చీరాణ్యపాస్యాజ్జనకస్య కన్యా నేయం ప్రతిజ్ఞా మమ దత్తపూర్వా। యథాసుఖం గచ్ఛతు రాజపుత్రీ వనం సమగ్రా సహ సర్వరత్నైః
జనకుని కుమార్తె ఈ త్రునీటి వస్త్రాలు వేసేయగలదు. నేను ఇలాంటి ప్రమాణం ఎప్పుడూ చేయలేదు. రాజకుమార్తె తనకు ఇష్టమైనట్లు, తన ఆభరణాలు, రత్నాలతో కూడి అడవికి వెళ్లగలదు.
అజీవనార్హేణ మయా నృశంసా కృతా ప్రతిజ్ఞా నియమేన తావత్। త్వయా హి బాల్యాత్ ప్రతిపన్నమేతత్ తన్మా దహేద్ వేణుమివాత్మపుష్పమ్
నాకు జీవించడానికి అర్హత లేకపోయినా, నేను కఠినమైన ప్రమాణం చేసి, దాన్ని పాటించాను. కానీ నువ్వు బాల్యములో ఉండి దీన్ని అంగీకరించావు. అది నిన్ను ఎండిన గడ్డి మాదిరిగా కాల్చిపెట్టకుండా చూసుకో.
రామేణ యది తే పాపే కించిత్కృతమశోభనమ్। అపకారః క ఇహ తే వైదేహ్యా దర్శితోఽధమే
పాపినీ! రాముడు నీకు ఎప్పుడైనా ఏదైనా తప్పు చేశాడా? ఈ లోతైన వైదేహి నీకు ఏ అపకారం చేసింది చెప్పు.
మృగీవోత్ఫుల్లనయనా మృదుశీలా మనస్వినీ। అపకారం కమివ తే కరోతి జనకాత్మజా
మృగం లాంటి పెద్ద కళ్లతో, మృదువైన స్వభావంతో, ఉన్నతమైన మనస్సుతో ఉన్న జనకుని కుమార్తె నీకు ఏ అపకారం చేస్తుంది చెప్పు.
నను పర్యాప్తమేవం తే పాపే రామవివాసనమ్। కిమేభిః కృపణైర్భూయః పాతకైరపి తే కృతైః
పాపినీ! రాముని వనవాసం పంపించడమే చాలదా? ఇంకా ఇలాంటి దయనీయమైన పాపాలు ఎందుకు చేస్తున్నావు?
ప్రతిజ్ఞాతం మయా తావత్ త్వయోక్తం దేవి శృణ్వతా। రామం యదభిషేకాయ త్వమిహాగతమబ్రవీః
దేవీ! నువ్వు రాముని పట్టాభిషేకం గురించి ఇక్కడ వచ్చి చెప్పినప్పుడు, అందరూ వినగా నేను ఆ మాటను అంగీకరించాను.
తత్త్వేతత్ సమతిక్రమ్య నిరయం గన్తుమిచ్ఛసి। మైథిలీమపి యా హి త్వమీక్షసే చీరవాసినీమ్
ఇప్పుడు ఆ హద్దును దాటి, మైతిలీ త్రునీటి వస్త్రాలు ధరించినదాన్ని చూడాలని కోరుకుంటూ, నరకానికి పోవాలని ఆశిస్తున్నావు.
ఏవం బ్రువన్తం పితరం రామః సమ్ప్రస్థితో వనమ్। అవాక్శిరసమాసీనమిదం వచనమబ్రవీత్
తండ్రి ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అడవికి వెళ్లడానికి సిద్ధమైన రాముడు తలవంచి కూర్చుని ఇలా అన్నాడు.
ఇయం ధార్మిక కౌసల్యా మమ మాతా యశస్వినీ। వృద్ధా చాక్షుద్రశీలా చ న చ త్వాం దేవ గర్హతే
ఇదిగో నా తల్లి కౌసల్య, ధర్మపరాయణురాలు, పేరుగాంచినవారు, వయసు ముదిరినవారు, మంచి స్వభావం కలదురు. దేవా! ఆమె నిన్ను ఎప్పుడూ నిందించదు.
