సో అహమ్ ఆమ్ర వణమ్ చిత్త్వా పలాశామః చ న్యషేచయమ్ । రామమ్ ఫల ఆగమే త్యక్త్వా పశ్చాత్ శోచామి దుర్మతిః ॥౨-౬౩-
నేను కూడా మామిడి తోటను కోసేసి, పాలాశ వృక్షాలను నీరు పోశాను. రాముని ఫలిత కాలంలో వదిలేసి, ఇప్పుడు మూర్ఖుడిలా బాధపడుతున్నాను.
లబ్ధ శబ్దేన కౌసల్యే కుమారేణ ధనుష్మతా । కుమారః శబ్ద వేధీ ఇతి మయా పాపమ్ ఇదమ్ కృతమ్ ॥౨-౬౩-
ఓ కౌసల్య, ఒక శబ్దం విని, విల్లు పట్టిన యువరాజు శబ్దాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని, ఇదే పాపాన్ని నేను చేసాను.
తత్ ఇదమ్ మే అనుసమ్ప్రాప్తమ్ దేవి దుహ్ఖమ్ స్వయమ్ కృతమ్ । సమ్మోహాత్ ఇహ బాలేన యథా స్యాత్ భక్షితమ్ విషమ్ ॥౨-౬౩-
అందుకే, దేవి, ఈ దుఃఖం నేను చేసుకున్నదే నాకు వచ్చింది. పిల్లవాడు తెలియక విషం తినినట్లు, మాయలో పడిపోయి ఇలా చేశాను.
యథాన్యః పురుషః కశ్చిత్పలాశైర్మోఓహితో భవేత్ । ఏవమ్ మమ అపి అవిజ్ఞాతమ్ శబ్ద వేధ్యమయమ్ ఫలమ్ ॥౨-౬౩-
ఎవరో వాడు పాలాశ వృక్షాలను చూసి మాయలో పడినట్లే, నేను కూడా శబ్దాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని చేసిన పనికి ఫలితం తెలియక ఇబ్బంది పడ్డాను.
దేవ్య్ అనూఢా త్వమ్ అభవో యువ రాజో భవామ్య్ అహమ్ । తతః ప్రావృడ్ అనుప్రాప్తా మద కామ వివర్ధినీ ॥౨-౬౩-
అప్పుడు నువ్వు పెళ్లి కాలేదు, నేను యువరాజునయ్యాను. ఆ తరువాత వానకాలం వచ్చి, నా కోరికలు మరింత పెరిగాయి.
ఉపాస్యహి రసాన్ భౌమామ్స్ తప్త్వా చ జగద్ అమ్శుభిః । పరేత ఆచరితామ్ భీమామ్ రవిర్ ఆవిశతే దిశమ్ ॥౨-౬౩-
భూమిపై ఆనందాలు అనుభవించి, తన కిరణాలతో లోకాన్ని వేడెక్కించి, సూర్యుడు మరొక దిశలోకి, మరణించినవారి మార్గంలో పోయినట్టు వెళ్ళిపోతాడు.
ఉష్ణమ్ అన్తర్ దధే సద్యః స్నిగ్ధా దదృశిరే ఘనాః । తతః జహృషిరే సర్వే భేక సారన్గ బర్హిణః ॥౨-౬౩-
అతడు తన వేడిని లోపల దాచుకున్న వెంటనే, మేఘాలు మెరిసిపోతూ కనిపించాయి. వెంటనే బొద్దింకలు, జింకలు, నెమళ్లు అందరూ ఆనందించారు.
క్లిన్నపక్షోత్తరాః స్నాతాః కృచ్చ్రాదివ వతత్రిణః । వృష్టివాతావధూతాగ్రాన్ పాదపానభిపేదిరే ॥౨-౬౩-
తడిసిన రెక్కలు పైకి లేపుకుని, కష్టంగా స్నానం చేసినట్లు, వాన, గాలి తాకిడికి వణికిపోయిన పక్షులు చెట్లవైపు పరుగెత్తాయి.
పతితేన అమ్భసా చన్నః పతమానేన చ అసకృత్ । ఆబభౌ మత్త సారన్గః తోయ రాశిర్ ఇవ అచలః ॥౨-౬౩-
తిరిగి తిరిగి పడుతున్న నీటితో కప్పబడుతూ, మత్తులో ఉన్న జింకలు, నీటితో నిండిన కొండల మాదిరిగా కనిపించాయి.
పాణ్డురారుణవర్ణాని స్రోఓతామ్సి విమలాన్యపి । సుస్రువుర్గిరిధాతుభ్యః సభస్మాని భుజఙ్గవత్ ॥౨-౬౩-
పసుపు, ఎరుపు రంగుల్లో, బూడిద కలిసినట్లు, శుద్ధమైన ప్రవాహాలు కొండలపై నుంచి పాముల్లా ప్రవహించాయి.
