యో హి దత్త్వా ద్విపశ్రేష్ఠం కక్ష్యాయాం కురుతే మనః। రజ్జుస్నేహేన కిం తస్య త్యజతః కుఞ్జరోత్తమమ్
ఎవరైనా గొప్ప ఏనుగును ఇచ్చి, దాని కట్టులో మనసు పెట్టినవాడికి, ఆ ఏనుగును వదిలిన తర్వాత, దానికి కట్టిన తాడుతో ఏమి పని?
తథా మమ సతాం శ్రేష్ఠ కిం ధ్వజిన్యా జగత్పతే। సర్వాణ్యేవానుజానామి చీరాణ్యేవానయన్తు మే
అలాగే, సద్గుణులలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా! నాకు సైన్యం ఎందుకు? అందరూ వెనక్కి వెళ్లవచ్చు. నాకు కేవలం వృక్షచర్మాలు మాత్రమే తీసుకురావాలని అనుమతిస్తున్నాను.
ఖనిత్రపిటకే చోభే సమానయత గచ్ఛత। చతుర్దశ వనే వాసం వర్షాణి వసతో మమ
కొడవలి, బుట్ట రెండూ కూడా తీసుకురండి. నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసించాలి.
అథ చీరాణి కైకేయీ స్వయమాహృత్య రాఘవమ్। ఉవాచ పరిధత్స్వేతి జనౌఘే నిరపత్రపా
అప్పుడు కైకేయి, జనసమూహం మధ్యలో ఏమాత్రం సిగ్గు లేకుండా, తానే వృక్షచర్మాలు తీసుకువచ్చి, రాఘవునికి 'ఇవి ధరించు' అని చెప్పింది.
స చీరే పురుషవ్యాఘ్రః కైకేయ్యాః ప్రతిగృహ్య తే। సూక్ష్మవస్త్రమవక్షిప్య మునివస్త్రాణ్యవస్త హ
అప్పుడు మానవసింహుడైన రాముడు, కైకేయి ఇచ్చిన చెట్టు తొక్కల దుస్తులు తీసుకుని, తన మెత్తని వస్త్రాన్ని పక్కన పెట్టి, మునుల వేషాన్ని ధరించాడు.
లక్ష్మణశ్చాపి తత్రైవ విహాయ వసనే శుభే। తాపసాచ్ఛాదనే చైవ జగ్రాహ పితురగ్రతః
అక్కడే లక్ష్మణుడు కూడా తన అందమైన వస్త్రాలను విడిచిపెట్టి, తండ్రి ముందు తపస్వుల దుస్తులను తీసుకున్నాడు.
అథాత్మపరిధానార్థం సీతా కౌశేయవాసినీ। సమ్ప్రేక్ష్య చీరం సంత్రస్తా పృషతీ వాగురామివ
ఆ సమయంలో పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన సీత, ఆ చెట్టు తొక్కల దుస్తులను చూసి, భయంతో వణికిన జింకలా భయపడింది.
సా వ్యపత్రపమాణేవ ప్రగృహ్య చ సుదుర్మనాః। కైకేయ్యాః కుశచీరే తే జానకీ శుభలక్షణా
శుభలక్షణాలుతో కూడిన జనకుని కుమార్తె సీత, మనసు బాధతో, తలవంచి, కైకేయి ఇచ్చిన కుశచెట్టు దుస్తులను తీసుకుంది.
అశ్రుసమ్పూర్ణనేత్రా చ ధర్మజ్ఞా ధర్మదర్శినీ। గన్ధర్వరాజప్రతిమం భర్తారమిదమబ్రవీత్
కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిన, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, ధర్మనిష్ఠురాలైన సీత, గంధర్వరాజులవంటి భర్తను చూస్తూ ఇలా చెప్పింది.
కథం ను చీరం బఘ్నన్తి మునయో వనవాసినః। ఇతి హ్యకుశలా సీతా సా ముమోహ ముహుర్ముహుః
"అటవిలో నివసించే మునులు ఇలాంటి దుస్తులు ఎలా ధరిస్తారు?" అని తెలియని సీత, మళ్లీ మళ్లీ మూర్చిపోయింది.
