అనవాప్తాతపత్రస్య రశ్మిసంతాపితస్య తే। ఏభిశ్ఛాయాం కరిష్యామః స్వైశ్ఛత్రైర్వాజపేయకైః
నీవు గొడుగు లేకుండా, ఎండ కిరణాల్లో కాలిపోతున్నావు. మా వాజపేయ గొడుగులతో నీకు నీడను కల్పిస్తాము.
యా హి నః సతతం బుద్ధిర్వేదమన్త్రానుసారిణీ। త్వత్కృతే సా కృతా వత్స వనవాసానుసారిణీ
వేదమంత్రాలకు అనుగుణంగా నిత్యం మాకు ఉండే సంకల్పం, నీకోసం ఇప్పుడు అడవిలోకి వస్తోంది, ప్రియమైనవాడా.
హృదయేష్వవతిష్ఠన్తే వేదా యే నః పరం ధనమ్। వత్స్యన్త్యపి గృహేష్వేవ దారాశ్చారిత్రరక్షితాః
మన హృదయాల్లో నిలిచిన వేదాలు, మనకు అత్యంత విలువైన ధనం, అవి ఇళ్లలోనే ఉంటాయి. మన భార్యలు కూడా, సద్గుణంతో రక్షించబడి ఇళ్లలోనే ఉంటారు.
పునర్న నిశ్చయః కార్యస్త్వద్గతౌ సుకృతా మతిః। త్వయి ధర్మవ్యపేక్షే తు కిం స్యాద్ ధర్మపథే స్థితమ్
నీ ప్రయాణం గురించి మళ్లీ ఆలోచన చేయాల్సిన అవసరం లేదు. నీవు ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నప్పుడు, ధర్మమార్గంలో ఉన్న మనకు ఇంకేమీ చేయాల్సినది లేదు.
యాచితో నో నివర్తస్వ హంసశుక్లశిరోరుహైః। శిరోభిర్నిభృతాచార మహీపతనపాంసులైః
మన తలలు హంసల వలె తెల్లగా మారిన వెంట్రుకలతో, భూమిపై మట్టితో మసకబారినవిగా, వినయంగా మేము నిన్ను వేడుకుంటున్నాం, దయచేసి తిరిగి రా.
బహూనాం వితతా యజ్ఞా ద్విజానాం య ఇహాగతాః। తేషాం సమాప్తిరాయత్తా తవ వత్స నివర్తనే
ఇక్కడ బ్రాహ్మణులు చేసిన అనేక యజ్ఞాలు ఇంకా పూర్తి కాలేదు. అవి పూర్తవడం నీ తిరిగిరావడంపై ఆధారపడి ఉంది, ప్రియమైనవాడా.
భక్తిమన్తీహ భూతాని జఙ్గమాజఙ్గమాని చ। యాచమానేషు తేషు త్వం భక్తిం భక్తేషు దర్శయ
ఇక్కడ ఉన్న అన్ని ప్రాణులు, కదిలే, కదలని జంతువులు నీకు భక్తితో ఉన్నారు. వారు నిన్ను వేడుకుంటున్నప్పుడు, నీవు కూడా భక్తులకు భక్తిని చూపించు.
అనుగన్తుమశక్తాస్త్వాం మూలైరుద్ధతవేగినః। ఉన్నతా వాయువేగేన విక్రోశన్తీవ పాదపాః
వేగంగా వాయువుతో పీడింపబడి, వేర్లు తీయబడి, నిన్ను అనుసరించలేకపోయిన చెట్లు, గాలిలో పైకి లేచిపోతూ అరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
నిశ్చేష్టాహారసంచారా వృక్షైకస్థాననిశ్చితాః। పక్షిణోఽపి ప్రయాచన్తే సర్వభూతానుకమ్పినమ్
ఆహారం కోసం కదలకుండా, చెట్లలోనే ఉండే పక్షులు కూడా, సమస్త ప్రాణులకు దయ చూపే నిన్ను వేడుకుంటున్నాయి.
ఏవం విక్రోశతాం తేషాం ద్విజాతీనాం నివర్తనే। దదృశే తమసా తత్ర వారయన్తీవ రాఘవమ్
వారు ఇలా అరుస్తూ, నిన్ను తిరిగి రావాలని బ్రాహ్మణులు వేడుకుంటుండగా, అక్కడ అంధకారం ఏర్పడి, రాఘవుడిని ఆపుతున్నట్టు కనిపించింది.
