తతః సర్వే సమాగమ్య వసిష్ఠమిదమబ్రువన్ । యథేష్టం తత్ సువిహితం న కించిత్ పరిహీయతే ॥౧-౧౩-
అంతటా చేరినవారు వసిష్ఠుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు: 'మీరు చెప్పినట్లు అన్నీ సక్రమంగా జరిగాయి. ఏమీ మిగిలిపోలేదు.'
యథోక్తం తత్ కరిష్యామో న కించిత్ పరిహాస్యతే । తతః సుమన్త్రమాహూయ వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్ ॥౧-౧౩-
'మీరు చెప్పినట్లు మేము చేస్తాము. ఏదీ నిర్లక్ష్యం చేయబడదు.' అప్పుడు వసిష్ఠుడు సుమంత్రుడిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు:
నిమన్త్రయస్వ నృపతీన్ పృథివ్యాం యే చ ధార్మికాః । బ్రాహ్మణాన్ క్షత్రియాన్ వైశ్యాఞ్శూద్రాంశ్చైవ సహస్రశః ॥౧-౧౩-
భూమిపై ఉన్న ధర్మబద్ధమైన రాజులను, అలాగే వేలాది బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులను ఆహ్వానించు.
సమానయస్వ సత్కృత్య సర్వదేశేషు మానవాన్ । మిథిలాధిపతిం శూరం జనకం సత్యవాదినమ్ ॥౧-౧౩-
ప్రతి ప్రాంతం నుంచి ప్రజలను గౌరవంగా తీసుకురా. ముఖ్యంగా మిథిలా అధిపతి, ధైర్యవంతుడు, సత్యవాది జనకుడిని ఆహ్వానించు.
తమానయ మహాభాగం స్వయమేవ సుసత్కృతమ్ । పూర్వం సమ్బన్ధినం జ్ఞాత్వా తతః పూర్వం బ్రవీమి తే ॥౧-౧౩-
ఆ మహాత్ముడిని నీవే స్వయంగా ఎంతో గౌరవంగా తీసుకురా. ఆయన మన పూర్వ సంబంధి. అందుకే ముందుగా ఆయనను చెప్పాను.
తథా కాశిపతిం స్నిగ్ధం సతతం ప్రియవాదినమ్ । సద్వృత్తం దేవసంకాశం స్వయమేవానయస్వ హ ॥౧-౧౩-
అలాగే, ఎప్పుడూ ప్రేమగా, మధురంగా మాట్లాడే, మంచి స్వభావం కలిగిన, దేవతలతో సమానమైన కాశీ రాజును నీవే స్వయంగా తీసుకురా.
తథా కేకయరాజానం వృద్ధం పరమధార్మికమ్ । శ్వశురం రాజసింహస్య సపుత్రం తమిహానయ ॥౧-౧౩-
అలాగే, వయసులో పెద్దవాడు, అత్యంత ధర్మబద్ధుడు, రాజసింహుని మామ అయిన కేకయ రాజును ఆయన కుమారులతో పాటు ఇక్కడికి తీసుకురా.
అఙ్గేశ్వరం మహేష్వాసం రోమపాదం సుసత్కృతమ్ । వయస్యం రాజసింహస్య సపుత్రం తమిహానయ ॥౧-౧౩-
అంగదేశాధిపతి, గొప్ప విలువేత్త, మంచి గౌరవం పొందిన రోమపాదుడిని, రాజసింహుని స్నేహితుడిని, ఆయన కుమారులతో పాటు ఇక్కడికి తీసుకురా.
తథా కోసలరాజానం భానుమన్తం సుసంస్కృతమ్ । మగధాధిపతిం శూరం సర్వశాస్త్రవిశారదమ్ ॥౧-౧౩-
అలాగే, మంచి సంస్కారం కలిగిన కోసల రాజు భానుమంతుని, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడైన, ధైర్యవంతుడైన మగధాధిపతిని కూడా తీసుకురా.
ప్రాప్తిజ్ఞం పరమోదారం సత్కృతం పురుషర్షభమ్ । రాజ్ఞః శాసనమాదాయ చోదయస్వ నృపర్షభాన్ । ప్రాచీనాన్ సిన్ధుసౌవీరాన్ సౌరాష్ఠ్రేయాంశ్చ పార్థివాన్ ॥౧-౧౩-
సమయాన్ని బాగా తెలిసిన, అత్యంత ఉదారమైన, గౌరవం పొందిన పురుషోత్తముని తీసుకురా. రాజుని ఆజ్ఞ తీసుకుని, తూర్పు, సింధు, సౌవీర, సౌరాష్ట్ర దేశాల రాజులను ప్రోత్సహించు.