ఆకులారుణతోయాని స్రోఓతామ్సి విమలాన్యపి । ఉన్మార్గజలవాహీని బభూవుర్జలదాగమే ॥౨-౬౩-
వర్షాకాలం వచ్చేసరికి, ఎప్పుడూ నిర్మలంగా ఉండే నదులూ, ఆ నీళ్ళు ఎర్రగా అయి, ఉప్పొంగి, దారితప్పి పారిపోవడం మొదలుపెట్టాయి.
తస్మిన్న్ అతిసుఖే కాలే ధనుష్మాన్ ఇషుమాన్ రథీ । వ్యాయామ కృత సమ్కల్పః సరయూమ్ అన్వగామ్ నదీమ్ ॥౨-౬౩-
అలాంటి ఆహ్లాదకరమైన సమయంలో, విల్లు బాణాలతో సిద్ధంగా, వ్యాయామం కోసం నేను రథాన్ని సరయూనది ఒడ్డున నడిపించాను.
నిపానే మహిషమ్ రాత్రౌ గజమ్ వా అభ్యాగతమ్ నదీమ్ । అన్యమ్ వా శ్వా పదమ్ కమ్చిజ్ జిఘామ్సుర్ అజిత ఇన్ద్రియః ॥౨-౬౩-
రాత్రిపూట నీటి దగ్గరికి వచ్చిన మహిషి లేదా ఏనుగు లేదా ఇంకేదైనా జంతువు కోసం, దాని అడుగుజాడలు చూసి, నా ఇంద్రియాలను అదుపు చేసుకోలేక, దాగి కూర్చున్నాను.
తస్మిమ్స్తత్రాహమేకాన్తే రాత్రౌ వివృతకార్ముకః । తత్రాహమ్ సమ్వృతమ్ వన్యమ్ హతవామ్స్తీరమాగతమ్ ॥౨-౬౩-
అక్కడ, రాత్రిపూట ఒంటరిగా, విల్లు ఎక్కబెట్టుకుని, దాగి ఉన్న అడవి జంతువును, నది ఒడ్డుకు వచ్చిన దాన్ని నేను చంపాను.
అన్యమ్ చాపి మృగమ్ హిమ్స్రమ్ శబ్దమ్ శ్రుత్వాభు పాగతమ్ । అథ అన్ధ కారే తు అశ్రౌషమ్ జలే కుమ్భస్య పర్యతః ॥౨-౬౩-
ఇంకో క్రూర జంతువు వస్తోందని శబ్దం విని, నేను జాగ్రత్తగా విన్నాను. అప్పుడు, చీకటిలో, నీటిలో కుండ దగ్గర ఏదో కదలిక శబ్దం వినిపించింది.
అచక్షుర్ విషయే ఘోషమ్ వారణస్య ఇవ నర్దతః । తతః అహమ్ శరమ్ ఉద్ధృత్య దీప్తమ్ ఆశీ విష ఉపమమ్ ॥౨-౬౩-
కళ్లకు కనిపించని దూరంలో, ఏనుగు అరుపులా ఒక శబ్దం వినిపించింది. వెంటనే, పాముపాము విషంలా పదునైన బాణాన్ని తీసి సిద్ధం చేసుకున్నాను.
శబ్దమ్ ప్రతి గజప్రేప్సురభిలక్ష్య త్వపాతయమ్ । అమున్చమ్ నిశితమ్ బాణమ్ అహమ్ ఆశీ విష ఉపమమ్ ॥౨-౬౩-
ఆ శబ్దం వైపు, ఏనుగును ఆశించి, దాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని, ఆ విషపూరితమైన పదునైన బాణాన్ని వదిలేశాను.
తత్ర వాగ్ ఉషసి వ్యక్తా ప్రాదుర్ ఆసీద్ వన ఓకసః । హా హా ఇతి పతతః తోయే బాణాభిహతమర్మణః ॥౨-౬౩-
ఉషస్సు వేళ, అడవిలో నుంచి స్పష్టమైన మానవ స్వరం వినిపించింది. 'హా హా' అంటూ, బాణం vital భాగాన్ని తాకి నీటిలో పడిపోతూ అరిచింది.
తస్మిన్నిపతితే బాణే వాగభూత్తత్ర మానుషీ । కథమ్ అస్మద్ విధే శస్త్రమ్ నిపతేత్ తు తపస్విని ॥౨-౬౩-
ఆ బాణం తాకిన వెంటనే, అక్కడ మానవ స్వరం వినిపించింది: 'నాకు లాంటి వాడిపై ఆయుధం ఎలా పడుతుంది? నేను తపస్సు చేసే వాడిని.'
ప్రవివిక్తామ్ నదీమ్ రాత్రావ్ ఉదాహారః అహమ్ ఆగతః । ఇషుణా అభిహతః కేన కస్య వా కిమ్ కృతమ్ మయా ॥౨-౬౩-
'రాత్రిపూట, ఈ ఒంటరి నదికి నీళ్లు తెచ్చుకోవడానికి వచ్చాను. ఎవరు ఈ బాణంతో నన్ను గాయపరిచారు? నేను ఎవరికైనా ఏ అపకారం చేశానా?'
