తే ప్రసన్నోదకామ్ దివ్యామ్ నానావిహగసేవితామ్ । ఉపాతిజగ్ముర్వేగేన శరదణ్డామ్ జనాకులామ్ ॥౨-౬౮-
వారు అనేక పక్షులు తిరిగే, జనసంచారం ఎక్కువగా ఉండే, నిర్మలమైన పవిత్రమైన శరదండా నదిని త్వరగా చేరుకున్నారు.
నికూలవృక్షమాసాద్య దివ్యమ్ సత్యోపయాచనమ్ । అభిగమ్యాభివాద్యమ్ తమ్ కులిఙ్గామ్ ప్రావిశన్ పురీమ్ ॥౨-౬౮-
వారు నికూల వృక్షాల తోటను, కోరిన కోరికలు నెరవేర్చే పవిత్ర స్థలాన్ని చేరుకుని, అక్కడ నమస్కరించి, కులింగ నగరంలోకి ప్రవేశించారు.
అభికాలమ్ తతః ప్రాప్యతే బోధిభవనాచ్చ్యుతామ్ । పితృపైతామహీమ్ పుణ్యామ్ తేరురిక్షుమతీమ్ నదీమ్ ॥౨-౬౮-
తరువాత, సరైన సమయంలో, వారు తమ పితామహులకు పవిత్రమైన, బోధిభవనంలో నుంచి ప్రవహించే ఇక్షుమతీ నదిని చేరుకున్నారు.
అవేక్స్యాఞ్జలిపానామ్శ్చ బ్రాహ్మణాన్ వేదపారగాన్ । యయుర్మధ్యేన బాహ్లీకాన్ సుదామానమ్ చ పర్వతమ్ ॥౨-౬౮-
అంజలి చేతులతో నీరు తాగుతూ, వేదాల్లో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులను చూసి, వారు మధ్యలో బాహ్లీక దేశాన్ని, సుదామాన పర్వతాన్ని దాటి వెళ్లారు.
విష్ణోః పదమ్ ప్రేక్షమాణా విపాశామ్ చాపి శాల్మాలీమ్ । నదీర్వాపీస్తటాకాని పల్వలాని సరామ్సి చ ॥౨-౬౮-
విష్ణువు నివాసాన్ని, విపాశా, శాల్మాలి నదులను చూస్తూ, వారు అక్కడ ఉన్న నదులు, చెరువులు, సరస్సులు, మడుగు, గుంటలను కూడా చూశారు.
పస్యన్తో వివిధామ్శ్చాపి సిమహవ్యాగ్రమృగద్విపాన్ । యయుః పథాతిమహతా శాసనమ్ భర్తురీప్సవః ॥౨-౬౮-
వారు సింహాలు, పులులు, జింకలు, ఏనుగులు వంటి అనేక జంతువులను గమనిస్తూ, తమ యజమాని ఆజ్ఞను నెరవేర్చాలనే తపనతో పెద్ద మార్గంలో ముందుకు సాగారు.
తే శ్రాన్త వాహనా దూతా వికృష్టేన సతా పథా । గిరి వ్రజమ్ పుర వరమ్ శీఘ్రమ్ ఆసేదుర్ అన్జసా ॥౨-౬౮-
ఆ దూతలు, తమ వాహనాలు బాగా అలసిపోయినా, ఆలస్యం లేకుండా త్వరగా ఆ కొండ ప్రాంతంలోని గొప్ప పట్టణానికి చేరుకున్నారు.
భర్తుః ప్రియ అర్థమ్ కుల రక్షణ అర్థమ్ । భర్తుః చ వమ్శస్య పరిగ్రహ అర్థమ్ । అహేడమానాః త్వరయా స్మ దూతా । రాత్ర్యామ్ తు తే తత్ పురమ్ ఏవ యాతాః ॥౨-౬౮-
యజమాని ఆనందం కోసం, వంశాన్ని కాపాడేందుకు, కుటుంబ పరిరక్షణ కోసం, ఆ దూతలు ఏమాత్రం వెనుకాడకుండా, త్వరగా ఆ పట్టణానికి రాత్రిపూటే చేరుకున్నారు.
thumb|ఏకోనసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనసప్తతితమః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అయోధ్య కాండలో అరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
యామ్ ఏవ రాత్రిమ్ తే దూతాః ప్రవిశన్తి స్మ తామ్ పురీమ్ । భరతేన అపి తామ్ రాత్రిమ్ స్వప్నో దృష్టః అయమ్ అప్రియః ॥౨-౬౯-
ఆ దూతలు ఆ పట్టణంలోకి ప్రవేశించిన అదే రాత్రి, భరతుడు కూడా ఈ దురాశయమైన కలను చూశాడు.