మయా విహీనాం వరద ప్రపన్నాం శోకసాగరమ్। అదృష్టపూర్వవ్యసనాం భూయః సమ్మన్తుమర్హసి
వరదా! నన్ను కోల్పోయి, దుఃఖసముద్రంలో మునిగిపోయిన, ఇంతవరకు ఇలాంటి బాధ ఎరుగని తల్లిని నీవు మరింత గౌరవించాలి.
పుత్రశోకం యథా నర్చ్ఛేత్ త్వయా పూజ్యేన పూజితా। మాం హి సంచిన్తయన్తీ సా త్వయి జీవేత్ తపస్వినీ
పూజ్యుడవైన నీవు ఆమెను చూసుకోవాలి. ఆమె తన కుమారుని కోసం బాధపడకుండా ఉండాలి. ఎందుకంటే, నన్ను ఆలోచిస్తూ, ఆ తపస్విని నీవు ఉన్నందువల్లే బ్రతుకుతుంది.
ఇమాం మహేన్ద్రోపమ జాతగర్ధినీం తథా విధాతుం జననీం మమార్హసి। యథా వనస్థే మయి శోకకర్శితా న జీవితం న్యస్య యమక్షయం వ్రజేత్
ఇంద్రుని భార్యలాంటి, ఇప్పుడు దుఃఖంతో నిండిన నా తల్లిని, నేను అడవిలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యమలోకానికి పోకుండా నీవు సంరక్షించాలి.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొమ్మిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
రామస్య తు వచః శ్రుత్వా మునివేషధరం చ తమ్। సమీక్ష్య సహ భార్యాభీ రాజా విగతచేతనః
రాముని మాటలు విని, అతన్ని మునివేషంలో చూసిన రాజు తన భార్యతో కలిసి హృదయం తేలిపోయినట్టు అయిపోయాడు.
నైనం దుఃఖేన సంతప్తః ప్రత్యవైక్షత రాఘవమ్। న చైనమభిసమ్ప్రేక్ష్య ప్రత్యభాషత దుర్మనాః
బాధతో తల్లడిల్లిన రాజు రాఘవుని వైపు చూడలేదు. చూసినా, మనసు కలవరపడి, అతనితో మాట్లాడలేదు.
స ముహూర్తమివాసంజ్ఞో దుఃఖితశ్చ మహీపతిః। విలలాప మహాబాహూ రామమేవానుచిన్తయన్
కొంతసేపు రాజు, గొప్ప బాహువులు కలవాడు, దుఃఖంతో జ్ఞానం కోల్పోయి, రాముని గురించే ఆలోచిస్తూ విలపించాడు.
మన్యే ఖలు మయా పూర్వం వివత్సా బహవః కృతాః। ప్రాణినో హింసితా వాపి తన్మామిదముపస్థితమ్
నిజంగా, గతంలో నేను ఎన్నో దూడలను తల్లుల నుంచి వేరు చేశానేమో, లేదా ప్రాణులను హింసించానేమో. అందుకే ఈ దుఃఖం నన్ను చేరింది.
న త్వేవానాగతే కాలే దేహాచ్చ్యవతి జీవితమ్। కైకేయ్యా క్లిశ్యమానస్య మృత్యుర్మమ న విద్యతే
ఇంకా నా కాలం రాకపోయినా, నా ప్రాణం శరీరం వదలడం లేదు. కైకేయి నన్ను బాధిస్తుంటే, నాకు మరణం రాకపోవడం విచిత్రం.
యోఽహం పావకసంకాశం పశ్యామి పురతః స్థితమ్। విహాయ వసనే సూక్ష్మే తాపసాచ్ఛాదమాత్మజమ్
నేను ఇప్పుడు నా కొడుకును ముందుగా నిలబడి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, మృదువైన వస్త్రాలు విడిచిపెట్టి తపస్వి వేషం ధరించినవాడిగా చూస్తున్నాను.
ఏకస్యాః ఖలు కైకేయ్యాః కృతేఽయం ఖిద్యతే జనః। స్వార్థే ప్రయతమానాయాః సంశ్రిత్య నికృతిం త్విమామ్
ఒక కైకేయి కోసం, తన స్వార్థం కోసం మోసం ఆశ్రయించినందువల్ల, ఈ ప్రజలందరూ బాధపడుతున్నారు.
