ఏవముక్తో ధిగిత్యేవ రాజా దశరథోఽబ్రవీత్। వ్రీడితశ్చ జనః సర్వః సా చ తన్నావబుధ్యత
ఇలా 'అయ్యో నీకు!' అని అన్నప్పుడు దశరథుడు సమాధానం చెప్పాడు. అందరూ సిగ్గుపడ్డారు, కానీ ఆమె మాత్రం అర్థం చేసుకోలేదు.
తత్ర వృద్ధో మహామాత్రః సిద్ధార్థో నామ నామతః। శుచిర్బహుమతో రాజ్ఞః కైకేయీమిదమబ్రవీత్
అప్పుడు వయసు మీద పడ్డ, రాజుకు ఎంతో ఆదరణ కలిగిన, సిద్ధార్థుడు అనే మంత్రివర్యుడు కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
అసమఞ్జో గృహీత్వా తు క్రీడతః పథి దారకాన్। సరయ్వాం ప్రక్షిపన్నప్సు రమతే తేన దుర్మతిః
అసమంజసుడు వీధిలో ఆడుకుంటున్న పిల్లలను పట్టుకుని, సరయూ నదిలో నీళ్లలో వేసేవాడు. ఆ దుష్టుడు అందులో ఆనందం పొందేవాడు.
తం దృష్ట్వా నాగరాః సర్వే క్రుద్ధా రాజానమబ్రువన్। అసమఞ్జం వృణీష్వైకమస్మాన్ వా రాష్ట్రవర్ధన
అది చూసిన పట్టణవాసులందరూ కోపంతో రాజుతో ఇలా అన్నారు: 'రాష్ట్రాన్ని పెంచే రాజా! అసమంజసుని లేదా మమ్మల్ని ఎవరిని కావాలో ఎంచుకో.'
తానువాచ తతో రాజా కింనిమిత్తమిదం భయమ్। తాశ్చాపి రాజ్ఞా సమ్పృష్టా వాక్యం ప్రకృతయోఽబ్రువన్
అప్పుడు రాజు వారిని అడిగాడు: 'ఈ భయం ఎందుకు?' అని. రాజు అడిగినప్పుడు ప్రజలు ఇలా చెప్పారు.
క్రీడతస్త్వేష నః పుత్రాన్ బాలానుద్భ్రాన్తచేతసః। సరయ్వాం ప్రక్షిపన్మౌర్ఖ్యాదతులాం ప్రీతిమశ్నుతే
ఆడుకుంటున్నప్పుడు మన పిల్లలను, ఇంకా మనస్సు స్థిరంగా లేని వారిని, అతడు సరయూ నదిలో వేసి, అజ్ఞానంతో చాలా ఆనందపడుతున్నాడు.
స తాసాం వచనం శ్రుత్వా ప్రకృతీనాం నరాధిపః। తం తత్యాజాహితం పుత్రం తాసాం ప్రియచికీర్షయా
పౌరులు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు తనకు ఏమాత్రం అపకారం చేయని తన కుమారుడిని, వారిని సంతుష్టిపర్చాలనే ఉద్దేశంతో వదిలిపెట్టాడు.
తం యానం శీఘ్రమారోప్య సభార్యం సపరిచ్ఛదమ్। యావజ్జీవం వివాస్యోఽయమితి తానన్వశాత్ పితా
తండ్రి ఆజ్ఞతో, అతడిని భార్యతో పాటు సేవకులతో కూడిన రథంలో వేగంగా ఎక్కించి, జీవితాంతం అరణ్యంలో ఉండమని దేశనుంచి పంపించాడు.
స ఫాలపిటకం గృహ్య గిరిదుర్గాణ్యలోకయత్। దిశః సర్వాస్త్వనుచరన్ స యథా పాపకర్మకృత్
అతడు కొడవలి, బుట్ట తీసుకుని, పర్వత గుహల్లో తిరుగుతూ, అన్ని దిశలలో సంచరించాడు; పాపం చేసినవాడిలా అల్లాడుతూ జీవించాడు.
ఇత్యేనమత్యజద్ రాజా సగరో వై సుధార్మికః। రామః కిమకరోత్ పాపం యేనైవముపరుధ్యతే
అలా ధర్మపరుడు అయిన సాగరుడు తన కుమారుని వదలలేదు. మరి రాముడు ఏ పాపం చేశాడో, ఇంతటి అవమానానికి గురవుతున్నాడు?