వ్యుష్టామ్ ఏవ తు తామ్ రాత్రిమ్ దృష్ట్వా తమ్ స్వప్నమ్ అప్రియమ్ । పుత్రః రాజ అధిరాజస్య సుభృశమ్ పర్యతప్యత ॥౨-౬౯-
ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఆ కలను గుర్తు చేసుకుని, మహారాజు కుమారుడు భరతుడు లోతుగా బాధపడ్డాడు.
తప్యమానమ్ సమాజ్ఞాయ వయస్యాః ప్రియ వాదినః । ఆయాసమ్ హి వినేష్యన్తః సభాయామ్ చక్రిరే కథాః ॥౨-౬౯-
భరతుడు బాధపడుతున్నాడని గమనించిన అతని స్నేహితులు, అతని మనసు దూర్చేందుకు సభలో కథలు చెప్పడం ప్రారంభించారు.
వాదయన్తి తథా శాన్తిమ్ లాసయన్తి అపి చ అపరే । నాటకాని అపరే ప్రాహుర్ హాస్యాని వివిధాని చ ॥౨-౬౯-
కొంతమంది సంగీతాన్ని వాయించగా, మరికొందరు నాట్యం చేశారు. ఇంకొందరు వివిధ నాటకాలు, హాస్య ప్రదర్శనలు చూపించారు.
స తైః మహాత్మా భరతః సఖిభిః ప్రియ వాదిభిః । గోష్ఠీ హాస్యాని కుర్వద్భిర్ న ప్రాహృష్యత రాఘవః ॥౨-౬౯-
అలా స్నేహితులు ముచ్చట్లు చెప్పి, నవ్వులు పంచినా, మహాత్ముడు భరతుడు ఆనందాన్ని పొందలేకపోయాడు.
తమ్ అబ్రవీత్ ప్రియ సఖో భరతమ్ సఖిభిర్ వృతమ్ । సుహృద్భిః పర్యుపాసీనః కిమ్ సఖే న అనుమోదసే ॥౨-౬౯-
అప్పుడు ఒక స్నేహితుడు, మిగతా స్నేహితులతో పాటు కూర్చుని, 'స్నేహితా! నీవు ఎందుకు ఆనందించటం లేదు?' అని భరతుడిని అడిగాడు.
ఏవమ్ బ్రువాణమ్ సుహృదమ్ భరతః ప్రత్యువాచ హ । శృణు త్వమ్ యన్ నిమిత్తమ్మే దైన్యమ్ ఏతత్ ఉపాగతమ్ ॥౨-౬౯-
అలా అడిగిన స్నేహితుడికి భరతుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో విను.'
స్వప్నే పితరమ్ అద్రాక్షమ్ మలినమ్ ముక్త మూర్ధజమ్ । పతన్తమ్ అద్రి శిఖరాత్ కలుషే గోమయే హ్రదే ॥౨-౬౯-
'నేను కలలో నా తండ్రిని మురికిగా, జుట్టు వదిలిపడి, ఒక కొండ శిఖరం నుండి మురికి గోమయపు గుంటలో పడిపోతున్నట్టు చూశాను.'
ప్లవమానః చ మే దృష్టః స తస్మిన్ గోమయ హ్రదే । పిబన్న్ అన్జలినా తైలమ్ హసన్న్ ఇవ ముహుర్ ముహుః ॥౨-౬౯-
'ఆ గోమయపు గుంటలో తేలుతూ, చేతులతో నూనెను తిరిగి తిరిగి తాగుతూ, నవ్వుతున్నట్టు కనిపించాడు.'
తతః తిలోదనమ్ భుక్త్వా పునః పునర్ అధః శిరాః । తైలేన అభ్యక్త సర్వ అన్గః తైలమ్ ఏవ అవగాహత ॥౨-౬౯-
'తర్వాత నువ్వుల బిళ్ళలు తిని, తల కిందకు వంచి, శరీరం అంతా నూనెతో పూసుకుని, మళ్లీ మళ్లీ నూనెలో మునిగిపోతున్నట్టు చూశాను.'
స్వప్నే అపి సాగరమ్ శుష్కమ్ చన్ద్రమ్ చ పతితమ్ భువి । సహసా చ అపి సమ్శన్తమ్ జ్వలితమ్ జాత వేదసమ్ ॥౨-౬౯-
'కలలోనే సముద్రం ఎండిపోయినదిగా, చంద్రుడు భూమిపై పడిపోయినట్టు, మంటలతో ఉన్న అగ్ని అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయినట్టు చూశాను.'
ఔపవాహ్యస్య నాగస్య విషాణమ్ శకలీకృతమ్ । సహసా చాపి సమ్శాన్తమ్ జ్వలితమ్ జాతవేదసమ్ ॥౨-౬౯-
'పెద్ద ఏనుగు దంతం విరిగిపోయినట్టు, మంటలతో ఉన్న అగ్ని అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయినట్టు కనిపించింది.'
