తతః తు ఆశ్రమమ్ ఆసాద్య మునేర్ దర్శన కాన్క్షిణౌ । సీతయా అనుగతౌ వీరౌ దూరాత్ ఏవ అవతస్థతుః ॥౨-౫౪-
ఆ తరువాత, సీతతో కలిసి, ఆ ఇద్దరు వీరులు మునిని దర్శించాలనే కోరికతో ఆశ్రమానికి చేరుకుని, కొంత దూరంలో నిలబడ్డారు.
స ప్రవిశ్య మహాత్మానమృషిమ్ శిష్యగణైర్వఋతమ్ । సమ్శితవ్రతమేకాగ్రమ్ తపసా లబ్ధచక్షుషమ్ ॥౨-౫౪-
వారు లోపలికి వెళ్లి, మునివర్యుడు శిష్యులతో కూడి, కఠిన వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, తపస్సుతో జ్ఞానం పొందిన మహాత్ముడిని చూశారు.
హుత అగ్ని హోత్రమ్ దృష్ట్వా ఏవ మహా భాగమ్ కృత అన్జలిః । రామః సౌమిత్రిణా సార్ధమ్ సీతయా చ అభ్యవాదయత్ ॥౨-౫౪-
మునివర్యుడు హోమాగ్ని వద్ద యజ్ఞం చేస్తున్నదాన్ని చూసి, రాముడు సౌమిత్రి, సీతతో కలిసి, చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు.
న్యవేదయత చ ఆత్మానమ్ తస్మై లక్ష్మణ పూర్వజః । పుత్రౌ దశరథస్య ఆవామ్ భగవన్ రామ లక్ష్మణౌ ॥౨-౫౪-
ఆ తరువాత లక్ష్మణునికి అన్నయ్య అయిన రాముడు, మునివర్యునికి ఇలా తనను పరిచయం చేశాడు: 'భగవంతుడా, మేము దశరథ మహారాజు కుమారులు రాముడు, లక్ష్మణుడు.'
భార్యా మమ ఇయమ్ వైదేహీ కల్యాణీ జనక ఆత్మజా । మామ్ చ అనుయాతా విజనమ్ తపో వనమ్ అనిన్దితా ॥౨-౫౪-
ఇది నా భార్య వైదేహి, జనక మహారాజు కుమార్తె, మంచి గుణాలవాళ్లు. నిందలేని ఈమె, నాకు తోడుగా ఈ అడవి తపోవనంలోకి వచ్చింది.
పిత్రా ప్రవ్రాజ్యమానమ్ మామ్ సౌమిత్రిర్ అనుజః ప్రియః । అయమ్ అన్వగమద్ భ్రాతా వనమ్ ఏవ దృఢ వ్రతః ॥౨-౫౪-
నాన్న గారి ఆజ్ఞతో నేను వనవాసానికి వెళ్ళినప్పుడు, నా చిన్నతమ్ముడు సౌమిత్రి ఎంతో ప్రేమతో నన్ను అనుసరించాడు. ధృఢ సంకల్పంతో ఉన్న ఈ అన్నయ్య కూడా అడవిలోకి నాతో పాటు వచ్చాడు.
పిత్రా నియుక్తా భగవన్ ప్రవేష్యామః తపో వనమ్ । ధర్మమ్ ఏవ ఆచరిష్యామః తత్ర మూల ఫల అశనాః ॥౨-౫౪-
భగవంతుడు! నాన్నగారి ఆదేశానుసారం మేము తపస్సు చేసే అడవిలోకి వెళ్ళబోతున్నాం. అక్కడ మేము ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, కందమూలఫలాలు తింటూ జీవించబోతున్నాం.
తస్య తత్ వచనమ్ శ్రుత్వా రాజ పుత్రస్య ధీమతః । ఉపానయత ధర్మ ఆత్మా గామ్ అర్ఘ్యమ్ ఉదకమ్ తతః ॥౨-౫౪-
ఆ ధీరుడైన రాజకుమారుడు చెప్పిన మాటలు విని, ధర్మమయుడైన వాడు ఆయనకు పాలు, పాద్యం, నీరు తీసుకొచ్చి సమర్పించాడు.
నానావిధానన్నరసాన్ వన్యమూలఫలాశ్రయాన్ । తేభ్యో దదౌ తప్తతపా వాసమ్ చైవాభ్యకల్పయత్ ॥౨-౫౪-
తపస్సుతో క్షీణించిన వాడు, వారికి అడవి ఆహారాలు, కందమూలఫలాలు ఇచ్చాడు. అలాగే నివాసానికి ఒక మంచి స్థలాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
మృగ పక్షిభిర్ ఆసీనో మునిభిః చ సమన్తతః । రామమ్ ఆగతమ్ అభ్యర్చ్య స్వాగతేన ఆహ తమ్ మునిః ॥౨-౫౪-
చుట్టూ జంతువులు, పక్షులు, మునులు ఉన్న ఆ స్థలంలో, ఆ ముని రాముడిని గౌరవంగా ఆహ్వానించి, స్వాగతం పలికాడు.
