ద్రక్ష్యస్యద్యైవ కైకేయి పశువ్యాలమృగద్విజాన్। గచ్ఛతః సహ రామేణ పాదపాంశ్చ తదున్ముఖాన్
ఈరోజు, కైకేయి, రాముడు వెళ్ళిపోతుండగా, పశువులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు అందరూ రామునివైపు తిప్పుకుని చూస్తున్నట్టు నీవు చూడగలవు.
అథోత్తమాన్యాభరణాని దేవి దేహి స్నుషాయై వ్యపనీయ చీరమ్। న చీరమస్యాః ప్రవిధీయతేతి న్యవారయత్ తద్ వసనం వసిష్ఠః
అప్పుడు, రాణీ, నీ కోడలకు ఉత్తమమైన ఆభరణాలు ఇవ్వి, త్రునికట్ట బట్టను తీసివేయమని చెప్పగా, వసిష్ఠుడు ఆ బట్టను ఇవ్వొద్దని ఆపాడు.
ఏకస్య రామస్య వనే నివాస- స్త్వయా వృతః కేకయరాజపుత్రి। విభూషితేయం ప్రతికర్మనిత్యా వసత్వరణ్యే సహ రాఘవేణ
కేకయ రాజు కుమార్తె, నీవు రాముడు ఒక్కడే అడవిలో ఉండాలని కోరుకున్నావు. అయినా, ఎప్పుడూ అలంకారాలతో ఉండే సీత రాఘవునితో అడవిలో నివసిస్తుంది.
యానైశ్చ ముఖ్యైః పరిచారకైశ్చ సుసంవృతా గచ్ఛతు రాజపుత్రీ। వస్త్రైశ్చ సర్వైః సహితైర్విధానై- ర్నేయం వృతా తే వరసమ్ప్రదానే
రాజకుమార్తె ఉత్తమమైన రథాలు, సేవకులతో, అన్ని రకాల వస్త్రాలు, ఏర్పాట్లతో బాగా సంరక్షించబడుతూ వెళ్లాలి. నీ వరప్రదానానికి ఆమె బంధితురాలు కాదు.
thumb|అష్టాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టాత్రింశః సర్గః ॥౨-
ముప్పై ఎనిమిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తస్యాం చీరం వసానాయాం నాథవత్యామనాథవత్। ప్రచుక్రోశ జనః సర్వో ధిక్ త్వాం దశరథం త్వితి
ఆమెకు రక్షణ ఉన్నా, రక్షణ లేని వాడిలా త్రునికట్ట బట్టలు ధరించగా, ప్రజలు అందరూ 'దశరథా, నీకు సిగ్గు లేదు' అని అరిచారు.
తేన తత్ర ప్రణాదేన దుఃఖితః స మహీపతిః। చిచ్ఛేద జీవితే శ్రద్ధాం ధర్మే యశసి చాత్మనః
ఆ అరుపుతో బాధపడిన రాజు, జీవితం, ధర్మం, తన కీర్తిపై నమ్మకం కోల్పోయాడు.
స నిఃశ్వస్యోష్ణమైక్ష్వాకస్తాం భార్యామిదమబ్రవీత్। కైకేయి కుశచీరేణ న సీతా గన్తుమర్హతి
ఇక్ష్వాకువంశ రాజు లోతుగా ఊపిరి పీల్చి తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు: 'కైకేయి, సీత త్రునికట్ట బట్టలు ధరించి అడవికి పోకూడదు.'
సుకుమారీ చ బాలా చ సతతం చ సుఖోచితా। నేయం వనస్య యోగ్యేతి సత్యమాహ గురుర్మమ
ఆమె చాలా సున్నితమైనది, చిన్నదానూ, ఎప్పుడూ సుఖంలో పెరిగింది. ఆమె అడవికి తగినది కాదని నా గురువు చెప్పినది నిజమే.
ఇయం హి కస్యాపి కరోతి కించిత్ తపస్వినీ రాజవరస్య పుత్రీ। యా చీరమాసాద్య జనస్య మధ్యే స్థితా విసంజ్ఞా శ్రమణీవ కాచిత్
ఈ రాజకుమార్తె ఎవరికీ ఏమి చేయదు, తపస్సు చేసే వాడిలా త్రునికట్ట బట్టలు ధరించి ప్రజల మధ్య నిలబడి, అర్థం తెలియని స్థితిలో ఉంది.