కృత్వా కణ్ఠే స్మ సా చీరమేకమాదాయ పాణినా। తస్థౌ హ్యకుశలా తత్ర వ్రీడితా జనకాత్మజా
ఒక చెట్టు తొక్క దుస్తిని చేతిలో పట్టుకుని, దాన్ని మెడలో వేసుకుని, అనుభవం లేక, సిగ్గుతో జనకుని కుమార్తె అక్కడ నిలబడి ఉంది.
తస్యాస్తత్ క్షిప్రమాగత్య రామో ధర్మభృతాం వరః। చీరం బబన్ధ సీతాయాః కౌశేయస్యోపరి స్వయమ్
ఆ సమయంలో ధర్మంలో అగ్రగణ్యుడైన రాముడు వెంటనే వచ్చి, సీత పట్టు వస్త్రాల మీదే చెట్టు తొక్క దుస్తిని తన చేతితో కట్టాడు.
రామం ప్రేక్ష్య తు సీతాయా బధ్నన్తం చీరముత్తమమ్। అన్తఃపురచరా నార్యో ముముచుర్వారి నేత్రజమ్
రాముడు సీతకు ఆ ఉత్తమమైన చెట్టు తొక్క దుస్తిని కడుతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, అంతఃపురంలోని స్త్రీలు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
ఊచుశ్చ పరమాయత్తా రామం జ్వలితతేజసమ్। వత్స నైవం నియుక్తేయం వనవాసే మనస్వినీ
వారు పూర్తిగా ఆధీనంగా ఉండి, తేజస్సుతో ప్రకాశించే రాముని చూచి, "బిడ్డా, ఈ మహానుభావురాలు అటవిలో నివసించడానికి తగినది కాదు" అని అన్నారు.
పితుర్వాక్యానురోధేన గతస్య విజనం వనమ్। తావద్ దర్శనమస్యా నః సఫలం భవతు ప్రభో
"నీవు తండ్రి ఆజ్ఞతో అరణ్యంలోకి వెళ్తున్నావు; కనుక మేము ఆమెను చూసినందుకు మా దర్శనం ఫలించాలి ప్రభూ" అని అన్నారు.
లక్ష్మణేన సహాయేన వనం గచ్ఛస్వ పుత్రక। నేయమర్హతి కల్యాణి వస్తుం తాపసవద్ వనే
"లక్ష్మణునితో పాటు అరణ్యంలోకి వెళ్ళు బిడ్డా; ఈ మంగళకరమైన సీత తపస్విలా అటవిలో నివసించడానికి యోగ్యురాలు కాదు" అని అన్నారు.
కురు నో యాచనాం పుత్ర సీతా తిష్ఠతు భామినీ। ధర్మనిత్యః స్వయం స్థాతుం న హీదానీం త్వమిచ్ఛసి
"మా మనవినిపు నీవు నెరవేర్చు కుమారా; సీత ఈవిడ ఇక్కడే ఉండనివ్వు; నీవు ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించే వాడవు, ఇప్పుడు నీవు ఇక్కడ ఉండాలని కోరుకోవడం లేదు" అని అన్నారు.
తాసామేవంవిధా వాచః శృణ్వన్ దశరథాత్మజః। బబన్ధైవ తథా చీరం సీతయా తుల్యశీలయా
వారు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు రాముడు వినగా, తనకు సమానమైన స్వభావమున్న సీతకు చెట్టు తొక్క దుస్తులను కట్టాడు.
చీరే గృహీతే తు తయా సబాష్పో నృపతేర్గురుః। నివార్య సీతాం కైకేయీం వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్
సీత ఆ దుస్తులు ధరించిన తరువాత, కన్నీళ్లతో నిండిన రాజగురువు వశిష్ఠుడు, సీతను ఆపుతూ, కైకేయిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అతిప్రవృత్తే దుర్మేధే కైకేయి కులపాంసని। వఞ్చయిత్వా తు రాజానం న ప్రమాణేఽవతిష్ఠసి
"చాలా దూరంగా పోయిన దుష్టబుద్ధి కైకేయి, వంశానికి మచ్చవు; రాజును మోసం చేసి, న్యాయాన్ని పాటించట్లేదు" అని అన్నాడు.
