అయోధ్యానిలయానాం హి పురుషాణాం మహాయశాః। బభూవ గుణసమ్పన్నః పూర్ణచన్ద్ర ఇవ ప్రియః
అయోధ్యలో నివసించే పురుషులకు రాముడు ఎంతో ప్రసిద్ధి గలవాడు, అన్ని గుణాలతో నిండినవాడు, పూర్ణచంద్రుడిలా అందరికీ ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
స యాచ్యమానః కాకుత్స్థస్తాభిః ప్రకృతిభిస్తదా। కుర్వాణః పితరం సత్యం వనమేవాన్వపద్యత
ఆ సమయంలో ప్రజలు ఎంతగా వేడుకున్నా, కకుత్స్థుడు తన తండ్రి మాట నిలబెట్టుకుంటూ అరణ్యంలోకే వెళ్లాడు.
అవేక్షమాణః సస్నేహం చక్షుషా ప్రపిబన్నివ। ఉవాచ రామః సస్నేహం తాః ప్రజాః స్వాః ప్రజా ఇవ
ప్రేమతో తన కన్నులతో వారిని తిలకిస్తూ, తండ్రి తన పిల్లలతో మాట్లాడినట్టు రాముడు ఆ ప్రజలతో స్నేహపూర్వకంగా పలికాడు.
యా ప్రీతిర్బహుమానశ్చ మయ్యయోధ్యానివాసినామ్। మత్ప్రియార్థం విశేషేణ భరతే సా విధీయతామ్
నన్ను ప్రేమించి గౌరవించే అయోధ్య ప్రజలు, అదే ప్రేమను, మరింతగా భరతుని పట్ల చూపించాలి.
స హి కల్యాణచారిత్రః కైకేయ్యానన్దవర్ధనః। కరిష్యతి యథావద్ వః ప్రియాణి చ హితాని చ
భరతుడు మంచి స్వభావం కలవాడు, కైకేయి ఆనందాన్ని పెంచేవాడు. మీకు ఇష్టమైనవి, మేలు చేసే పనులు ఆయన తప్పకుండా చేస్తాడు.
జ్ఞానవృద్ధో వయోబాలో మృదుర్వీర్యగుణాన్వితః। అనురూపః స వో భర్తా భవిష్యతి భయాపహః
వయసులో చిన్నవాడైనా, జ్ఞానంలో పెద్దవాడు, మృదువైనవాడు, పరాక్రమం గలవాడు. ఆయన మీకు తగిన పాలకుడు, భయాన్ని తొలగించేవాడు.
స హి రాజగుణైర్యుక్తో యువరాజః సమీక్షితః। అపి చాపి మయా శిష్టైః కార్యం వో భర్తృశాసనమ్
రాజధర్మాలు ఉన్నవాడు, యువరాజుగా ఎంపికైనవాడు భరతుడు. నేను, పెద్దలు చెప్పినట్టు మీరు మీ అధిపతి ఆజ్ఞలను పాటించాలి.
న సంతప్యేద్ యథా చాసౌ వనవాసం గతే మయి। మహారాజస్తథా కార్యో మమ ప్రియచికీర్షయా
నేను అరణ్యంలోకి వెళ్ళినప్పుడు రాజు బాధపడకూడదని మీరు చూసుకోవాలి. అలాగే, నన్ను గౌరవిస్తూ ఆయన ఆనందంగా ఉండేలా మీరు ప్రవర్తించాలి.
యథా యథా దాశరథిర్ధర్మమేవాశ్రితో భవేత్। తథా తథా ప్రకృతయో రామం పతిమకామయన్
దశరథుడు ఎంతగా ధర్మాన్ని పాటించేవాడో, ప్రజలు అంతగా రాముని తమ పాలకుడిగా కోరుకునేవారు.
బాష్పేణ పిహితం దీనం రామః సౌమిత్రిణా సహ। చకర్షేవ గుణైర్బద్ధం జనం పురనివాసినమ్
కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబారగా, సౌమిత్రితో కలిసి రాముడు తన గుణాలతో పట్టణ ప్రజలను తనవైపు ఆకర్షిస్తున్నట్టు అనిపించింది.