అవదీర్ణామ్ చ పృథివీమ్ శుష్కామః చ వివిధాన్ ద్రుమాన్ । అహమ్ పశ్యామి విధ్వస్తాన్ సధూమామః చైవ పార్వతాన్ ॥౨-౬౯-
'భూమి చీలిపోయినట్టు, అనేక చెట్లు ఎండిపోయినట్టు, కొండలు చెల్లాచెదురుగా పొగలు వస్తున్నట్టు చూశాను.'
పీఠే కార్ష్ణాయసే చ ఏనమ్ నిషణ్ణమ్ కృష్ణ వాససమ్ । ప్రహసన్తి స్మ రాజానమ్ ప్రమదాః కృష్ణ పిన్గలాః ॥౨-౬౯-
కృష్ణవర్ణపు వస్త్రాలు ధరించి, ఇనుపపు పీఠంపై కూర్చున్న రాజును, నలుపు మరియు పింగళ వర్ణాలున్న స్త్రీలు నవ్వుతూ చూశారు.
త్వరమాణః చ ధర్మ ఆత్మా రక్త మాల్య అనులేపనః । రథేన ఖర యుక్తేన ప్రయాతః దక్షిణా ముఖః ॥౨-౬౯-
ఆ ధర్మాత్ముడు, ఎర్రని పూలమాలలు, అంగరాగాలు అలంకరించుకుని, తక్షణమే దక్షిణదిశ వైపు, ఖరములు జోడించిన రథంలో బయలుదేరాడు.
ప్రహసన్తీవ రాజానమ్ ప్రమదా రక్తవాసినీ । ప్రకర్షన్తీ మయా దృష్టా రాక్షసీ వికృతాసనా ॥౨-౬౯-
ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించిన ఒక రాక్షసీ, వంకరగా కూర్చున్న దురాకారంతో, రాజును లాగుకుపోతున్నట్టు నాకు కనిపించింది.
ఏవమ్ ఏతన్ మయా దృష్టమ్ ఇమామ్ రాత్రిమ్ భయ ఆవహామ్ । అహమ్ రామః అథ వా రాజా లక్ష్మణో వా మరిష్యతి ॥౨-౬౯-
ఈ రాత్రి నాకు భయంకరంగా అనిపించింది. నేను, రాముడు, రాజు లేదా లక్ష్మణుడు — మనలో ఎవరో ఒకరు మరణిస్తారు.
నరః యానేన యః స్వప్నే ఖర యుక్తేన యాతి హి । అచిరాత్ తస్య ధూమ అగ్రమ్ చితాయామ్ సమ్ప్రదృశ్యతే ॥౨-౬౯-
ఎవరైనా మనిషి, కలలో ఖరములు జోడించిన వాహనంలో ప్రయాణిస్తే, అతడికి త్వరలోనే చితాపైన పొగ కనిపిస్తుంది.
ఏతన్ నిమిత్తమ్ దీనో అహమ్ తన్ న వః ప్రతిపూజయే । శుష్యతి ఇవ చ మే కణ్ఠో న స్వస్థమ్ ఇవ మే మనః ॥౨-౬౯-
ఈ అపశకునం వల్ల నేను బాధతో ఉన్నాను, అందుకే మీకు యథావిధిగా గౌరవం చేయలేకపోతున్నాను. నా గొంతు ఎండిపోయినట్టుంది, మనస్సు కూడా ప్రశాంతంగా లేదు.
న పశ్యామి భయస్థానమ్ భయమ్ చైవోపధారయే । భ్రష్టశ్చ స్వరయోగో మే చాయా చోపహతా మమ ॥౨-౬౯-
భయపడాల్సిన కారణం ఏదీ కనబడటం లేదు, అయినా నాకు భయం వేస్తోంది. నా స్వరం బలహీనమైపోయింది, నా నీడ కూడా తగ్గిపోయింది.
జుగుప్సన్న్ ఇవ చ ఆత్మానమ్ న చ పశ్యామి కారణమ్ । ఇమామ్ హి దుహ్స్వప్న గతిమ్ నిశామ్య తామ్ । అనేక రూపామ్ అవితర్కితామ్ పురా । భయమ్ మహత్ తద్ద్ హృదయాన్ న యాతి మే । విచిన్త్య రాజానమ్ అచిన్త్య దర్శనమ్ ॥౨-౬౯-
నాకు కారణం తెలియకపోయినా, నన్ను నేను అసహ్యించుకుంటున్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఈ భయంకరమైన కల గురించి విన్నాక, అనేక రూపాలుగా, ఊహించని విధంగా జరిగినదాన్ని ఆలోచిస్తే, రాజు అర్థం కాని రూపంలో కనిపించడం వల్ల నా హృదయాన్ని ఈ మహాభయం విడిచిపెట్టడం లేదు.