తతః సుమన్త్రోఽపి రథాద్ విముచ్య శ్రాన్తాన్ హయాన్ సమ్పరివర్త్య శీఘ్రమ్। పీతోదకాంస్తోయపరిప్లుతాఙ్గా- నచారయద్ వై తమసావిదూరే
అప్పుడు సుమంత్రుడు కూడా, రథం నుంచి అలసిపోయిన గుర్రాలను విడిపించి, వాటిని త్వరగా తిప్పి, నీటితో తడిసిన శరీరాలతో, ఆ అంధకారానికి దగ్గరగా నడిపించాడు.
thumb|షడ్చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షడ్చత్వారింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో నలభై ఆరు వ సర్గను వినండి.
తతస్తు తమసాతీరం రమ్యమాశ్రిత్య రాఘవః। సీతాముద్వీక్ష్య సౌమిత్రిమిదం వచనమబ్రవీత్
తమసా నది ఒడ్డున ఆహ్లాదకరమైన ప్రదేశంలో ఆగి, రాఘవుడు సీతను చూసి, సౌమిత్రిని ఇలా అడిగాడు.
ఇయమద్య నిశా పూర్వా సౌమిత్రే ప్రహితా వనమ్। వనవాసస్య భద్రం తే న చోత్కణ్ఠితుమర్హసి
సౌమిత్రీ! ఇవాళ మనం అడవిలో గడిపే మొదటి రాత్రి. నీ అడవివాసం మంగళకరంగా ఉండాలి. మనసులో బాధ పెట్టుకోకూడదు.
పశ్య శూన్యాన్యరణ్యాని రుదన్తీవ సమన్తతః। యథానిలయమాయద్భిర్నిలీనాని మృగద్విజైః
చూడూ, అడవులు చుట్టూ ఖాళీగా కనిపిస్తున్నాయి. జంతువులు, పక్షులు తాము ఉండే చోటికి వెళ్లిపోవడం వల్ల ఇవి ఏడుస్తున్నట్టు అనిపిస్తోంది.
అద్యాయోధ్యా తు నగరీ రాజధానీ పితుర్మమ। సస్త్రీపుంసా గతానస్మాన్ శోచిష్యతి న సంశయః
ఇవాళ నా తండ్రి రాజధాని అయిన అయోధ్య నగరం, మేము వెళ్ళిపోవడంతో అక్కడి పురుషులు, మహిళలు మన కోసం తప్పకుండా విచారిస్తారు.
అనురక్తా హి మనుజా రాజానం బహుభిర్గుణైః। త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర శత్రుఘ్నభరతౌ తథా
రాజు ఎన్నో మంచి లక్షణాలతో ప్రజలకు ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడు. వారు నిన్ను, నన్ను, శత్రుఘ్న, భరతులను కూడా మర్చిపోలేరు.
పితరం చానుశోచామి మాతరం చ యశస్వినీమ్। అపి నాన్ధౌ భవేతాం నౌ రుదన్తౌ తావభీక్ష్ణశః
నా తండ్రి, గొప్ప పేరున్న తల్లి కోసం నేను బాధపడుతున్నాను. మేము లేకపోవడంతో వారు ఏడుస్తూ, కన్నీళ్లతో చూపు కోల్పోకూడదు.
భరతః ఖలు ధర్మాత్మా పితరం మాతరం చ మే। ధర్మార్థకామసహితైర్వాక్యైరాశ్వాసయిష్యతి
ధర్మబుద్ధి గల భరతుడు తప్పకుండా నా తండ్రి, తల్లిని ధర్మార్థకామ విషయాలతో ఓదార్చుతాడు.
భరతస్యానృశంసత్వం సంచిన్త్యాహం పునః పునః। నానుశోచామి పితరం మాతరం చ మహాభుజ
భరతుని దయను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తే, మహాబాహువా! నాకు తండ్రి, తల్లి గురించి బాధ అనిపించడం లేదు.
