అన్తఃపురాణి సర్వాణి శాన్తాం దృష్ట్వా తథాగతామ్ । సహ భర్త్రా విశాలాక్షీం ప్రీత్యానన్దముపాగమన్ ॥౧-౧౧-
అంతఃపురాలు అన్నీ ప్రశాంతంగా, సుఖంగా ఉండటాన్ని చూసి, విశాలవిల్లు కలిగిన రాణి తన భర్తతో కలిసి ఎంతో ఆనందాన్ని, సంతోషాన్ని పొందింది.
పూజ్యమానా తు తాభిః సా రాజ్ఞా చైవ విశేషతః । ఉవాస తత్ర సుఖితా కఞ్చిత్ కాలం సహద్విజా ॥౧-౧౧-
ఆమెను ఆ స్త్రీలు, ముఖ్యంగా రాజు ఎంతో గౌరవంగా ఆదరించారు. అప్పుడు ఆమె ఆ బ్రాహ్మణుడితో కలిసి అక్కడ కొంతకాలం సంతోషంగా నివసించింది.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇది ద్వాదశ సర్గం. ఇప్పుడు వినండి.
తతః కాలే బహుతిథే కస్మింశ్చిత్ సుమనోహరే । వసన్తే సమనుప్రాప్తే రాజ్ఞో యష్టుం మనోఽభవత్ ॥౧-౧౨-
కాలం గడిచిన తరువాత, ఒక అందమైన వసంతకాలంలో, రాజుకు యజ్ఞం చేయాలనే కోరిక కలిగింది.
తతః ప్రణమ్య శిరసా తం విప్రం దేవవర్ణినమ్ । యజ్ఞాయ వరయామాస సంతానార్థం కులస్య చ ॥౧-౧౨-
ఆ తరువాత, ఆ దివ్య కాంతి కలిగిన బ్రాహ్మణుడికి రాజు తలవంచి నమస్కరించి, తన వంశానికి, సంతానానికి యజ్ఞం చేయమని ప్రార్థించాడు.
తథేతి చ స రాజానమువాచ వసుధాధిపమ్ । సమ్భారాః సమ్భ్రియన్తాం తే తురగశ్చ విముచ్యతామ్ ॥౧-౧౨-
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, రాజుతో 'యజ్ఞానికి కావాల్సిన ఏర్పాట్లు చేయించండి, గుర్రాన్ని విడిచేయండి' అని అన్నాడు.
సరయ్వాశ్చోత్తరే తీరే యజ్ఞభూమిర్విధీయతామ్ । తతోఽబ్రవీనృపో వాక్యం బ్రాహ్మణాన్ వేదపారగాన్ ॥౧-౧౨-
'సరయూ నదికి ఉత్తర తీరంలో యజ్ఞవేదికను సిద్ధం చేయండి' అని చెప్పాడు. ఆ తరువాత రాజు వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులతో మాట్లాడాడు.
సుమన్త్రావాహయ క్షిప్రమృత్విజో బ్రహ్మవాదినః । సుయజ్ఞం వామదేవం చ జాబాలిమథ కాశ్యపమ్ ॥౧-౧౨-
'సుమంత్రా! వెంటనే వేదపండితులైన ఋత్విజులను, సుయజ్ఞుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు ఈయన్లను పిలవండి' అని ఆదేశించాడు.
పురోహితం వసిష్ఠం చ యే చాన్యే ద్విజసత్తమాః । తతః సుమన్త్రస్త్వరితం గత్వా త్వరితవిక్రమః ॥౧-౧౨-
'మరియు పురోహితుడైన వశిష్ఠుడు, ఇంకా ఇతర ఉత్తమ బ్రాహ్మణులందరినీ పిలవండి' అని చెప్పాడు. వెంటనే సుమంత్రుడు త్వరగా వెళ్లాడు.
సమానయత్ స తాన్ సర్వాన్ సమస్తాన్ వేదపారగాన్ । తాన్ పూజయిత్వా ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్తదా ॥౧-౧౨-
అతడు వేదాల్లో నిపుణులైన ఆ బ్రాహ్మణులందరినీ తీసుకొచ్చాడు. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన దశరథుడు వారిని గౌరవంగా ఆదరించాడు.
