ఔపవాహ్యం రథం యుక్త్వా త్వమాయాహి హయోత్తమైః। ప్రాపయైనం మహాభాగమితో జనపదాత్ పరమ్
ఉత్తమమైన గుర్రాలతో రథాన్ని సిద్ధం చేసి ఇక్కడకు తీసుకురా. ఈ మహాత్ముడిని పట్టణం దాటి దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టు.
ఏవం మన్యే గుణవతాం గుణానాం ఫలముచ్యతే। పిత్రా మాత్రా చ యత్సాధుర్వీరో నిర్వాస్యతే వనమ్
ధర్మవంతులకు ఇదే ఫలం అని నేను అనుకుంటున్నాను. తండ్రి తల్లి కలిసి మంచి వీరుని అడవికి పంపడం ఇదే గుణవంతుల ఫలం.
రాజ్ఞో వచనమాజ్ఞాయ సుమన్త్రః శీఘ్రవిక్రమః। యోజయిత్వా యయౌ తత్ర రథమశ్వైరలంకృతమ్
రాజు ఆజ్ఞ విని, వేగంగా కదిలే సుమంత్రుడు, అలంకరించిన గుర్రాలతో రథాన్ని జోడించి అక్కడికి వెళ్లాడు.
తం రథం రాజపుత్రాయ సూతః కనకభూషితమ్। ఆచచక్షేఽఞ్జలిం కృత్వా యుక్తం పరమవాజిభిః
బంగారు అలంకరణలతో, ఉత్తమ గుర్రాలతో జోడించిన ఆ రథాన్ని, సారథి చేతులు జోడించి రాజకుమారునికి తెలియజేశాడు.
రాజా సత్వరమాహూయ వ్యాపృతం విత్తసంచయే। ఉవాచ దేశకాలజ్ఞో నిశ్చితం సర్వతః శుచిః
రాజు, ధనం నిర్వహణలో నిమగ్నుడైన వానిని త్వరగా పిలిపించి, కాలం స్థలానికి తగినట్లు, శుద్ధమైన హృదయంతో ఇలా అన్నాడు.
వాసాంసి చ వరార్హాణి భూషణాని మహాన్తి చ। వర్షాణ్యేతాని సంఖ్యాయ వైదేహ్యాః క్షిప్రమానయ
వైదేహికి వచ్చే సంవత్సరాల కోసం లెక్కపెట్టి, ఉత్తమమైన వస్త్రాలు, గొప్ప అలంకారాలు త్వరగా తీసుకురా.
నరేన్ద్రేణైవముక్తస్తు గత్వా కోశగృహం తతః। ప్రాయచ్ఛత్ సర్వమాహృత్య సీతాయై క్షిప్రమేవ తత్
రాజు చెప్పినట్లు విని, అతడు కోశాగారానికి వెళ్లి, అన్నింటినీ వెంటనే తీసుకువచ్చి, సీతకు త్వరగా అందించాడు.
సా సుజాతా సుజాతాని వైదేహీ ప్రస్థితా వనమ్। భూషయామాస గాత్రాణి తైర్విచిత్రైర్విభూషణైః
ఆ సుజాత వైదేహి, ఆ రకరకాల అందమైన ఆభరణాలతో తన దేహాన్ని అలంకరించుకొని అడవికి బయలుదేరింది.
వ్యరాజయత వైదేహీ వేశ్మ తత్ సువిభూషితా। ఉద్యతోంఽశుమతః కాలే ఖం ప్రభేవ వివస్వతః
అలా అందంగా అలంకరించబడిన వైదేహి, ఉదయాన్నే ఉదయసూర్యుడు ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసినట్లు, ఆ ఇంటిని మెరిపించింది.
తాం భుజాభ్యాం పరిష్వజ్య శ్వశ్రూర్వచనమబ్రవీత్। అనాచరన్తీం కృపణం మూర్ధ్న్యుపాఘ్రాయ మైథిలీమ్
ఆమెను రెండు చేతులతో ఆలింగనం చేసి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, మాతృశ్రీ మైథిలిని తలపై ముద్దాడి ఇలా అన్నది.
అసత్యః సర్వలోకేఽస్మిన్ సతతం సత్కృతాః ప్రియైః। భర్తారం నానుమన్యన్తే వినిపాతగతం స్త్రియః
ఈ లోకంలో స్త్రీలు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవారి చేత గౌరవించబడినా, పడిపోయిన భర్తను ఆదరించరు; వారు నమ్మకంలేని వారు.
ఏష స్వభావో నారీణామనుభూయ పురా సుఖమ్। అల్పామప్యాపదం ప్రాప్య దుష్యన్తి ప్రజహత్యపి
స్త్రీల స్వభావం ఇలానే: ఒకసారి సుఖం అనుభవించిన తర్వాత, చిన్న కష్టమొచ్చినా, వారు తప్పుదారి పడతారు, తమవారిని కూడా వదిలిపెడతారు.
అసత్యశీలా వికృతా దుర్గా అహృదయాః సదా। అసత్యః పాపసంకల్పాః క్షణమాత్రవిరాగిణః
స్త్రీలు ఎప్పుడూ అబద్ధపు స్వభావం కలవారు, మారుముఖం చూపేవారు, హృదయం లేనివారు, దురాశయంతో ఉండేవారు; వారి ప్రేమ క్షణకాలమే ఉంటుంది.
న కులం న కృతం విద్యా న దత్తం నాపి సంగ్రహః। స్త్రీణాం గృహ్ణాతి హృదయమనిత్యహృదయా హి తాః
వారి హృదయాన్ని కుటుంబం, చేసిన పనులు, విద్య, దానం, ప్రేమ ఏదీ నిలబెట్టలేవు; ఎందుకంటే వారి మనసు స్థిరంగా ఉండదు.
సాధ్వీనాం తు స్థితానాం తు శీలే సత్యే శ్రుతే స్థితే। స్త్రీణాం పవిత్రం పరమం పతిరేకో విశిష్యతే
ధర్మంలో, సత్యంలో, జ్ఞానంలో నిలబడిన సతీస్త్రీలకు భర్తే పరమ పవిత్రతగా భావించబడతాడు.
స త్వయా నావమన్తవ్యః పుత్రః ప్రవ్రాజితో వనమ్। తవ దేవసమస్త్వేష నిర్ధనః సధనోఽపి వా
వనవాసానికి వెళ్లిన నీ కుమారుడిని ధనవంతుడైనా, దరిద్రుడైనా, దేవతలందరిలోనూ నీ దేవుడిగా భావించాలి; అతన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
విజ్ఞాయ వచనం సీతా తస్యా ధర్మార్థసంహితమ్। కృత్వాఞ్జలిమువాచేదం శ్వశ్రూమభిముఖే స్థితా
ఆ ధర్మబద్ధమైన మాటలు అర్థం చేసుకున్న సీత, తన అత్తగారిముందు చేతులు జోడించి ఇలా పలికింది.
కరిష్యే సర్వమేవాహమార్యా యదనుశాస్తి మామ్। అభిజ్ఞాస్మి యథా భర్తుర్వర్తితవ్యం శ్రుతం చ మే
ఆర్యే! మీరు చెప్పిన ప్రతిదీ నేను తప్పక చేస్తాను. భార్య భర్తకు ఎలా ప్రవర్తించాలో నాకు తెలుసు, అలాగే వినియున్నాను కూడా.
న మామసజ్జనేనార్యా సమానయితుమర్హతి। ధర్మాద్ విచలితుం నాహమలం చన్ద్రాదివ ప్రభా
ఆర్యే! మీరు నన్ను అనుచితమైన మార్గంలో ఒప్పించకూడదు. నేను ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టే వ్యక్తిని కాదు; చంద్రుని వెలుగు వదిలిపెట్టినట్టు నేను ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టను.
నాతన్త్రీ వాద్యతే వీణా నాచక్రో విద్యతే రథః। నాపతిః సుఖమేధేత యా స్యాదపి శతాత్మజా
వీణకు తంతులు లేకుండా వాయించలేరు, రథానికి చక్రాలు లేకుండా నడవదు. అలాగే, వందమంది కుమారులు ఉన్నా, భర్త లేకుండా భార్యకు సుఖం ఉండదు.
మితం దదాతి హి పితా మితం భ్రాతా మితం సుతః। అమితస్య తు దాతారం భర్తారం కా న పూజయేత్
తండ్రి కొంత ఇస్తాడు, అన్న కొంత ఇస్తాడు, కుమారుడు కొంత ఇస్తాడు. కాని, పరిమితి లేని దాత అయిన భర్తను ఎవరు గౌరవించరు చెప్పండి?
సాహమేవంగతా శ్రేష్ఠా శ్రుతధర్మపరావరా। ఆర్యే కిమవమన్యేయం స్త్రియా భర్తా హి దైవతమ్
ఇలా ధర్మశాస్త్రాలను తెలుసుకొని, ఉత్తమమైన మార్గాన్ని అనుసరించిన నేను, ఆర్యే, నా భర్తను నిర్లక్ష్యం చేయగలను? స్త్రీకి భర్తే దైవం.
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా కౌసల్యా హృదయఙ్గమమ్। శుద్ధసత్త్వా ముమోచాశ్రు సహసా దుఃఖహర్షజమ్
సీత మాటలు హృదయాన్ని తాకగా, పవిత్రమైన మనసున్న కౌసల్య, ఆనందం మరియు విషాదంతో కలిసిన కన్నీళ్లు అకస్మాత్తుగా విడిచింది.
తాం ప్రాఞ్జలిరభిప్రేక్ష్య మాతృమధ్యేఽతిసత్కృతామ్। రామః పరమధర్మాత్మా మాతరం వాక్యమబ్రవీత్
చేతులు జోడించి, తల్లుల మధ్య ఎంతో గౌరవం పొందిన సీతను చూసి, పరమధార్మికుడు రాముడు తన తల్లితో ఇలా అన్నాడు.
అమ్బ మా దుఃఖితా భూత్వా పశ్యేస్త్వం పితరం మమ। క్షయోఽపి వనవాసస్య క్షిప్రమేవ భవిష్యతి
అమ్మా! బాధపడకండి. మీరు నాన్నగారిని చూడండి. నా వనవాస కాలం త్వరలోనే ముగుస్తుంది.
సుప్తాయాస్తే గమిష్యన్తి నవ వర్షాణి పఞ్చ చ। సమగ్రమిహ సమ్ప్రాప్తం మాం ద్రక్ష్యసి సుహృద్వృతమ్
పదిహేను సంవత్సరాలు మీకు నిద్రలో గడిచినట్టు వేగంగా పోతాయి. అప్పటికి నేను స్నేహితులతో కూడి ఇక్కడికి తిరిగి వస్తాను.
ఏతావదభినీతార్థముక్త్వా స జననీం వచః। త్రయః శతశతార్ధా హి దదర్శావేక్ష్య మాతరః
తన మనసులోని మాటను తల్లికి చెప్పిన రాముడు, అక్కడ కూడిన వందలాది తల్లులను చూశాడు.
తాశ్చాపి స తథైవార్తా మాతౄర్దశరథాత్మజః। ధర్మయుక్తమిదం వాక్యం నిజగాద కృతాఞ్జలిః
దశరథుని కుమారుడు రాముడు, బాధతో ఉన్న తల్లులను చూసి, చేతులు జోడించి ధర్మబద్ధంగా ఇలా అన్నాడు.
సంవాసాత్ పరుషం కించిదజ్ఞానాదపి యత్ కృతమ్। తన్మే సముపజానీత సర్వాశ్చామన్త్రయామి వః
మనందరం కలిసి ఉండగా, తెలియకుండానే ఏదైనా కఠినంగా మాట్లాడినట్లయితే, దయచేసి అందరూ నన్ను క్షమించండి అని నేను ప్రార్థిస్తున్నాను.
జజ్ఞోఽథ తాసాం సంనాదః క్రౌఞ్చీనామివ నిఃస్వనః। మానవేన్ద్రస్య భార్యాణామేవం వదతి రాఘవే
రాఘవుడు రాజు భార్యలతో ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, అవన్నీ కలసి, క్రౌంచపక్షుల అరుపులా ఒక గొంతు వినిపించింది.