న గన్తవ్యం వనం దేవ్యా సీతయా శీలవర్జితే। అనుష్ఠాస్యతి రామస్య సీతా ప్రకృతమాసనమ్
"ధార్మికత లేని సీత అరణ్యంలోకి వెళ్లకూడదు రాజమాతా; సీత ఇక్కడే రాముని సేవలో ఉండాలి" అని అన్నాడు.
ఆత్మా హి దారాః సర్వేషాం దారసంగ్రహవర్తినామ్। ఆత్మేయమితి రామస్య పాలయిష్యతి మేదినీమ్
"ప్రతి గృహస్థునికి భార్య తన ప్రాణమే; రాముడు కూడా సీతను తన ప్రాణంగా భావించి, ఈ భూమిని రక్షిస్తాడు" అని అన్నాడు.
అథ యాస్యతి వైదేహీ వనం రామేణ సంగతా। వయమత్రానుయాస్యామః పురం చేదం గమిష్యతి
ఇప్పుడు వైదేహి రామునితో కలిసి అడవికి వెళ్ళిపోతుంటే, ఈ నగరాన్ని వదిలిపెట్టాల్సి వస్తే, మేము కూడా ఇక్కడినుంచి వారిని అనుసరిస్తాము.
అన్తపాలాశ్చ యాస్యన్తి సదారో యత్ర రాఘవః। సహోపజీవ్యం రాష్ట్రం చ పురం చ సపరిచ్ఛదమ్
రాఘవుడు తన భార్యతో ఎక్కడికి వెళ్తాడో, అక్కడికి రక్షకులు, ప్రజలు, రాజ్యం, నగరం, సేవకులు అందరూ వెళ్ళిపోతారు.
భరతశ్చ సశత్రుఘ్నశ్చీరవాసా వనేచరః। వనే వసన్తం కాకుత్స్థమనువత్స్యతి పూర్వజమ్
భరతుడు శత్రుఘ్నుడితో కలిసి త్రునికట్ట బట్టలు ధరించి, అడవిలో ఉండే తన అన్నయ్య కకుత్స్థుని అనుసరిస్తూ అక్కడే నివసిస్తారు.
తతః శూన్యాం గతజనాం వసుధాం పాదపైః సహ। త్వమేకా శాధి దుర్వృత్తా ప్రజానామహితే స్థితా
అప్పుడు ఈ భూమి జనంతో ఖాళీ అయి, చెట్లు మాత్రమే మిగిలిపోతాయి. అప్పుడు నీవు ఒంటరిగా, ప్రజలకు హితం కానివాడివై, పాలించు.
న హి తద్ భవితా రాష్ట్రం యత్ర రామో న భూపతిః। తద్ వనం భవితా రాష్ట్రం యత్ర రామో నివత్స్యతి
రాముడు రాజు కాని చోటు రాజ్యం కాదు; రాముడు ఉన్న అడవే నిజమైన రాజ్యం అవుతుంది.
న హ్యదత్తాం మహీం పిత్రా భరతః శాస్తుమిచ్ఛతి। త్వయి వా పుత్రవద్ వస్తుం యది జాతో మహీపతేః
తండ్రి ఇచ్చని భూమిని పాలించాలన్న ఆసక్తి భరతునికి లేదు. నీవు ఉన్న చోట రాజు కుమారుడిగా ఉండాలన్న కోరిక కూడా అతనికి లేదు.
యద్యపి త్వం క్షితితలాద్ గగనం చోత్పతిష్యసి। పితృవంశచరిత్రజ్ఞః సోఽన్యథా న కరిష్యతి
నీవు భూమిని దాటి ఆకాశానికెత్తినా, తన పితృవంశ పరంపరను తెలిసిన వాడు భరతుడు తన ధర్మాన్ని వదలడు.
తత్ త్వయా పుత్రగర్ధిన్యా పుత్రస్య కృతమప్రియమ్। లోకే నహి స విద్యేత యో న రామమనువ్రతః
నీ కుమారుని కోసం తపించి, నీవు నీ కుమారుడికి అన్యాయం చేసావు. ఈ లోకంలో రాముని సేవ చేయని వారు ఎవరూ ఉండరు.