న ఏవ అహమ్ అనుశోచామి లక్ష్మణో న చ మైథిలీ । అయోధ్యాయాః చ్యుతాః చ ఇతి వనే వత్స్యామహ ఇతి వా (మహేతి!)॥౨-౫౨-
నాకు, లక్ష్మణుడికీ, సీతమ్మకీ ఎలాంటి బాధ లేదు. అయోధ్యను వదిలిపోవడానికీ, అరణ్యంలో నివసించాలన్న విషయానికీ మనమంతా విచారం పడటం లేదు.
చతుర్ దశసు వర్షేషు నివృత్తేషు పునః పునః । లక్ష్మణమ్ మామ్ చ సీతామ్ చ ద్రక్ష్యసి క్షిప్రమ్ ఆగతాన్ ॥౨-౫౨-
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయిన తర్వాత, నన్ను, లక్ష్మణుడిని, సీతమ్మను మళ్లీ మళ్లీ త్వరగా తిరిగి వస్తూ చూడగలవు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తు రాజానమ్ మాతరమ్ చ సుమన్త్ర మే । అన్యాః చ దేవీః సహితాః కైకేయీమ్ చ పునః పునః ॥౨-౫౨-
ఇలా రాజుగారికి, అమ్మవారికి చెప్పిన తరువాత, సుమంత్రా! మిగతా దేవీలందరికీ, కైకేయితో సహా, నా మాటలు మళ్లీ మళ్లీ చెప్పు.
ఆరోగ్యమ్ బ్రూహి కౌసల్యామ్ అథ పాద అభివన్దనమ్ । సీతాయా మమ చ ఆర్యస్య వచనాల్ లక్ష్మణస్య చ ॥౨-౫౨-
కౌసల్యకు ఆరోగ్యం కోరుతూ, మా ముగ్గురి తరఫున ఆమెకు పాదాభివందనం చెప్పు. ఇది సీత, నేను, లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలు.
బ్రూయాః చ హి మహా రాజమ్ భరతమ్ క్షిప్రమ్ ఆనయ । ఆగతః చ అపి భరతః స్థాప్యో నృప మతే పదే ॥౨-౫౨-
మహారాజుకు కూడా చెప్పు — భరతుని త్వరగా పిలిపించమని. భరతుడు ఇప్పటికే వచ్చి ఉంటే, రాజు అనుకున్న స్థానంలో అతడిని కూర్చోబెట్టు.
భరతమ్ చ పరిష్వజ్య యౌవరాజ్యే అభిషిచ్య చ । అస్మత్ సమ్తాపజమ్ దుహ్ఖమ్ న త్వామ్ అభిభవిష్యతి ॥౨-౫౨-
భరతుని ఆలింగనం చేసి, యువరాజుగా అభిషేకించు. అప్పుడు మా వలన కలిగిన బాధ నీకు బాధగా ఉండదు.
భరతః చ అపి వక్తవ్యో యథా రాజని వర్తసే । తథా మాతృషు వర్తేథాః సర్వాస్వ్ ఏవ అవిశేషతః ॥౨-౫౨-
భరతునికి కూడా చెప్పాలి — నీవు రాజుగారిని గౌరవిస్తున్నట్టు, అన్ని తల్లుల పట్ల కూడా ఎలాంటి తేడా లేకుండా ప్రవర్తించు.
యథా చ తవ కైకేయీ సుమిత్రా చ అవిశేషతః । తథైవ దేవీ కౌసల్యా మమ మాతా విశేషతః ॥౨-౫౨-
కైకేయి, సుమిత్రలను నీవు సమానంగా గౌరవించినట్టు, మా తల్లి కౌసల్యను ప్రత్యేకంగా మరింత గౌరవించు.
తాతస్య ప్రియకామేన యౌవరాజ్యమపేక్షతా । లోకయోరుభయోః శక్యమ్ త్వయా యత్సుఖమేధితుమ్ ॥౨-౫౨-
తండ్రిని ప్రేమిస్తూ, యువరాజ్యాన్ని ఆశిస్తూ, ఈ లోకంలో, పరలోకంలో కూడా అందరికి సుఖంగా ఉండేలా చేయగలవు.
నివర్త్యమానో రామేణ సుమన్త్రః శోక కర్శితః । తత్ సర్వమ్ వచనమ్ శ్రుత్వా స్నేహాత్ కాకుత్స్థమ్ అబ్రవీత్ ॥౨-౫౨-
రాముడు తిరిగి వెళ్ళమని చెప్పినప్పుడు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, సుమంత్రుడు ఆ మాటలన్నీ వినిపించి, ప్రేమతో కకుత్స్థునికి ఇలా అన్నాడు.