చీరాణ్యపాస్యాజ్జనకస్య కన్యా నేయం ప్రతిజ్ఞా మమ దత్తపూర్వా। యథాసుఖం గచ్ఛతు రాజపుత్రీ వనం సమగ్రా సహ సర్వరత్నైః
జనకుని కుమార్తె ఈ త్రునీటి వస్త్రాలు వేసేయగలదు. నేను ఇలాంటి ప్రమాణం ఎప్పుడూ చేయలేదు. రాజకుమార్తె తనకు ఇష్టమైనట్లు, తన ఆభరణాలు, రత్నాలతో కూడి అడవికి వెళ్లగలదు.
అజీవనార్హేణ మయా నృశంసా కృతా ప్రతిజ్ఞా నియమేన తావత్। త్వయా హి బాల్యాత్ ప్రతిపన్నమేతత్ తన్మా దహేద్ వేణుమివాత్మపుష్పమ్
నాకు జీవించడానికి అర్హత లేకపోయినా, నేను కఠినమైన ప్రమాణం చేసి, దాన్ని పాటించాను. కానీ నువ్వు బాల్యములో ఉండి దీన్ని అంగీకరించావు. అది నిన్ను ఎండిన గడ్డి మాదిరిగా కాల్చిపెట్టకుండా చూసుకో.
రామేణ యది తే పాపే కించిత్కృతమశోభనమ్। అపకారః క ఇహ తే వైదేహ్యా దర్శితోఽధమే
పాపినీ! రాముడు నీకు ఎప్పుడైనా ఏదైనా తప్పు చేశాడా? ఈ లోతైన వైదేహి నీకు ఏ అపకారం చేసింది చెప్పు.
మృగీవోత్ఫుల్లనయనా మృదుశీలా మనస్వినీ। అపకారం కమివ తే కరోతి జనకాత్మజా
మృగం లాంటి పెద్ద కళ్లతో, మృదువైన స్వభావంతో, ఉన్నతమైన మనస్సుతో ఉన్న జనకుని కుమార్తె నీకు ఏ అపకారం చేస్తుంది చెప్పు.
నను పర్యాప్తమేవం తే పాపే రామవివాసనమ్। కిమేభిః కృపణైర్భూయః పాతకైరపి తే కృతైః
పాపినీ! రాముని వనవాసం పంపించడమే చాలదా? ఇంకా ఇలాంటి దయనీయమైన పాపాలు ఎందుకు చేస్తున్నావు?
ప్రతిజ్ఞాతం మయా తావత్ త్వయోక్తం దేవి శృణ్వతా। రామం యదభిషేకాయ త్వమిహాగతమబ్రవీః
దేవీ! నువ్వు రాముని పట్టాభిషేకం గురించి ఇక్కడ వచ్చి చెప్పినప్పుడు, అందరూ వినగా నేను ఆ మాటను అంగీకరించాను.
తత్త్వేతత్ సమతిక్రమ్య నిరయం గన్తుమిచ్ఛసి। మైథిలీమపి యా హి త్వమీక్షసే చీరవాసినీమ్
ఇప్పుడు ఆ హద్దును దాటి, మైతిలీ త్రునీటి వస్త్రాలు ధరించినదాన్ని చూడాలని కోరుకుంటూ, నరకానికి పోవాలని ఆశిస్తున్నావు.
ఏవం బ్రువన్తం పితరం రామః సమ్ప్రస్థితో వనమ్। అవాక్శిరసమాసీనమిదం వచనమబ్రవీత్
తండ్రి ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అడవికి వెళ్లడానికి సిద్ధమైన రాముడు తలవంచి కూర్చుని ఇలా అన్నాడు.
ఇయం ధార్మిక కౌసల్యా మమ మాతా యశస్వినీ। వృద్ధా చాక్షుద్రశీలా చ న చ త్వాం దేవ గర్హతే
ఇదిగో నా తల్లి కౌసల్య, ధర్మపరాయణురాలు, పేరుగాంచినవారు, వయసు ముదిరినవారు, మంచి స్వభావం కలదురు. దేవా! ఆమె నిన్ను ఎప్పుడూ నిందించదు.
