న అరాజకే జనపదే మహాయజ్ఞేషు యజ్వనః । బ్రాహ్మణా వసుసమ్పన్నా విసృజన్త్యాప్తదక్షిణాః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, గొప్ప యజ్ఞాలలో ధనిక బ్రాహ్మణులు, యోగ్యులైన వారికి బహుమతులు ఇవ్వరు.
న అరాజకే జన పదే ప్రభూత నట నర్తకాః । ఉత్సవాః చ సమాజాః చ వర్ధన్తే రాష్ట్ర వర్ధనాః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, నటులు, నర్తకులు ఎక్కువగా కనిపించరు; ఉత్సవాలు, సభలు, రాజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసే వేడుకలు జరగవు.
న అరజకే జన పదే సిద్ధ అర్థా వ్యవహారిణః । కథాభిర్ అనురజ్యన్తే కథా శీలాః కథా ప్రియైః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, వ్యాపారాలు చేసే వారు తమ పనుల్లో విజయాన్ని పొందరు; కథలు చెప్పడం ఇష్టపడే వారు ఆనందంగా కథలు వినరు.
న అరాజకే జనపదే ఉద్యానాని సమాగతాః । సాయాహ్నే క్రీడితుమ్ యాన్తి కుమార్యో హేమభూషితాః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, అలంకరించుకున్న యువతులు సాయంత్రం తోటల్లో చేరి ఆటలు ఆడరు.
న అరాజకే జన పదే వాహనైః శీఘ్ర గామిభిః । నరా నిర్యాన్తి అరణ్యాని నారీభిః సహ కామినః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, పురుషులు వేగంగా వెళ్లే వాహనాల్లో తమ ప్రియమైన స్త్రీలతో కలిసి అడవులకు వెళ్లరు.
న అరాకజే జన పదే ధనవన్తః సురక్షితాః । శేరతే వివృత ద్వారాః కృషి గో రక్ష జీవినః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, ధనికులు, వ్యవసాయం లేదా పశుపోషణ చేసేవారు తలుపులు తెరిచి భయములేకుండా నిద్రపోవరు.
న అరాజకే జనపదే బద్దఘణ్టా విషాణీనః । ఆటన్తి రాజమార్గేషు కుఞ్జరాః షష్టిహాయనాః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, గంటలు, అలంకారాలు ధరించిన అరవయ్యేళ్ల ఏనుగులు రాజమార్గాల్లో సంచరించవు.
న అరాజకే జనపదే శరాన్ సమ్తతమస్యతామ్ । శ్రూయతే తలనిర్ఘోష ఇష్వస్త్రాణాముపాసనే ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, విల్లు ఎక్కించే శబ్దం, బాణాలు వదిలే ధ్వని యుద్ధాభ్యాస స్థలాల్లో వినిపించదు.
న అరాజకే జన పదే వణిజో దూర గామినః । గచ్చన్తి క్షేమమ్ అధ్వానమ్ బహు పుణ్య సమాచితాః ॥౨-౬౭-
ఒక రాజు లేని దేశంలో, ఎంత పుణ్యము సంపాదించిన వాణిజ్యులు అయినా, దూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణించేవారు రక్షితంగా ప్రయాణించలేరు.
న అరాజకే జన పదే చరతి ఏక చరః వశీ । భావయన్న్ ఆత్మనా ఆత్మానమ్ యత్ర సాయమ్ గృహో మునిః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, ఒంటరిగా సంచరించే తపస్వి కూడా స్వేచ్ఛగా తిరగలేడు; సాయంకాలం ముని తన ఇంటికి చేరడూ జరగదు.
న అరాజకే జన పదే యోగ క్షేమమ్ ప్రవర్తతే । న చ అపి అరాజకే సేనా శత్రూన్ విషహతే యుధి ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, ప్రజలకు భద్రతా, సౌఖ్యాలు ఉండవు; అలాగే, సైన్యం కూడా యుద్ధంలో శత్రువులను ఎదుర్కోలేరు.