తే ద్విజాస్త్రివిధం వృద్ధా జ్ఞానేన వయసౌజసా। వయఃప్రకమ్పశిరసో దూరాదూచురిదం వచః
అప్పుడా ద్విజాతులు, వయస్సులో, జ్ఞానంలో, శక్తిలో పెద్దవారు, వయస్సుతో తలలు వణికిస్తూ, దూరం నుంచే ఇలా అన్నారు.
వహన్తో జవనా రామం భో భో జాత్యాస్తురంగమాః। నివర్తధ్వం న గన్తవ్యం హితా భవత భర్తరి
ఓ వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలూ! మీరు రాముడిని మోసుకుపోతున్నారు. దయచేసి ఆగండి, ముందుకు పోకండి. మీ యజమానికి, మీకూ ఇదే మేలు.
కర్ణవన్తి హి భూతాని విశేషేణ తురఙ్గమాః। యూయం తస్మాన్నివర్తధ్వం యాచనాం ప్రతివేదితాః
ప్రాణులు, ముఖ్యంగా గుర్రాలు మాటలు వినిపించుకుంటాయి. అందుకే, మేము చెప్పినదాన్ని ఆలకించి మీరు వెనక్కి తిరగాలి.
ధర్మతః స విశుద్ధాత్మా వీరః శుభదృఢవ్రతః। ఉపవాహ్యస్తు వో భర్తా నాపవాహ్యః పురాద్ వనమ్
మీ యజమాని పవిత్రాత్ముడు, ధర్మబద్ధుడు, వీరుడు, దృఢమైన వ్రతంతో ఉన్నవాడు. ఆయనను మీరు పట్టణానికి తీసుకురావాలి, అరణ్యంలోకి తీసుకుపోవద్దు.
ఏవమార్తప్రలాపాంస్తాన్ వృద్ధాన్ ప్రలపతో ద్విజాన్। అవేక్ష్య సహసా రామో రథాదవతతార హ
ఆ వృద్ధులు బాధతో మాట్లాడుతున్న మాటలు చూసిన రాముడు, ఒక్కసారిగా తన రథం నుంచి దిగాడు.
పద్భ్యామేవ జగామాథ ససీతః సహలక్ష్మణః। సంనికృష్టపదన్యాసో రామో వనపరాయణః
తర్వాత రాముడు, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడితో కలిసి, అడవిలోకి కాలినడకన, అడుగులు దగ్గరగా వేసుకుంటూ వెళ్లాడు.
ద్విజాతీన్ హి పదాతీంస్తాన్ రామశ్చారిత్రవత్సలః। న శశాక ఘృణాచక్షుః పరిమోక్తుం రథేన సః
ధర్మాన్ని ఆదరించే రాముడు, ఆ బ్రాహ్మణులను రథంలో వదిలిపెట్టి వెళ్లడం, దయతో కూడిన మనసుతో చేయలేకపోయాడు.
గచ్ఛన్తమేవ తం దృష్ట్వా రామం సమ్భ్రాన్తమానసాః। ఊచుః పరమసంతప్తా రామం వాక్యమిదం ద్విజాః
రాముడు వెళ్లిపోతున్నాడు అని చూసి, మనసు కలవరపడి, తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఆ బ్రాహ్మణులు ఇలా అన్నారు.
బ్రాహ్మణ్యం కృత్స్నమేతత్ త్వాం బ్రహ్మణ్యమనుగచ్ఛతి। ద్విజస్కన్ధాధిరూఢాస్త్వామగ్నయోఽప్యనుయాన్త్వమీ
బ్రాహ్మణ్యమంతా నిన్ను అనుసరిస్తోంది, ఎందుకంటే నీవు బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడవు. ఈ బ్రాహ్మణుల భుజాలపై ఉన్న అగ్నులు కూడా నిన్ను వెంటాడుతున్నాయి.
వాజపేయసముత్థాని చ్ఛత్రాణ్యేతాని పశ్య నః। పృష్ఠతోఽనుప్రయాతాని మేఘానివ జలాత్యయే
వాజపేయ యజ్ఞాల వల్ల ఏర్పడిన ఈ గొడుగులు, వర్షాకాలం తర్వాత మేఘాలు వెనుక వస్తున్నట్టు, మన వెంట వస్తున్నాయి చూడు.
