మనః ॥౨-౭౫-
అలా ఆ మహాత్ముడు దుఃఖంతో విలపిస్తూ, మోహంతో, బాధను లోపలే దాచుకుని, అతని మనసు పూర్తిగా కలవరపోయింది.
లాలప్యమానస్య విచేతనస్య । ప్రనష్ట బుద్ధేః పతితస్య భూమౌ । ముహుర్ ముహుర్ నిహ్శ్వసతః చ దీర్ఘమ్ । సా తస్య శోకేన జగామ రాత్రిః ॥౨-౭౫-
ఆయనను ఓదార్చుతుండగా, జ్ఞానం పోయి, భూమిపై పడిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, ఆ రాత్రంతా దుఃఖంలోనే గడిపాడు.
thumb|షట్సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షట్సప్తతితమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో అయోధ్యాకాండలో డెబ్బై ఆరవ సర్గను వినండి.
తమ్ ఏవమ్ శోక సమ్తప్తమ్ భరతమ్ కేకయీ సుతమ్ । ఉవాచ వదతామ్ శ్రేష్ఠో వసిష్ఠః శ్రేష్ఠ వాగ్ ఋషిః ॥౨-౭౬-
అలా దుఃఖంతో తల్లడిల్లుతున్న కైకేయి కుమారుడు భరతునితో, గొప్ప వాక్చాతుర్యంతో ప్రసిద్ధుడైన వసిష్ఠ మహర్షి మాట్లాడాడు.
అలమ్ శోకేన భద్రమ్ తే రాజ పుత్ర మహా యశః । ప్రాప్త కాలమ్ నర పతేః కురు సమ్యానమ్ ఉత్తరమ్ ॥౨-౭౬-
రాజకుమారా, నీకు గొప్ప పేరు ఉంది. ఇక దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు. ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. రాజుకు అంత్యక్రియలు చేయించు.
వసిష్ఠస్య వచః శ్రుత్వా భరతః ధారణామ్ గతః । ప్రేత కార్యాణి సర్వాణి కారయామ్ ఆస ధర్మవిత్ ॥౨-౭౬-
వసిష్ఠుని మాటలు విని, భరతుడు మనస్సు స్థిరపర్చుకుని, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, అన్ని అంత్యక్రియలు చేయించేందుకు ఏర్పాట్లు చేశాడు.