ధర్మార్థసహితం యుక్తం శ్లక్ష్ణం వచనమబ్రవీత్ । మమ తాతప్యమానస్య పుత్రార్థం నాస్తి వై సుఖమ్ ॥౧-౧౨-
రాజు మృదువుగా, ధర్మబద్ధంగా ఇలా అన్నాడు: 'నాకు సంతానం లేక బాధగా ఉంది. నాకు నిజంగా సంతోషం లేదు.'
పుత్రార్థం హయమేధేన యక్ష్యామీతి మతిర్మమ । తదహం యష్టుమిచ్ఛామి హయమేధేన కర్మణా ॥౧-౧౨-
'సంతానం కోసం హయమేధ యజ్ఞం చేయాలనుకుంటున్నాను. ఇదే నా సంకల్పం. అందుకే నేను హయమేధ యజ్ఞాన్ని చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.'
ఋషిపుత్రప్రభావేణ కామాన్ ప్రాప్స్యామి చాప్యహమ్ । తతః సాధ్వితి తద్వాక్యం బ్రాహ్మణాః ప్రత్యపూజయన్ ॥౧-౧౨-
'ఋషిపుత్రుని మహిమతో నేను కోరికలు నెరవేర్చుకుంటాను.' అప్పుడు బ్రాహ్మణులు 'బాగుంది' అని రాజు మాటలను ప్రశంసించారు.
వసిష్ఠప్రముఖాః సర్వే పార్థివస్య ముఖాచ్చ్యుతమ్ । ఋష్యశృఙ్గపురోగాశ్చ ప్రత్యూచుర్నృపతిం తదా ॥౧-౧౨-
వశిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులందరూ, ఋశ్యశృంగుడు మొదలైన వారు రాజు మాటలకు సమాధానం ఇచ్చారు.
సర్వథా ప్రాప్యసే పుత్రాంశ్చతురోఽమితవిక్రమాన్ । యస్య తే ధార్మికీ బుద్ధిరియం పుత్రార్థమాగతా ॥౧-౧౨-
'నీకు ధర్మబుద్ధి కలిగి, సంతానం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నావు కాబట్టి, నీవు నిస్సీమవీర్యశాలులైన నలుగురు కుమారులను తప్పకుండా పొందుతావు.'
తతః ప్రీతోఽభవద్ రాజా శ్రుత్వా తు ద్విజభాషితమ్ । అమాత్యానబ్రవీద్ రాజా హర్షేణేదం శుభాక్షరమ్ ॥౧-౧౨-
ఆ ద్విజుల మాటలు విన్న రాజు ఆనందంతో తన మంత్రులను పిలిచి, హర్షంతో ఈ శుభవాక్యాలు పలికాడు.
గురూణాం వచనాచ్ఛీఘ్రం సమ్భారాః సమ్భ్రియన్తు మే । సమర్థాధిష్ఠితశ్చాశ్వః సోపాధ్యాయో విముచ్యతామ్ ॥౧-౧౨-
మా గురువుల ఆజ్ఞ ప్రకారం, యజ్ఞానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు త్వరగా చేయండి. సమర్థుడైనవాడు పర్యవేక్షణలో, ఉపాధ్యాయుడు తోడుగా ఉండగా, గుర్రాన్ని విడిపించండి.
సరయ్వాశ్చోత్తరే తీరే యజ్ఞభూమిర్విధీయతామ్ । శాన్తయశ్చాభివర్ధన్తాం యథాకల్పం యథావిధి ॥౧-౧౨-
సరయూ నదికి ఉత్తర తీరంలో యజ్ఞస్థలం సిద్ధం చేయండి. శాంతి కార్యక్రమాలు నియమానుసారం, విధిగా జరగాలి.
శక్యః కర్తుమయం యజ్ఞః సర్వేణాపి మహీక్షితా । నాపరాధో భవేత్ కష్టో యద్యస్మిన్ క్రతుసత్తమే ॥౧-౧౨-
ఈ యజ్ఞాన్ని భూమిపై ఉన్న ఏ రాజైనా చేయగలడు. ఈ ఉత్తమమైన కర్మలో ఎలాంటి పెద్ద తప్పు జరగకూడదు.