దాక్షిణాత్యాన్ నరేన్ద్రాంశ్చ సమస్తానానయస్వ హ । సన్తి స్నిగ్ధాశ్చ యే చాన్యే రాజానః పృథివీతలే ॥౧-౧౩-
దక్షిణ ప్రాంతాలలో ఉన్న రాజులందరినీ, అలాగే భూమిపై ఉన్న ఇతర స్నేహపూర్వక రాజులనూ పిలిపించు.
తానానయ యథా క్షిప్రం సానుగాన్ సహబాన్ధవాన్ । ఏతాన్ దూతైర్మహాభాగైరానయస్వ నృపాజ్ఞయా ॥౧-౧౩-
వారు తమ సహచరులతో, బంధువులతో కలిసి త్వరగా రాగలిగేలా, రాజాధికారంతో ఉన్న మంచి దూతల ద్వారా వారిని పిలిపించు.
వసిష్ఠవాక్యం తచ్ఛ్రుత్వా సుమన్త్రస్త్వరితం తదా । వ్యాదిశత్ పురుషాంస్తత్ర రాజ్ఞామానయనే శుభాన్ ॥౧-౧౩-
వశిష్ఠుని మాటలు విన్న సుమంత్రుడు వెంటనే అక్కడ ఉన్న విశ్వసనీయులైన మనుష్యులకు రాజులను తీసుకురావాలని ఆదేశించాడు.
స్వయమేవ హి ధర్మాత్మా ప్రయాతో మునిశాసనాత్ । సుమన్త్రస్త్వరితో భూత్వా సమానేతుం మహామతిః ॥౧-౧౩-
మహర్షి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, ధర్మాత్ముడైన సుమంత్రుడు తానే స్వయంగా, త్వరగా, తెలివిగా వారిని తీసుకురావడానికి బయలుదేరాడు.
తే చ కర్మాన్తికాః సర్వే వసిష్ఠాయ మహర్షయే । సర్వం నివేదయన్తి స్మ యజ్ఞే యదుపకల్పితమ్ ॥౧-౧౩-
యజ్ఞానికి ఏర్పాట్లు చూసుకునే వారు అందరూ, యజ్ఞానికి ఏర్పాటైన ప్రతిదీ మహర్షి వశిష్ఠునికి నివేదించారు.
తతః ప్రీతో ద్విజశ్రేష్ఠస్తాన్ సర్వాన్ మునిరబ్రవీత్ । అవజ్ఞయా న దాతవ్యం కస్యచిల్లీలయాపి వా ॥౧-౧౩-
అంతే కాక, సంతోషించిన ద్విజశ్రేష్ఠుడు అయిన వశిష్ఠుడు వారందరినీ చూసి ఇలా అన్నాడు: 'ఎవరికి అయినా నిర్లక్ష్యంగా లేదా తక్కువగా ఏదీ ఇవ్వకూడదు.'
అవజ్ఞయా కృతం హన్యాద్ దాతారం నాత్ర సంశయః । తతః కైశ్చిదహోరాత్రైరుపయాతా మహీక్షితః ॥౧-౧౩-
ఎవరికైనా నిర్లక్ష్యంగా ఇచ్చినదానివల్ల దాతకు హాని కలుగుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అలా కొన్ని రోజులు, రాత్రులు గడిచిన తర్వాత రాజులు వచ్చారు.
బహూని రత్నాన్యాదాయ రాజ్ఞో దశరథస్య హ । తతో వసిష్ఠః సుప్రీతో రాజానమిదమబ్రవీత్ ॥౧-౧౩-
వారు దశరథ మహారాజుకు ఎన్నో రత్నాలు తీసుకొచ్చారు. అప్పుడు సంతోషించిన వశిష్ఠుడు రాజుని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
ఉపయాతా నరవ్యాఘ్ర రాజానస్తవ శాసనాత్ । మయాపి సత్కృతాః సర్వే యథార్హం రాజసత్తమాః ॥౧-౧౩-
'మహాపురుషుడా, నీ ఆజ్ఞతో రాజులు వచ్చారు. నేను వారందరినీ యథావిధిగా సత్కరించాను, రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.'
యజ్ఞియం చ కృతం సర్వం పురుషైః సుసమాహితైః । నిర్యాతు చ భవాన్ యష్టుం యజ్ఞాయతనమన్తికాత్ ॥౧-౧౩-
యజ్ఞానికి కావలసిన ఏర్పాట్లన్నీ మనుష్యులు శ్రద్ధగా పూర్తిచేశారు. ఇప్పుడు మీరు మీ నివాసం నుంచి బయలుదేరి యజ్ఞస్థలానికి వెళ్లవచ్చు.