న అరాజకే జనపదే హృష్టైః పరమవాజిభిః । నరాః సమ్యాన్తి సహసా రథైశ్చ పరిమణ్డితాః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, అద్భుతమైన గుర్రాలు, రథాలతో అలంకరించబడిన పురుషులు త్వరగా కూడిపోవడం జరగదు.
న అరాజకే జనపదే నరాః శాస్త్రవిశారదాః । సమ్పదన్తోఽవతిష్ఠన్తే వనేషూపవనేషు చ ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, శాస్త్రజ్ఞులు అడవుల్లో గానీ, ఉద్యానవనాల్లో గానీ సుఖంగా ఉండలేరు.
న అరాజకే జనపదే మాల్యమోదకదక్షిణాః । దేవతాభ్యర్చనార్థయ కల్ప్యన్తే నియతైర్జనైః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, నియమంగా ఉండే ప్రజలు దేవతల పూజ కోసం పుష్పమాలలు, మిఠాయిలు, దక్షిణలు సిద్ధం చేయరు.
న అరాజకే జనపదే చన్దనాగురురూషితాః । రాజపుత్రా విరాజన్తే వసన్త ఇవ శాఖినః ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, రాజకుమారులు చందనం, అగరు, సుగంధాలు ధరించి వసంతంలో వృక్షాల్లా ప్రకాశించరు.
యథా హి అనుదకా నద్యో యథా వా అపి అతృణమ్ వనమ్ । అగోపాలా యథా గావః తథా రాష్ట్రమ్ అరాజకమ్ ॥౨-౬౭-
నీరు లేని నదులు, గడ్డి లేని అడవి, కాపరిలేని ఆవులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే రాజు లేని రాజ్యం కూడా అలానే ఉంటుంది.
ధ్వజో రథస్య ప్రజ్ఞానమ్ ధూమో జ్ఞానమ్ విభావసోః । తేషామ్ యో నో ధ్వజో రాజ స దేవత్వమితో గతః ॥౨-౬౭-
రథానికి జెండా గుర్తు, అగ్నికి పొగ గుర్తు; అలాగే మనకు రాజు గొప్ప గుర్తు, ఆయన ఇక్కడి నుండి దేవతలలో చేరారు.
న అరాజకే జన పదే స్వకమ్ భవతి కస్యచిత్ । మత్స్యాఇవ నరా నిత్యమ్ భక్షయన్తి పరస్పరమ్ ॥౨-౬౭-
రాజు లేని దేశంలో, ఎవరికీ ఏదీ సొంతం కాదు; చేపలు ఒకదానికొకటి తినిపోవడంలా, మనుషులు పరస్పరం హింసించుకుంటారు.
యేహి సమ్భిన్న మర్యాదా నాస్తికాః చిన్న సమ్శయాః । తే అపి భావాయ కల్పన్తే రాజ దణ్డ నిపీడితాః ॥౨-౬౭-
సరిహద్దులు దాటి, నమ్మకం లేని, సందేహాలతో ఉన్నవారు కూడా, రాజు శిక్షతో ఒప్పుగా మారిపోతారు.
యథా దృష్టిః శరీరస్య నిత్యమేవప్రవర్తతే । తథా నరేన్ద్రో రాష్ట్రస్య ప్రభవః సత్యధర్మయోః ॥౨-౬౭-
శరీరానికి చూపు ఎప్పుడూ పనిచేస్తుందిలా, రాజు రాజ్యానికి సత్యం, ధర్మానికి మూలంగా ఉంటాడు.
రాజా సత్యమ్ చ ధర్మశ్చ రాజా కులవతామ్ కులమ్ । రాజా మాతా పితా చైవ రాజా హితకరో నృణామ్ ॥౨-౬౭-
రాజు సత్యం, రాజు ధర్మం; రాజు గొప్ప కుటుంబాలకు ఆధారం; రాజు తల్లి, తండ్రి లాంటివాడు; రాజు ప్రజలకు మేలుచేసేవాడు.