మయా విహీనాం వరద ప్రపన్నాం శోకసాగరమ్। అదృష్టపూర్వవ్యసనాం భూయః సమ్మన్తుమర్హసి
వరదా! నన్ను కోల్పోయి, దుఃఖసముద్రంలో మునిగిపోయిన, ఇంతవరకు ఇలాంటి బాధ ఎరుగని తల్లిని నీవు మరింత గౌరవించాలి.
పుత్రశోకం యథా నర్చ్ఛేత్ త్వయా పూజ్యేన పూజితా। మాం హి సంచిన్తయన్తీ సా త్వయి జీవేత్ తపస్వినీ
పూజ్యుడవైన నీవు ఆమెను చూసుకోవాలి. ఆమె తన కుమారుని కోసం బాధపడకుండా ఉండాలి. ఎందుకంటే, నన్ను ఆలోచిస్తూ, ఆ తపస్విని నీవు ఉన్నందువల్లే బ్రతుకుతుంది.
ఇమాం మహేన్ద్రోపమ జాతగర్ధినీం తథా విధాతుం జననీం మమార్హసి। యథా వనస్థే మయి శోకకర్శితా న జీవితం న్యస్య యమక్షయం వ్రజేత్
ఇంద్రుని భార్యలాంటి, ఇప్పుడు దుఃఖంతో నిండిన నా తల్లిని, నేను అడవిలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యమలోకానికి పోకుండా నీవు సంరక్షించాలి.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొమ్మిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
రామస్య తు వచః శ్రుత్వా మునివేషధరం చ తమ్। సమీక్ష్య సహ భార్యాభీ రాజా విగతచేతనః
రాముని మాటలు విని, అతన్ని మునివేషంలో చూసిన రాజు తన భార్యతో కలిసి హృదయం తేలిపోయినట్టు అయిపోయాడు.
నైనం దుఃఖేన సంతప్తః ప్రత్యవైక్షత రాఘవమ్। న చైనమభిసమ్ప్రేక్ష్య ప్రత్యభాషత దుర్మనాః
బాధతో తల్లడిల్లిన రాజు రాఘవుని వైపు చూడలేదు. చూసినా, మనసు కలవరపడి, అతనితో మాట్లాడలేదు.
స ముహూర్తమివాసంజ్ఞో దుఃఖితశ్చ మహీపతిః। విలలాప మహాబాహూ రామమేవానుచిన్తయన్
కొంతసేపు రాజు, గొప్ప బాహువులు కలవాడు, దుఃఖంతో జ్ఞానం కోల్పోయి, రాముని గురించే ఆలోచిస్తూ విలపించాడు.
మన్యే ఖలు మయా పూర్వం వివత్సా బహవః కృతాః। ప్రాణినో హింసితా వాపి తన్మామిదముపస్థితమ్
నిజంగా, గతంలో నేను ఎన్నో దూడలను తల్లుల నుంచి వేరు చేశానేమో, లేదా ప్రాణులను హింసించానేమో. అందుకే ఈ దుఃఖం నన్ను చేరింది.
న త్వేవానాగతే కాలే దేహాచ్చ్యవతి జీవితమ్। కైకేయ్యా క్లిశ్యమానస్య మృత్యుర్మమ న విద్యతే
ఇంకా నా కాలం రాకపోయినా, నా ప్రాణం శరీరం వదలడం లేదు. కైకేయి నన్ను బాధిస్తుంటే, నాకు మరణం రాకపోవడం విచిత్రం.
యోఽహం పావకసంకాశం పశ్యామి పురతః స్థితమ్। విహాయ వసనే సూక్ష్మే తాపసాచ్ఛాదమాత్మజమ్
నేను ఇప్పుడు నా కొడుకును ముందుగా నిలబడి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, మృదువైన వస్త్రాలు విడిచిపెట్టి తపస్వి వేషం ధరించినవాడిగా చూస్తున్నాను.
ఏకస్యాః ఖలు కైకేయ్యాః కృతేఽయం ఖిద్యతే జనః। స్వార్థే ప్రయతమానాయాః సంశ్రిత్య నికృతిం త్విమామ్
ఒక కైకేయి కోసం, తన స్వార్థం కోసం మోసం ఆశ్రయించినందువల్ల, ఈ ప్రజలందరూ బాధపడుతున్నారు.