ప్రతిగృహ్య చ తామ్ అర్చామ్ ఉపవిష్టమ్ స రాఘవమ్ । భరద్వాజో అబ్రవీద్ వాక్యమ్ ధర్మ యుక్తమ్ ఇదమ్ తదా ॥౨-౫౪-
ఆ ఆహారాన్ని స్వీకరించి, రాఘవుడిని కూర్చోబెట్టి, ఆ సమయంలో భరద్వాజుడు ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పాడు.
చిరస్య ఖలు కాకుత్స్థ పశ్యామి త్వామ్ ఇహ ఆగతమ్ । శ్రుతమ్ తవ మయా చ ఇదమ్ వివాసనమ్ అకారణమ్ ॥౨-౫౪-
ఓ కాకుత్స్థ వంశజా! చాలా కాలం తర్వాత నిన్ను ఇక్కడ చూచాను. నీకు కారణం లేకుండా వనవాసం కలిగిందని నేను విన్నాను.
అవకాశో వివిక్తః అయమ్ మహా నద్యోహ్ సమాగమే । పుణ్యః చ రమణీయః చ వసతు ఇహ భగాన్ సుఖమ్ ॥౨-౫౪-
ఇక్కడ రెండు గొప్ప నదుల సంగమంలో ఒక ప్రశాంతమైన, పవిత్రమైన, అందమైన స్థలం ఉంది. మీరు ఇక్కడ సుఖంగా నివసించండి.
ఏవమ్ ఉక్తః తు వచనమ్ భరద్వాజేన రాఘవః । ప్రత్యువాచ శుభమ్ వాక్యమ్ రామః సర్వ హితే రతః ॥౨-౫౪-
భరద్వాజుడు ఇలా చెప్పగానే, అందరి మేలుకోసం తపించే రాఘవుడు శుభమైన మాటలతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
భగవన్న్ ఇతాఅసన్నః పౌర జానపదో జనః । సుదర్శమిహ మామ్ ప్రేక్ష్య మన్యేఽహ మిమమాశ్రమమ్ ॥౨-౫౪-
భగవంతుడు! నగరానికి, గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు ఇక్కడికి దగ్గరగా ఉంటారు. నన్ను ఇక్కడ చూస్తే, ఈ ఆశ్రమాన్ని సందర్శించడానికి వస్తారని అనుకుంటున్నాను.
ఆగమిష్యతి వైదేహీమ్ మామ్ చ అపి ప్రేక్షకో జనః । అనేన కారణేన అహమ్ ఇహ వాసమ్ న రోచయే ॥౨-౫౪-
వైదేహిని, నన్ను చూడటానికి ప్రజలు ఇక్కడికి రావచ్చు. ఆ కారణంగా నేను ఇక్కడ నివసించాలనుకోవడం లేదు.
ఏక అన్తే పశ్య భగవన్న్ ఆశ్రమ స్థానమ్ ఉత్తమమ్ । రమతే యత్ర వైదేహీ సుఖ అర్హా జనక ఆత్మజా ॥౨-౫౪-
భగవంతుడు! అక్కడ అంచున ఉన్న ఆ అద్భుతమైన ఆశ్రమ స్థలాన్ని చూడండి. అక్కడ జనక కుమార్తె వైదేహి సుఖంగా ఉండగలదు.
ఏతత్ శ్రుత్వా శుభమ్ వాక్యమ్ భరద్వాజో మహా మునిః । రాఘవస్య తతః వాక్యమ్ అర్థ గ్రాహకమ్ అబ్రవీత్ ॥౨-౫౪-
రాఘవుడు చెప్పిన ఆ శుభవాక్యాలను విని, మహాముని భరద్వాజుడు అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
దశ క్రోశైతః తాత గిరిర్ యస్మిన్ నివత్స్యసి । మహర్షి సేవితః పుణ్యః సర్వతః సుఖ దర్శనః ॥౨-౫౪-
తాత! ఇక్కడినుంచి పది క్రోశాల దూరంలో ఒక కొండ ఉంది. నీవు అక్కడ నివసించవచ్చు. అది మహర్షులు సేవించిన పవిత్రమైన, అన్ని వైపులా అందమైన ప్రదేశం.
గో లాన్గూల అనుచరితః వానర ఋష్క నిషేవితః । చిత్ర కూటైతి ఖ్యాతః గన్ధ మాదన సమ్నిభః ॥౨-౫౪-
ఆ కొండను చిత్రకూటం అంటారు. అక్కడ ఆవులు, లంగూరులు, కోతులు, ఎలుగుబంట్లు సంచరిస్తుంటాయి. అది గంధమాదన పర్వతాన్ని పోలి ఉంటుంది.