సర్వకామైరుపహృతైరుపేతం వై సమన్తతః । ద్రష్టుమర్హసి రాజేన్ద్ర మనసేవ వినిర్మితమ్ ॥౧-౧౩-
ప్రతి కోరికను తీరుస్తూ, అన్ని వైపులా సమృద్ధిగా ఉన్న యజ్ఞస్థలాన్ని, మనసు ఊహించినట్టుగా నిర్మించబడినదానిని, రాజేంద్రా, మీరు చూడవచ్చు.
తథా వసిష్ఠవచనాదృశష్యశృఙ్గస్య చోభయోః । దివసే శుభనక్షత్రే నిర్యాతో జగతీపతిః ॥౧-౧౩-
వశిష్ఠుడు, ఋశ్యశృంగుడు ఇద్దరి మాటలను అనుసరించి, శుభమైన నక్షత్రంలో భూమిపతి బయలుదేరాడు.
తతో వసిష్ఠప్రముఖాః సర్వ ఏవ ద్విజోత్తమాః । ఋష్యశృఙ్గం పురస్కృత్య యజ్ఞకర్మారభంస్తదా ॥౧-౧౩-
ఆ తర్వాత వశిష్ఠుడు ముందుండగా, ఋశ్యశృంగుని ప్రధానంగా చేసుకుని, అందరు ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు యజ్ఞకార్యాలను ప్రారంభించారు.
యజ్ఞవాటం గతాః సర్వే యథాశాస్త్రం యథావిధి । శ్రీమాంశ్చ సహ పత్నీభీ రాజా దీక్షాముపావిశత్ ॥౧-౧౩-
అందరూ యజ్ఞవాటికకు వెళ్లి, శాస్త్రానుసారం, విధిగా అన్ని కార్యాలను నిర్వహించారు. రాజు తన భార్యలతో కలిసి దీక్షను స్వీకరించాడు.
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౧-
ఇది పద్నాల్గవ సర్గ. వినండి.
అథ సంవత్సరే పూర్ణే తస్మిన్ ప్రాప్తే తురఙ్గమే । సరయ్వాశ్చోత్తరే తీరే రాజ్ఞో యజ్ఞోఽభ్యవర్తత ॥౧-౧౪-
అంతటా సంవత్సరం పూర్తయిన తరువాత, గుర్రం వచ్చినపుడు, సరయూ నదికి ఉత్తర తీరంలో రాజు యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.
ఋష్యశృఙ్గం పురస్కృత్య కర్మ చక్రుర్ద్విజర్షభాః । అశ్వమేధే మహాయజ్ఞే రాజ్ఞోఽస్య సుమహాత్మనః ॥౧-౧౪-
ఋశ్యశృంగుడు ముందుండగా, ప్రధాన బ్రాహ్మణులు ఈ మహాయజ్ఞాన్ని, అశ్వమేధాన్ని, మహాత్ముడైన రాజు కోసం నిర్వహించారు.
కర్మ కుర్వన్తి విధివద్ యాజకా వేదపారగాః । యథావిధి యథాన్యాయం పరిక్రామన్తి శాస్త్రతః ॥౧-౧౪-
వేదాలను బాగా తెలిసిన యాజకులు, యజ్ఞకర్మలను విధిగా, శాస్త్రానుసారం, నియమంగా నిర్వహిస్తూ, యథావిధిగా యజ్ఞవాటికలో సంచరించారు.
ప్రవర్గ్యం శాస్త్రతః కృత్వా తథైవోపసదం ద్విజాః । చక్రుశ్చ విధివత్ సర్వమధికం కర్మ శాస్త్రతః ॥౧-౧౪-
శాస్త్రప్రకారం ప్రవర్గ్యాన్ని, అలాగే ఉపసద్ కర్మలను ద్విజులు నిర్వహించారు. ఇంకా అవసరమైన అన్ని కర్మలను కూడా వారు విధిగా పూర్తి చేశారు.
అభిపూజ్య తతో హృష్టాః సర్వే చక్రుర్యథావిధి । ప్రాతఃసవనపూర్వాణి కర్మాణి మునిపుఙ్గవాః ॥౧-౧౪-
ఆ తర్వాత, వారిని గౌరవంగా ఆహ్వానించి, ఆనందంతో ఉన్న మునిశ్రేష్ఠులు, ఉదయం సోమయాగానికి సంబంధించిన కర్మలను యథావిధిగా నిర్వహించారు.