యమో వైశ్రవణః శక్రో వరుణశ్చ మహాబలః । విశేష్యన్తే నరేన్ద్రేణ వృత్తేన మహాతా తతః ॥౨-౬౭-
యముడు, కుబేరుడు, ఇంద్రుడు, మహాబలుడు అయిన వరుణుడు కూడా, మంచి ప్రవర్తన కలిగిన రాజుతో పోలిస్తే తక్కువే.
అహో తమైవ ఇదమ్ స్యాన్ న ప్రజ్ఞాయేత కిమ్చన । రాజా చేన్ న భవేన్ లోకే విభజన్ సాధ్వ్ అసాధునీ ॥౨-౬౭-
ఈ లోకంలో రాజు లేకపోతే, ఇది చీకటిగా మారుతుంది; మంచిదీ, చెడిదీ ఎవరికీ తెలియదు.
జీవతి అపి మహా రాజే తవ ఏవ వచనమ్ వయమ్ । న అతిక్రమామహే సర్వే వేలామ్ ప్రాప్య ఇవ సాగరః ॥౨-౬౭-
మహారాజు బ్రతికున్నంతవరకు, మేమంతా మీ మాటే పాటిస్తాము; సముద్రం తన హద్దులో ఉండినట్లు.
స నః సమీక్ష్య ద్విజ వర్య వృత్తమ్ । నృపమ్ వినా రాజ్యమ్ అరణ్య భూతమ్ । కుమారమ్ ఇక్ష్వాకు సుతమ్ వదాన్యమ్ । త్వమ్ ఏవ రాజానమ్ ఇహ అభిషిన్చయ ॥౨-౬౭-
కాబట్టి, మేం ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నామో చూచి, రాజు లేని ఈ రాజ్యం అడవిలా అయింది. ఇక్ష్వాకువు కుమారుడైన దయామయుడిని మీరు ఇక్కడ రాజుగా అభిషేకించాలి.
thumb|అష్టషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టషష్ఠితమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో అరవై ఎనిమిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తేషామ్ తత్ వచనమ్ శ్రుత్వా వసిష్ఠః ప్రత్యువాచ హ । మిత్ర అమాత్య గణాన్ సర్వాన్ బ్రాహ్మణామ్స్ తాన్ ఇదమ్ వచః ॥౨-౬౮-
వారు చెప్పిన మాటలు విని వసిష్ఠుడు స్నేహితులు, మంత్రులు, ఆ బ్రాహ్మణులందరినీ ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
యద్ అసౌ మాతుల కులే పురే రాజ గృహే సుఖీ । భరతః వసతి భ్రాత్రా శత్రుఘ్నేన సమన్వితః ॥౨-౬౮-
ఇప్పుడు భరతుడు తన మామగారి ఊరిలో, రాజభవనంలో శత్రుఘ్నుడితో కలిసి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
తత్ శీఘ్రమ్ జవనా దూతా గచ్చన్తు త్వరితైః హయైః । ఆనేతుమ్ భ్రాతరౌ వీరౌ కిమ్ సమీక్షామహే వయమ్ ॥౨-౬౮-
అందుకే వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో దూతలు వెంటనే వెళ్లి ఆ ఇద్దరు వీరులను తీసుకొచ్చేలా చూడాలి. మనం ఇంకెందుకు ఆలస్యం చేయాలి?
గచ్చన్తు ఇతి తతః సర్వే వసిష్ఠమ్ వాక్యమ్ అబ్రువన్ । తేషామ్ తత్ వచనమ్ శ్రుత్వా వసిష్ఠో వాక్యమ్ అబ్రవీత్ ॥౨-౬౮-
వారు అందరూ 'వెళ్లిపోవాలి' అని వసిష్ఠునికి చెప్పారు. వారి మాటలు విని వసిష్ఠుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.