అనవాప్తాతపత్రస్య రశ్మిసంతాపితస్య తే। ఏభిశ్ఛాయాం కరిష్యామః స్వైశ్ఛత్రైర్వాజపేయకైః
నీవు గొడుగు లేకుండా, ఎండ కిరణాల్లో కాలిపోతున్నావు. మా వాజపేయ గొడుగులతో నీకు నీడను కల్పిస్తాము.
యా హి నః సతతం బుద్ధిర్వేదమన్త్రానుసారిణీ। త్వత్కృతే సా కృతా వత్స వనవాసానుసారిణీ
వేదమంత్రాలకు అనుగుణంగా నిత్యం మాకు ఉండే సంకల్పం, నీకోసం ఇప్పుడు అడవిలోకి వస్తోంది, ప్రియమైనవాడా.
హృదయేష్వవతిష్ఠన్తే వేదా యే నః పరం ధనమ్। వత్స్యన్త్యపి గృహేష్వేవ దారాశ్చారిత్రరక్షితాః
మన హృదయాల్లో నిలిచిన వేదాలు, మనకు అత్యంత విలువైన ధనం, అవి ఇళ్లలోనే ఉంటాయి. మన భార్యలు కూడా, సద్గుణంతో రక్షించబడి ఇళ్లలోనే ఉంటారు.
పునర్న నిశ్చయః కార్యస్త్వద్గతౌ సుకృతా మతిః। త్వయి ధర్మవ్యపేక్షే తు కిం స్యాద్ ధర్మపథే స్థితమ్
నీ ప్రయాణం గురించి మళ్లీ ఆలోచన చేయాల్సిన అవసరం లేదు. నీవు ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నప్పుడు, ధర్మమార్గంలో ఉన్న మనకు ఇంకేమీ చేయాల్సినది లేదు.
యాచితో నో నివర్తస్వ హంసశుక్లశిరోరుహైః। శిరోభిర్నిభృతాచార మహీపతనపాంసులైః
మన తలలు హంసల వలె తెల్లగా మారిన వెంట్రుకలతో, భూమిపై మట్టితో మసకబారినవిగా, వినయంగా మేము నిన్ను వేడుకుంటున్నాం, దయచేసి తిరిగి రా.
బహూనాం వితతా యజ్ఞా ద్విజానాం య ఇహాగతాః। తేషాం సమాప్తిరాయత్తా తవ వత్స నివర్తనే
ఇక్కడ బ్రాహ్మణులు చేసిన అనేక యజ్ఞాలు ఇంకా పూర్తి కాలేదు. అవి పూర్తవడం నీ తిరిగిరావడంపై ఆధారపడి ఉంది, ప్రియమైనవాడా.
భక్తిమన్తీహ భూతాని జఙ్గమాజఙ్గమాని చ। యాచమానేషు తేషు త్వం భక్తిం భక్తేషు దర్శయ
ఇక్కడ ఉన్న అన్ని ప్రాణులు, కదిలే, కదలని జంతువులు నీకు భక్తితో ఉన్నారు. వారు నిన్ను వేడుకుంటున్నప్పుడు, నీవు కూడా భక్తులకు భక్తిని చూపించు.
అనుగన్తుమశక్తాస్త్వాం మూలైరుద్ధతవేగినః। ఉన్నతా వాయువేగేన విక్రోశన్తీవ పాదపాః
వేగంగా వాయువుతో పీడింపబడి, వేర్లు తీయబడి, నిన్ను అనుసరించలేకపోయిన చెట్లు, గాలిలో పైకి లేచిపోతూ అరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
నిశ్చేష్టాహారసంచారా వృక్షైకస్థాననిశ్చితాః। పక్షిణోఽపి ప్రయాచన్తే సర్వభూతానుకమ్పినమ్
ఆహారం కోసం కదలకుండా, చెట్లలోనే ఉండే పక్షులు కూడా, సమస్త ప్రాణులకు దయ చూపే నిన్ను వేడుకుంటున్నాయి.
ఏవం విక్రోశతాం తేషాం ద్విజాతీనాం నివర్తనే। దదృశే తమసా తత్ర వారయన్తీవ రాఘవమ్
వారు ఇలా అరుస్తూ, నిన్ను తిరిగి రావాలని బ్రాహ్మణులు వేడుకుంటుండగా, అక్కడ అంధకారం ఏర్పడి, రాఘవుడిని ఆపుతున్నట్టు కనిపించింది.