ఏవముక్త్వా తు వచనం బాష్పేణ విహతేన్ద్రియః। రామేతి సకృదేవోక్త్వా వ్యాహర్తుం న శశాక సః
ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లతో మనస్సు మునిగిపోయిన వాడు, 'రామా' అని ఒక్కసారి మాత్రమే పలికి, ఇంకేమీ చెప్పలేకపోయాడు.
సంజ్ఞాం తు ప్రతిలభ్యైవ ముహూర్తాత్ స మహీపతిః। నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం సుమన్త్రమిదమబ్రవీత్
అల్పకాలంలోనే, ఆ రాజు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో సుమంత్రునికి ఇలా అన్నాడు.
ఔపవాహ్యం రథం యుక్త్వా త్వమాయాహి హయోత్తమైః। ప్రాపయైనం మహాభాగమితో జనపదాత్ పరమ్
ఉత్తమమైన గుర్రాలతో రథాన్ని సిద్ధం చేసి ఇక్కడకు తీసుకురా. ఈ మహాత్ముడిని పట్టణం దాటి దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టు.
ఏవం మన్యే గుణవతాం గుణానాం ఫలముచ్యతే। పిత్రా మాత్రా చ యత్సాధుర్వీరో నిర్వాస్యతే వనమ్
ధర్మవంతులకు ఇదే ఫలం అని నేను అనుకుంటున్నాను. తండ్రి తల్లి కలిసి మంచి వీరుని అడవికి పంపడం ఇదే గుణవంతుల ఫలం.
రాజ్ఞో వచనమాజ్ఞాయ సుమన్త్రః శీఘ్రవిక్రమః। యోజయిత్వా యయౌ తత్ర రథమశ్వైరలంకృతమ్
రాజు ఆజ్ఞ విని, వేగంగా కదిలే సుమంత్రుడు, అలంకరించిన గుర్రాలతో రథాన్ని జోడించి అక్కడికి వెళ్లాడు.
తం రథం రాజపుత్రాయ సూతః కనకభూషితమ్। ఆచచక్షేఽఞ్జలిం కృత్వా యుక్తం పరమవాజిభిః
బంగారు అలంకరణలతో, ఉత్తమ గుర్రాలతో జోడించిన ఆ రథాన్ని, సారథి చేతులు జోడించి రాజకుమారునికి తెలియజేశాడు.
రాజా సత్వరమాహూయ వ్యాపృతం విత్తసంచయే। ఉవాచ దేశకాలజ్ఞో నిశ్చితం సర్వతః శుచిః
రాజు, ధనం నిర్వహణలో నిమగ్నుడైన వానిని త్వరగా పిలిపించి, కాలం స్థలానికి తగినట్లు, శుద్ధమైన హృదయంతో ఇలా అన్నాడు.
వాసాంసి చ వరార్హాణి భూషణాని మహాన్తి చ। వర్షాణ్యేతాని సంఖ్యాయ వైదేహ్యాః క్షిప్రమానయ
వైదేహికి వచ్చే సంవత్సరాల కోసం లెక్కపెట్టి, ఉత్తమమైన వస్త్రాలు, గొప్ప అలంకారాలు త్వరగా తీసుకురా.
నరేన్ద్రేణైవముక్తస్తు గత్వా కోశగృహం తతః। ప్రాయచ్ఛత్ సర్వమాహృత్య సీతాయై క్షిప్రమేవ తత్
రాజు చెప్పినట్లు విని, అతడు కోశాగారానికి వెళ్లి, అన్నింటినీ వెంటనే తీసుకువచ్చి, సీతకు త్వరగా అందించాడు.
సా సుజాతా సుజాతాని వైదేహీ ప్రస్థితా వనమ్। భూషయామాస గాత్రాణి తైర్విచిత్రైర్విభూషణైః
ఆ సుజాత వైదేహి, ఆ రకరకాల అందమైన ఆభరణాలతో తన దేహాన్ని అలంకరించుకొని అడవికి బయలుదేరింది.