ఋషేర్ హి న్యస్త దణ్డస్య వనే వన్యేన జీవతః । కథమ్ ను శస్త్రేణ వధో మద్ విధస్య విధీయతే ॥౨-౬౩-
'వనంలో, హింసను విడిచిపెట్టి, అడవి ఆహారంతో జీవించే ఋషికి ఆయుధంతో మరణం ఎలా జరుగుతుంది?'
జటా భార ధరస్య ఏవ వల్కల అజిన వాససః । కో వధేన మమ అర్థీ స్యాత్ కిమ్ వా అస్య అపకృతమ్ మయా ॥౨-౬౩-
'జటలు ధరించి, వల్కలాలు, మృగచర్మాలు వేసుకున్న నాకూ మరణం కోరేవాడు ఎవరు? నేను అతనికి ఏ అపకారం చేశాను?'
ఏవమ్ నిష్ఫలమ్ ఆరబ్ధమ్ కేవల అనర్థ సమ్హితమ్ । న కశ్చిత్ సాధు మన్యేత యథైవ గురు తల్పగమ్ ॥౨-౬౩-
'ఇలాంటి పనులు ఫలితం లేని, కేవలం నష్టమే కలిగించేవి. వీటిని ఎవరూ మంచిదని అనరు. గురుపత్నిని ఆశించే వాడిని ఎలా నిందిస్తారో, అలాగే.'
నహమ్ తథా అనుశోచామి జీవిత క్షయమ్ ఆత్మనః । మాతరమ్ పితరమ్ చ ఉభావ్ అనుశోచామి మద్ విధే ॥౨-౬౩-
'నా ప్రాణం పోయిందని అంతగా బాధపడటం లేదు. నా లాంటి తల్లిదండ్రుల గురించి మాత్రమే ఎక్కువగా బాధపడుతున్నాను.'
తత్ ఏతాన్ మిథునమ్ వృద్ధమ్ చిర కాలభృతమ్ మయా । మయి పన్చత్వమ్ ఆపన్నే కామ్ వృత్తిమ్ వర్తయిష్యతి ॥౨-౬౩-
'ఎన్నో కాలాలుగా నా మీద ఆధారపడి బ్రతికిన ఆ వృద్ధ దంపతులు, నేను లేనప్పుడు వారిని చూసుకునేది ఎవరు?'
వృద్ధౌ చ మాతా పితరావ్ అహమ్ చ ఏక ఇషుణా హతః । కేన స్మ నిహతాః సర్వే సుబాలేన అకృత ఆత్మనా ॥౨-౬౩-
'నా వృద్ధ తల్లి తండ్రులు, నేనూ — మూడూ ఒక్క బాణంతో, తనను తాను తెలియని చిన్నవాడి చేతిలో చనిపోయాం.'
తమ్ గిరమ్ కరుణామ్ శ్రుత్వా మమ ధర్మ అనుకాన్క్షిణః । కరాభ్యామ్ సశరమ్ చాపమ్ వ్యథితస్య అపతత్ భువి ॥౨-౬౩-
ఆ దయనీయమైన మాటలు విని, ధర్మాన్ని కోరుతూ, బాధతో నా చేతుల్లో ఉన్న విల్లు, బాణం నేలమీద పడిపోయాయి.
తస్యాహమ్ కరుణమ్ శ్రుత్వా నిశి లాలపతో బహు । సమ్భ్రానతః శోకవేగేన భృశమాస విచేతనః ॥౨-౬౩-
అతని ఆవేదనతో కూడిన అరుపులు రాత్రిపూట విని, నేను గందరగోళంతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో పూర్తిగా మనస్సు కోల్పోయాను.
తమ్ దేశమ్ అహమ్ ఆగమ్య దీన సత్త్వః సుదుర్మనాః । అపశ్యమ్ ఇషుణా తీరే సరయ్వాః తాపసమ్ హతమ్ ॥౨-౬౩-
ఆ ప్రదేశానికి నేను చేరుకున్నప్పుడు, మనసు బాగా కలతచెందింది, హృదయం బాధతో నిండిపోయింది. అక్కడ సరయూ నదీ తీరంలో, బాణంతో గాయపడి, ఒక తపస్వి మృతదేహంగా పడుకుని ఉన్నాడు.
అవకీర్ణజటాభారమ్ ప్రవిద్ధకలశోదకమ్ । పాసుశోణితదిగ్ధాఙ్గమ్ శయానమ్ శల్యపీడితమ్ ॥౨-౬౩-
ఆయన జటలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి, కలశం పడిపోయి నీరు పారిపోయింది, శరీరం రక్తంతో ముడిపడింది, బాణం గుచ్చిన బాధతో నేలపై వాలిపోయి ఉన్నాడు.