త్వయా కార్యం నరవ్యాఘ్ర మామనువ్రజతా కృతమ్। అన్వేష్టవ్యా హి వైదేహ్యా రక్షణార్థం సహాయతా
నరశ్రేష్ఠా! నన్ను అనుసరించడం ద్వారా నీవు నీ కర్తవ్యం నెరవేర్చావు. ఇప్పుడు వైదేహిని కాపాడడంలో సహాయం చేయాలి.
అద్భిరేవ హి సౌమిత్రే వత్స్యామ్యద్య నిశామిమామ్। ఏతద్ధి రోచతే మహ్యం వన్యేఽపి వివిధే సతి
సౌమిత్రీ! ఈ రాత్రి నేను నీటికరికి ఇక్కడే నిద్రిస్తాను. అడవిలో ఎన్నో చోట్ల ఉన్నా, నాకు ఇది నచ్చింది.
ఏవముక్త్వా తు సౌమిత్రిం సుమన్త్రమపి రాఘవః। అప్రమత్తస్త్వమశ్వేషు భవ సౌమ్యేత్యువాచ హ
ఇలా సౌమిత్రిని ఉద్దేశించి మాట్లాడిన రాఘవుడు, సుమంత్రుని చూసి, 'సుమనస్కుడా! గుర్రాల విషయంలో అప్రమత్తంగా ఉండు' అని చెప్పాడు.
సోఽశ్వాన్ సుమన్త్రః సంయమ్య సూర్యేఽస్తం సముపాగతే। ప్రభూతయవసాన్ కృత్వా బభూవ ప్రత్యనన్తరః
సూర్యుడు అస్తమించాక, సుమంత్రుడు గుర్రాలను కట్టేసి, వారికి పుష్కలంగా మేత పెట్టి, దగ్గరగా ఉండిపోయాడు.
ఉపాస్య తు శివాం సంధ్యాం దృష్ట్వా రాత్రిముపాగతామ్। రామస్య శయనం చక్రే సూతః సౌమిత్రిణా సహ
పవిత్రమైన సాయంకాల ప్రార్థన చేసి, రాత్రి వచ్చినదని చూసి, రాముని మంచాన్ని సౌమిత్రితో కలిసి సారథి సిద్ధం చేశాడు.
తాం శయ్యాం తమసాతీరే వీక్ష్య వృక్షదలైర్వృతామ్। రామః సౌమిత్రిణా సార్ధం సభార్యః సంవివేశ హ
తమసా నది ఒడ్డున ఆకులతో పరచిన ఆ మంచాన్ని చూసి, రాముడు సీత, సౌమిత్రితో కలిసి అక్కడ పడుకున్నాడు.
సభార్యం సమ్ప్రసుప్తం తు శ్రాన్తం సమ్ప్రేక్ష్య లక్ష్మణః। కథయామాస సూతాయ రామస్య వివిధాన్ గుణాన్
తన భార్యతో కలిసి అలసిపోయి నిద్రించిన రాముణ్ణి చూసి, లక్ష్మణుడు సారథికి రాముని వివిధ గుణాలను చెప్పసాగాడు.
జాగ్రతోరేవ తాం రాత్రిం సౌమిత్రేరుదితో రవిః। సూతస్య తమసాతీరే రామస్య బ్రువతో గుణాన్
సౌమిత్రి ఆ రాత్రంతా మేల్కొని ఉండగా, తను సారథితో రాముని గుణాలు చెప్పుకుంటూ ఉండగా, సూర్యుడు ఉదయించాడు.
గోకులాకులతీరాయాస్తమసాయా విదూరతః। అవసత్ తత్ర తాం రాత్రిం రామః ప్రకృతిభిః సహ
గోపాలకులతో నిండిన తమసా నది దూరపు ఒడ్డున, రాముడు తన స్నేహితులతో ఆ రాత్రి అక్కడే గడిపాడు.
ఉత్థాయ చ మహాతేజాః ప్రకృతీస్తా నిశామ్య చ। అబ్రవీద్ భ్రాతరం రామో లక్ష్మణం పుణ్యలక్షణమ్
మహాతేజస్వి రాముడు లేచి, తనతో ఉన్న వారిని చూసి, శుభలక్షణాలు ఉన్న తన తమ్ముడు లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు.