పుత్రశోకం యథా నర్చ్ఛేత్ త్వయా పూజ్యేన పూజితా। మాం హి సంచిన్తయన్తీ సా త్వయి జీవేత్ తపస్వినీ
పూజ్యుడవైన నీవు ఆమెను చూసుకోవాలి. ఆమె తన కుమారుని కోసం బాధపడకుండా ఉండాలి. ఎందుకంటే, నన్ను ఆలోచిస్తూ, ఆ తపస్విని నీవు ఉన్నందువల్లే బ్రతుకుతుంది.
ఇమాం మహేన్ద్రోపమ జాతగర్ధినీం తథా విధాతుం జననీం మమార్హసి। యథా వనస్థే మయి శోకకర్శితా న జీవితం న్యస్య యమక్షయం వ్రజేత్
ఇంద్రుని భార్యలాంటి, ఇప్పుడు దుఃఖంతో నిండిన నా తల్లిని, నేను అడవిలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యమలోకానికి పోకుండా నీవు సంరక్షించాలి.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొమ్మిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
రామస్య తు వచః శ్రుత్వా మునివేషధరం చ తమ్। సమీక్ష్య సహ భార్యాభీ రాజా విగతచేతనః
రాముని మాటలు విని, అతన్ని మునివేషంలో చూసిన రాజు తన భార్యతో కలిసి హృదయం తేలిపోయినట్టు అయిపోయాడు.
నైనం దుఃఖేన సంతప్తః ప్రత్యవైక్షత రాఘవమ్। న చైనమభిసమ్ప్రేక్ష్య ప్రత్యభాషత దుర్మనాః
బాధతో తల్లడిల్లిన రాజు రాఘవుని వైపు చూడలేదు. చూసినా, మనసు కలవరపడి, అతనితో మాట్లాడలేదు.
స ముహూర్తమివాసంజ్ఞో దుఃఖితశ్చ మహీపతిః। విలలాప మహాబాహూ రామమేవానుచిన్తయన్
కొంతసేపు రాజు, గొప్ప బాహువులు కలవాడు, దుఃఖంతో జ్ఞానం కోల్పోయి, రాముని గురించే ఆలోచిస్తూ విలపించాడు.
మన్యే ఖలు మయా పూర్వం వివత్సా బహవః కృతాః। ప్రాణినో హింసితా వాపి తన్మామిదముపస్థితమ్
నిజంగా, గతంలో నేను ఎన్నో దూడలను తల్లుల నుంచి వేరు చేశానేమో, లేదా ప్రాణులను హింసించానేమో. అందుకే ఈ దుఃఖం నన్ను చేరింది.
న త్వేవానాగతే కాలే దేహాచ్చ్యవతి జీవితమ్। కైకేయ్యా క్లిశ్యమానస్య మృత్యుర్మమ న విద్యతే
ఇంకా నా కాలం రాకపోయినా, నా ప్రాణం శరీరం వదలడం లేదు. కైకేయి నన్ను బాధిస్తుంటే, నాకు మరణం రాకపోవడం విచిత్రం.
యోఽహం పావకసంకాశం పశ్యామి పురతః స్థితమ్। విహాయ వసనే సూక్ష్మే తాపసాచ్ఛాదమాత్మజమ్
నేను ఇప్పుడు నా కొడుకును ముందుగా నిలబడి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, మృదువైన వస్త్రాలు విడిచిపెట్టి తపస్వి వేషం ధరించినవాడిగా చూస్తున్నాను.
ఏకస్యాః ఖలు కైకేయ్యాః కృతేఽయం ఖిద్యతే జనః। స్వార్థే ప్రయతమానాయాః సంశ్రిత్య నికృతిం త్విమామ్
ఒక కైకేయి కోసం, తన స్వార్థం కోసం మోసం ఆశ్రయించినందువల్ల, ఈ ప్రజలందరూ బాధపడుతున్నారు.
ఏవముక్త్వా తు వచనం బాష్పేణ విహతేన్ద్రియః। రామేతి సకృదేవోక్త్వా వ్యాహర్తుం న శశాక సః
ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లతో మనస్సు మునిగిపోయిన వాడు, 'రామా' అని ఒక్కసారి మాత్రమే పలికి, ఇంకేమీ చెప్పలేకపోయాడు.
సంజ్ఞాం తు ప్రతిలభ్యైవ ముహూర్తాత్ స మహీపతిః। నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం సుమన్త్రమిదమబ్రవీత్
అల్పకాలంలోనే, ఆ రాజు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో సుమంత్రునికి ఇలా అన్నాడు.
ఔపవాహ్యం రథం యుక్త్వా త్వమాయాహి హయోత్తమైః। ప్రాపయైనం మహాభాగమితో జనపదాత్ పరమ్
ఉత్తమమైన గుర్రాలతో రథాన్ని సిద్ధం చేసి ఇక్కడకు తీసుకురా. ఈ మహాత్ముడిని పట్టణం దాటి దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టు.
ఏవం మన్యే గుణవతాం గుణానాం ఫలముచ్యతే। పిత్రా మాత్రా చ యత్సాధుర్వీరో నిర్వాస్యతే వనమ్
ధర్మవంతులకు ఇదే ఫలం అని నేను అనుకుంటున్నాను. తండ్రి తల్లి కలిసి మంచి వీరుని అడవికి పంపడం ఇదే గుణవంతుల ఫలం.
రాజ్ఞో వచనమాజ్ఞాయ సుమన్త్రః శీఘ్రవిక్రమః। యోజయిత్వా యయౌ తత్ర రథమశ్వైరలంకృతమ్
రాజు ఆజ్ఞ విని, వేగంగా కదిలే సుమంత్రుడు, అలంకరించిన గుర్రాలతో రథాన్ని జోడించి అక్కడికి వెళ్లాడు.
తం రథం రాజపుత్రాయ సూతః కనకభూషితమ్। ఆచచక్షేఽఞ్జలిం కృత్వా యుక్తం పరమవాజిభిః
బంగారు అలంకరణలతో, ఉత్తమ గుర్రాలతో జోడించిన ఆ రథాన్ని, సారథి చేతులు జోడించి రాజకుమారునికి తెలియజేశాడు.
రాజా సత్వరమాహూయ వ్యాపృతం విత్తసంచయే। ఉవాచ దేశకాలజ్ఞో నిశ్చితం సర్వతః శుచిః
రాజు, ధనం నిర్వహణలో నిమగ్నుడైన వానిని త్వరగా పిలిపించి, కాలం స్థలానికి తగినట్లు, శుద్ధమైన హృదయంతో ఇలా అన్నాడు.
వాసాంసి చ వరార్హాణి భూషణాని మహాన్తి చ। వర్షాణ్యేతాని సంఖ్యాయ వైదేహ్యాః క్షిప్రమానయ
వైదేహికి వచ్చే సంవత్సరాల కోసం లెక్కపెట్టి, ఉత్తమమైన వస్త్రాలు, గొప్ప అలంకారాలు త్వరగా తీసుకురా.
నరేన్ద్రేణైవముక్తస్తు గత్వా కోశగృహం తతః। ప్రాయచ్ఛత్ సర్వమాహృత్య సీతాయై క్షిప్రమేవ తత్
రాజు చెప్పినట్లు విని, అతడు కోశాగారానికి వెళ్లి, అన్నింటినీ వెంటనే తీసుకువచ్చి, సీతకు త్వరగా అందించాడు.
సా సుజాతా సుజాతాని వైదేహీ ప్రస్థితా వనమ్। భూషయామాస గాత్రాణి తైర్విచిత్రైర్విభూషణైః
ఆ సుజాత వైదేహి, ఆ రకరకాల అందమైన ఆభరణాలతో తన దేహాన్ని అలంకరించుకొని అడవికి బయలుదేరింది.
వ్యరాజయత వైదేహీ వేశ్మ తత్ సువిభూషితా। ఉద్యతోంఽశుమతః కాలే ఖం ప్రభేవ వివస్వతః
అలా అందంగా అలంకరించబడిన వైదేహి, ఉదయాన్నే ఉదయసూర్యుడు ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసినట్లు, ఆ ఇంటిని మెరిపించింది.
తాం భుజాభ్యాం పరిష్వజ్య శ్వశ్రూర్వచనమబ్రవీత్। అనాచరన్తీం కృపణం మూర్ధ్న్యుపాఘ్రాయ మైథిలీమ్
ఆమెను రెండు చేతులతో ఆలింగనం చేసి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, మాతృశ్రీ మైథిలిని తలపై ముద్దాడి ఇలా అన్నది.
అసత్యః సర్వలోకేఽస్మిన్ సతతం సత్కృతాః ప్రియైః। భర్తారం నానుమన్యన్తే వినిపాతగతం స్త్రియః
ఈ లోకంలో స్త్రీలు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవారి చేత గౌరవించబడినా, పడిపోయిన భర్తను ఆదరించరు; వారు నమ్మకంలేని వారు.
ఏష స్వభావో నారీణామనుభూయ పురా సుఖమ్। అల్పామప్యాపదం ప్రాప్య దుష్యన్తి ప్రజహత్యపి
స్త్రీల స్వభావం ఇలానే: ఒకసారి సుఖం అనుభవించిన తర్వాత, చిన్న కష్టమొచ్చినా, వారు తప్పుదారి పడతారు, తమవారిని కూడా వదిలిపెడతారు.
అసత్యశీలా వికృతా దుర్గా అహృదయాః సదా। అసత్యః పాపసంకల్పాః క్షణమాత్రవిరాగిణః
స్త్రీలు ఎప్పుడూ అబద్ధపు స్వభావం కలవారు, మారుముఖం చూపేవారు, హృదయం లేనివారు, దురాశయంతో ఉండేవారు; వారి ప్రేమ క్షణకాలమే ఉంటుంది.
న కులం న కృతం విద్యా న దత్తం నాపి సంగ్రహః। స్త్రీణాం గృహ్ణాతి హృదయమనిత్యహృదయా హి తాః
వారి హృదయాన్ని కుటుంబం, చేసిన పనులు, విద్య, దానం, ప్రేమ ఏదీ నిలబెట్టలేవు; ఎందుకంటే వారి మనసు స్థిరంగా ఉండదు.
సాధ్వీనాం తు స్థితానాం తు శీలే సత్యే శ్రుతే స్థితే। స్త్రీణాం పవిత్రం పరమం పతిరేకో విశిష్యతే
ధర్మంలో, సత్యంలో, జ్ఞానంలో నిలబడిన సతీస్త్రీలకు భర్తే పరమ పవిత్రతగా భావించబడతాడు.
స త్వయా నావమన్తవ్యః పుత్రః ప్రవ్రాజితో వనమ్। తవ దేవసమస్త్వేష నిర్ధనః సధనోఽపి వా
వనవాసానికి వెళ్లిన నీ కుమారుడిని ధనవంతుడైనా, దరిద్రుడైనా, దేవతలందరిలోనూ నీ దేవుడిగా భావించాలి; అతన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
విజ్ఞాయ వచనం సీతా తస్యా ధర్మార్థసంహితమ్। కృత్వాఞ్జలిమువాచేదం శ్వశ్రూమభిముఖే స్థితా
ఆ ధర్మబద్ధమైన మాటలు అర్థం చేసుకున్న సీత, తన అత్తగారిముందు చేతులు జోడించి ఇలా పలికింది.
కరిష్యే సర్వమేవాహమార్యా యదనుశాస్తి మామ్। అభిజ్ఞాస్మి యథా భర్తుర్వర్తితవ్యం శ్రుతం చ మే
ఆర్యే! మీరు చెప్పిన ప్రతిదీ నేను తప్పక చేస్తాను. భార్య భర్తకు ఎలా ప్రవర్తించాలో నాకు తెలుసు, అలాగే వినియున్నాను కూడా.