యావతా చిత్ర కూటస్య నరః శృన్గాణి అవేక్షతే । కల్యాణాని సమాధత్తే న పాపే కురుతే మనః ॥౨-౫౪-
చిత్రకూట పర్వత శిఖరాలు కనిపించేంత దూరం వరకు ఎవరు చూసినా వారికి శుభం కలుగుతుంది. వారి మనస్సు చెడు పనులవైపు పోదు.
ఋషయః తత్ర బహవో విహృత్య శరదామ్ శతమ్ । తపసా దివమ్ ఆరూధాః కపాల శిరసా సహ ॥౨-౫౪-
అక్కడ అనేక ఋషులు వంద శరదృతువులు గడిపారు. తపస్సుతో, కపాలములు ధరించి, వారు స్వర్గానికి చేరుకున్నారు.
ప్రవివిక్తమ్ అహమ్ మన్యే తమ్ వాసమ్ భవతః సుఖమ్ । ఇహ వా వన వాసాయ వస రామ మయా సహ ॥౨-౫౪-
ఈ ప్రక్కన ఉన్న ఈ ప్రదేశం మీకు సుఖంగా ఉంటుందని నేను అనుకుంటున్నాను. ఇక్కడా లేదా అడవిలోనైనా, రామా, నాతో కలిసి ఉండండి.
స రామమ్ సర్వ కామైఅః తమ్ భరద్వాజః ప్రియ అతిథిమ్ । సభార్యమ్ సహ చ భ్రాత్రా ప్రతిజగ్రాహ ధర్మవిత్ ॥౨-౫౪-
అప్పుడు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన భరద్వాజ మహర్షి, తన ప్రియ అతిథి అయిన రాముడిని, అతని భార్యతో పాటు అన్నతో కూడి, కావాల్సిన అన్నీ ఇచ్చి ఆహ్వానించాడు.
తస్య ప్రయాగే రామస్య తమ్ మహర్షిమ్ ఉపేయుషః । ప్రపన్నా రజనీ పుణ్యా చిత్రాః కథయతః కథాః ॥౨-౫౪-
ప్రయాగంలో ఆ మహర్షిని కలిసేందుకు రాముడు వచ్చినప్పుడు, వారు అనేక అద్భుతమైన కథలు చెప్పుకుంటూ ఆ పవిత్రమైన రాత్రిని గడిపారు.
సీతాతృతీయ కాకుత్స్థహ్ పరిశ్రాన్తః సుఖోచితః । భరద్వాజాశ్రమే రమ్యే తామ్ రాత్రి మవస్త్సుఖమ్ ॥౨-౫౪-
కకుత్థ వంశజుడైన రాముడు, సీతతో పాటు, అలసటతో ఉన్నప్పుడు, భరద్వాజ ఆశ్రమంలో ఆ రాత్రిని సంతోషంగా గడిపాడు.
ప్రభాతాయామ్ రజన్యామ్ తు భరద్వాజమ్ ఉపాగమత్ । ఉవాచ నర శార్దూలో మునిమ్ జ్వలిత తేజసమ్ ॥౨-౫౪-
రాత్రి ముగిసిన తరువాత, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు భరద్వాజుడిని దగ్గరకు వెళ్లి, తపస్సుతో ప్రకాశించే ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగాడు.
శర్వరీమ్ భవనన్న్ అద్య సత్య శీల తవ ఆశ్రమే । ఉషితాః స్మ ఇహ వసతిమ్ అనుజానాతు నో భవాన్ ॥౨-౫౪-
నీ ఆశ్రమంలో ఈ రాత్రి గడిపిన మేము, ఇప్పుడు ఇక్కడి నివాసాన్ని వదిలి వెళ్లడానికి నీ అనుమతి కోరుతున్నాము, ఓ సత్యనిష్ఠుడా.
రాత్ర్యామ్ తు తస్యామ్ వ్యుష్టాయామ్ భరద్వాజో అబ్రవీద్ ఇదమ్ । మధు మూల ఫల ఉపేతమ్ చిత్ర కూటమ్ వ్రజ ఇతి హ ॥౨-౫౪-
ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత భరద్వాజుడు ఇలా అన్నాడు: 'తేనె, మూలికలు, పండ్లు సమృద్ధిగా ఉన్న చిత్రకూటానికి వెళ్లండి.'
వాసమౌపయికమ్ మన్యే తవ రామ మహాబల । నానానగగణోపేతః కిన్నరోరగసేవితహ్ ॥౨-౫౪-
ఓ మహాబల రామా, ఎన్నో రకాల పక్షులతో, కిన్నరులు, పాములు సంచరించే ఆ ప్రదేశం నీ నివాసానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది అని నేను భావిస్తున్నాను.