ఛిద్రం హి మృగయన్త్యేతే విద్వాంసో బ్రహ్మరాక్షసాః । విధిహీనస్య యజ్ఞస్య సద్యః కర్తా వినశ్యతి ॥౧-౧౨-
పండితులైన బ్రహ్మరాక్షసులు లోపాలు వెతుకుతారు. యజ్ఞం నియమాలు పాటించకుండా చేస్తే, యజ్ఞకర్త వెంటనే నాశనం అవుతాడు.
తద్ యథా విధిపూర్వం మే క్రతురేష సమాప్యతే । తథా విధానం క్రియతాం సమర్థాః కరణేష్విహ ॥౧-౧౨-
అందువల్ల ఈ యజ్ఞం పూర్తిగా నియమప్రకారం జరిగేలా చూడండి. పనిలో నిపుణులు అందరూ తగినట్లు ఏర్పాట్లు చేయండి.
తథేతి చ తతః సర్వే మన్త్రిణః ప్రత్యపూజయన్ । పార్థివేన్ద్రస్య తద్ వాక్యం యథాజ్ఞప్తమకుర్వత ॥౧-౧౨-
అంతే అని అందరు మంత్రులు సమ్మతించారు. రాజు ఆదేశించినట్లు గౌరవంతో ఆ పనులు చేశారు.
తతో ద్విజాస్తే ధర్మజ్ఞమస్తువన్ పార్థివర్షభమ్ । అనుజ్ఞాతాస్తతః సర్వే పునర్జగ్ముర్యథాగతమ్ ॥౧-౧౨-
తర్వాత ఆ ద్విజులు, ధర్మజ్ఞుడైన రాజును స్తుతించి, అనుమతి పొంది, వచ్చిన విధంగా తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
గతేషు తేషు విప్రేషు మన్త్రిణస్తాన్ నరాధిపః । విసర్జయిత్వా స్వం వేశ్మ ప్రవివేశ మహామతిః ॥౧-౧౨-
ఆ బ్రాహ్మణులు వెళ్లిన తరువాత, రాజు తన మంత్రులను పంపించి, తన రాజమహల్లోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో పదమూడు వ సర్గను వినండి.
పునః ప్రాప్తే వసన్తే తు పూర్ణః సంవత్సరోఽభవత్ । ప్రసవార్థం గతో యష్టుం హయమేధేన వీర్యవాన్ ॥౧-౧౩-
మళ్లీ వసంతం వచ్చినప్పుడు, ఒక సంవత్సరం పూర్తయ్యింది. సంతానప్రాప్తి కోసం వీరుడు హయమేధ యజ్ఞం చేయడానికి బయలుదేరాడు.
అభివాద్య వసిష్ఠం చ న్యాయతః ప్రతిపూజ్య చ । అబ్రవీత్ ప్రశ్రితం వాక్యం ప్రసవార్థం ద్విజోత్తమమ్ ॥౧-౧౩-
వసిష్ఠుడిని గౌరవంగా నమస్కరించి, యథావిధిగా సత్కరించి, సంతానప్రాప్తి కోరికను వినయంగా ఆ గొప్ప బ్రాహ్మణునికి తెలిపాడు.
యజ్ఞో మే క్రియతాం బ్రహ్మన్ యథోక్తం మునిపుఙ్గవ । యథా న విఘ్నాః క్రియన్తే యజ్ఞాఙ్గేషు విధీయతామ్ ॥౧-౧౩-
బ్రాహ్మణా! మునులలో శ్రేష్ఠుడా! నా కోసం యజ్ఞం నియమప్రకారం జరగాలి. యజ్ఞంలో ఎక్కడా ఆటంకాలు రాకుండా చూడండి.
భవాన్ స్నిగ్ధః సుహృన్మహ్యం గురుశ్చ పరమో మహాన్ । వోఢవ్యో భవతా చైవ భారో యజ్ఞస్య చోద్యతః ॥౧-౧౩-
మీరు నాకు స్నేహితుడిగా, గురువుగా ఎంతో మిత్రంగా ఉన్నవారు. ఇప్పుడు ప్రారంభించిన ఈ యజ్ఞభారం మీరు మోయాలి.
తథేతి చ స రాజానమబ్రవీద్ ద్విజసత్తమః । కరిష్యే సర్వమేవైతద్ భవతా యత్ సమర్థితమ్ ॥౧-౧౩-
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు రాజుతో, 'అలాగే జరుగుతుంది. మీరు సంకల్పించినది అన్నీ నేను పూర్తిచేస్తాను' అని అన్నాడు.