యద్ అహమ్ న ఉపచారేణ బ్రూయామ్ స్నేహాత్ అవిక్లవః । భక్తిమాన్ ఇతి తత్ తావద్ వాక్యమ్ త్వమ్ క్షన్తుమ్ అర్హసి ॥౨-౫౨-
ప్రభూ! నేను ప్రేమతో, భక్తితో, మర్యాద మర్చిపోయి ఏదైనా మాట్లాడితే, దయచేసి ఆ మాటలను క్షమించాలి.
కథమ్ హి త్వద్ విహీనో అహమ్ ప్రతియాస్యామి తామ్ పురీమ్ । తవ తాత వియోగేన పుత్ర శోక ఆకులామ్ ఇవ ॥౨-౫౨-
ప్రభూ! నీవు లేని ఆ నగరానికి నేను ఎలా వెళ్ళగలను? అది తండ్రి వేరుపడిన కొడుకు బాధతో ఉన్నట్టు అవుతుంది.
సరామమ్ అపి తావన్ మే రథమ్ దృష్ట్వా తదా జనః । వినా రామమ్ రథమ్ దృష్ట్వా విదీర్యేత అపి సా పురీ ॥౨-౫౨-
రాముడితో వచ్చిన నా రథాన్ని ప్రజలు చూస్తారు. కానీ రాముడు లేకుండా ఆ రథాన్ని చూస్తే, ఆ నగరం కూడా విచ్చిన్నమైపోతుంది.
దైన్యమ్ హి నగరీ గచ్చేద్ దృష్ట్వా శూన్యమ్ ఇమమ్ రథమ్ । సూత అవశేషమ్ స్వమ్ సైన్యమ్ హత వీరమ్ ఇవ ఆహవే ॥౨-౫౨-
ఈ ఖాళీ రథాన్ని, కేవలం రథసారథి మాత్రమే మిగిలి ఉన్నట్టు చూసినప్పుడు, ఆ నగరం ఓ యుద్ధంలో వీరులు పోయిన సైన్యంలా దుఃఖంలో మునిగిపోతుంది.
దూరే అపి నివసన్తమ్ త్వామ్ మానసేన అగ్రతః స్థితమ్ । చిన్తయన్త్యో అద్య నూనమ్ త్వామ్ నిరాహారాః కృతాః ప్రజాః ॥౨-౫౨-
నీవు దూరంలో ఉన్నా, ప్రజలు మనసులో నిన్ను దగ్గరగా ఊహించుకుంటూ, నిన్ను ఆలోచిస్తూ, ఈ రోజు ఆహారం కూడా తీసుకోరు.
దృష్టం తద్ధి త్వయా రామ! యాదృశమ్ త్వత్ప్రవాసనే । ప్రజానామ్ సమ్కులమ్ వృత్తమ్ త్వచ్ఛోకక్లాన్తచేతసామ్ ॥౨-౫౨-
రామా! నీవు వెళ్లిపోయినప్పుడు ప్రజలు ఎంతగా కలవరపడి, నీ కోసం ఎంతగా బాధపడ్డారో నీవే చూశావు.
ఆర్త నాదో హి యః పౌరైః ముక్తః తత్ విప్రవాసనే । రథస్థమ్ మామ్ నిశామ్య ఏవ కుర్యుః శత గుణమ్ తతః ॥౨-౫౨-
నగర ప్రజలు నా వెళ్ళిపోవడాన్ని చూసి, రథంలో కూర్చున్న నన్ను చూడగానే, వారు ముందే చేసిన ఆర్తనాదం వంద రెట్లు ఎక్కువగా మారుతుంది.
అహమ్ కిమ్ చ అపి వక్ష్యామి దేవీమ్ తవ సుతః మయా । నీతః అసౌ మాతుల కులమ్ సమ్తాపమ్ మా కృథాఇతి ॥౨-౫౨-
నీ తల్లిని నేను ఏమి చెప్పగలను? 'నీ కుమారుడిని నేను మామగారి ఇంటికి తీసుకెళ్లాను, బాధపడకూడదు' అని చెప్పాలా?
అసత్యమ్ అపి న ఏవ అహమ్ బ్రూయామ్ వచనమ్ ఈదృశమ్ । కథమ్ అప్రియమ్ ఏవ అహమ్ బ్రూయామ్ సత్యమ్ ఇదమ్ వచః ॥౨-౫౨-
అసత్యమైన మాటను నేను ఎప్పటికీ చెప్పను; ఈ కఠినమైన నిజాన్ని ఎలా చెప్పగలను?
మమ తావన్ నియోగస్థాః త్వద్ బన్ధు జన వాహినః । కథమ్ రథమ్ త్వయా హీనమ్ ప్రవక్ష్యన్తి హయ ఉత్తమాః ॥౨-౫౨-
నా ఆజ్ఞకు లోబడి ఉన్న నీ బంధువులు, ఈ మంచి గుర్రాలు, రథం నీవు లేకుండా ఉందని వారికి ఎలా చెప్పగలవు?
తన్న శక్ష్యామ్యహమ్ గన్తుమయోధ్యామ్ త్వదృతేఽనఘ । వనవాసానుయానాయ మామనుజ్ఞాతుమర్హసి ॥౨-౫౨-
నీతో లేకుండా అయోధ్యకు వెళ్లడం నాకు సాధ్యం కాదు, నిష్కళంకుడా; అడవిలో నీ వెంట నన్ను పోనిచ్చేందుకు అనుమతించు.
యది మే యాచమానస్య త్యాగమ్ ఏవ కరిష్యసి । సరథో అగ్నిమ్ ప్రవేక్ష్యామి త్యక్త మాత్రైహ త్వయా ॥౨-౫౨-
నేను ఎంత వేడుకున్నా నన్ను వదిలిపెడతావని నిశ్చయిస్తే, ఈ రథంతో కలసి నీవు నన్ను వదిలిన ఈ చోటే నేను అగ్నిలోకి వెళ్తాను.
భవిష్యన్తి వనే యాని తపో విఘ్న కరాణి తే । రథేన ప్రతిబాధిష్యే తాని సత్త్వాని రాఘవ ॥౨-౫౨-
అడవిలో తపస్సుకు ఎలాంటి అడ్డంకులు వచ్చినా, రాఘవా, వాటిని నేను ఈ రథంతో తొలగిస్తాను.
తత్ కృతేన మయా ప్రాప్తమ్ రథ చర్యా కృతమ్ సుఖమ్ । ఆశమ్సే త్వత్ కృతేన అహమ్ వన వాస కృతమ్ సుఖమ్ ॥౨-౫౨-
ఈ రథసేవ ద్వారా నాకు వచ్చిన ఆనందాన్ని, ఇప్పుడు నీ అడవివాసంలో సేవచేసి కూడా పొందాలని ఆశిస్తున్నాను.
ఇమే చాపి హయా వీర యది తే వనవాసినః । పరిచర్యామ్ కరిష్యన్తి ప్రాప్స్యన్తి పరమామ్ గతిమ్ ॥౨-౫౨-
వీరుడా, ఈ గుర్రాలు కూడా అడవిలో నీకు సేవ చేస్తే, అవి పరమ గమ్యాన్ని పొందుతాయి.
తవ శుశ్రూషణమ్ మూర్ధ్నా కరిష్యామి వనే వసన్ । అయోధ్యామ్ దేవ లోకమ్ వా సర్వథా ప్రజహామ్య్ అహమ్ ॥౨-౫౨-
అడవిలో నివసిస్తూ, నీకు నా తలతో సేవ చేస్తాను; అయోధ్యను గానీ, దేవతల లోకాన్ని గానీ పూర్తిగా వదిలేస్తాను.
న హి శక్యా ప్రవేష్టుమ్ సా మయా అయోధ్యా త్వయా వినా । రాజ ధానీ మహా ఇన్ద్రస్య యథా దుష్కృత కర్మణా ॥౨-౫౨-
నీతో లేకుండా అయోధ్యలోకి నేను ప్రవేశించలేను; మహేంద్రుని రాజధానిలో పాపులు ప్రవేశించలేకపోవడంలా ఇది కూడా సాధ్యం కాదు.
వన వాసే క్షయమ్ ప్రాప్తే మమ ఏష హి మనో రథః । యద్ అనేన రథేన ఏవ త్వామ్ వహేయమ్ పురీమ్ పునః ॥౨-౫౨-
అడవివాసం ముగిసిన తర్వాత, ఈ రథంతోనే నిన్ను మళ్లీ నగరానికి తీసుకెళ్లాలని నా మనసు కోరుకుంటోంది.
చతుర్ దశ హి వర్షాణి సహితస్య త్వయా వనే । క్షణ భూతాని యాస్యన్తి శతశః తు తతః అన్యథా ॥౨-౫౨-
నీవు ఉన్నప్పుడు, ఈ పద్నాలుగు సంవత్సరాలు క్షణాల్లా గడుస్తాయి; లేకపోతే, వందల సంవత్సరాలు కూడా భిన్నంగా అనిపిస్తాయి.
భృత్య వత్సల తిష్ఠన్తమ్ భర్తృ పుత్ర గతే పథి । భక్తమ్ భృత్యమ్ స్థితమ్ స్థిత్యామ్ త్వమ్ న మామ్ హాతుమ్ అర్హసి ॥౨-౫౨-
భర్తకు భక్తుడిగా, సేవలో నిలబడిన నన్ను, భర్త మరియు కుమారుడు వెళ్ళిన మార్గంలో, నీవు వదిలిపెట్టకూడదు.