నహి కంచన పశ్యామో రాఘవస్యాగుణం వయమ్। దుర్లభో హ్యస్య నిరయః శశాఙ్కస్యేవ కల్మషమ్
రాఘవునిలో ఎలాంటి దోషం మేము చూడలేదు. చంద్రుడికి మచ్చ పడినట్టు, రాముడికి నరకంలో పడటం అసాధ్యమే.
అథవా దేవి త్వం కంచిద్ దోషం పశ్యసి రాఘవే। తమద్య బ్రూహి తత్త్వేన తదా రామో వివాస్యతే
లేదా, దేవీ! రాఘవునిలో ఏదైనా తప్పు నీకు కనిపిస్తే, నేడు నిజంగా చెప్పు. అప్పుడు రాముడిని అరణ్యంలోకి పంపిస్తాం.
అదుష్టస్య హి సంత్యాగః సత్పథే నిరతస్య చ। నిర్దహేదపి శక్రస్య ద్యుతిం ధర్మవిరోధవాన్
పాపం లేని, ధర్మమార్గంలో నడిచే వాడిని వదిలిపెట్టడం, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండి, ఇంద్రుని తేజస్సును కూడా నాశనం చేస్తుంది.
తదలం దేవి రామస్య శ్రియా విహతయా త్వయా। లోకతోఽపి హి తే రక్ష్యః పరివాదః శుభాననే
దేవీ! రాముని భాగ్యాన్ని నాశనం చేయడాన్ని ఇక మానిపో. నీపై లోకంలో అపవాదం రాకుండా నీవు కూడా జాగ్రత్తపడాలి, శుభముఖి!
శ్రుత్వా తు సిద్ధార్థవచో రాజా శ్రాన్తతరస్వరః। శోకోపహతయా వాచా కైకేయీమిదమబ్రవీత్
సిద్ధార్థుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు దుఃఖంతో గళం బలహీనమై, కైకేయిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
ఏతద్వచో నేచ్ఛసి పాపరూపే హితం న జానాసి మమాత్మనోఽథవా। ఆస్థాయ మార్గం కృపణం కుచేష్టా చేష్టా హి తే సాధుపథాదపేతా
ఈ మాటలు నీకోసం మంచివైనా, నీవు వినాలనుకోవడం లేదు. నాకు, నీకూ ఏది మేలో నీకు తెలియదు. దయలేని మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, నీ ప్రవర్తన మంచివారి మార్గానికి దూరమైంది.
అనువ్రజిష్యామ్యహమద్య రామం రాజ్యం పరిత్యజ్య సుఖం ధనం చ। సర్వే చ రాజ్ఞా భరతేన చ త్వం యథాసుఖం భుఙ్క్ష్వ చిరాయ రాజ్యమ్
ఈ రోజు నేను రాముని వెంట వెళ్తాను. రాజ్యం, సుఖం, ధనం అన్నీ వదిలేస్తాను. నువ్వు, భరతుడు, రాజు ప్రజలు అందరూ, ఎంతకాలమైనా రాజ్యాన్ని ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుభవించండి.
thumb|సప్తత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తత్రింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ముప్పై ఏడు వ సర్గను వినండి.
మహామాత్రవచః శ్రుత్వా రామో దశరథం తదా। అభ్యభాషత వాక్యం తు వినయజ్ఞో వినీతవత్
మహామాత్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాముడు వినయంతో, మర్యాదగా దశరథునితో ఇలా మాట్లాడాడు.
త్యక్తభోగస్య మే రాజన్ వనే వన్యేన జీవతః। కిం కార్యమనుయాత్రేణ త్యక్తసఙ్గస్య సర్వతః
రాజా! నేను సుఖాలను వదిలి, అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవించబోతున్నాను. అన్ని బంధాలను వదిలిన నాకు, ఎవరి సహాయమూ అవసరం లేదు.
యో హి దత్త్వా ద్విపశ్రేష్ఠం కక్ష్యాయాం కురుతే మనః। రజ్జుస్నేహేన కిం తస్య త్యజతః కుఞ్జరోత్తమమ్
ఎవరైనా గొప్ప ఏనుగును ఇచ్చి, దాని కట్టులో మనసు పెట్టినవాడికి, ఆ ఏనుగును వదిలిన తర్వాత, దానికి కట్టిన తాడుతో ఏమి పని?
తథా మమ సతాం శ్రేష్ఠ కిం ధ్వజిన్యా జగత్పతే। సర్వాణ్యేవానుజానామి చీరాణ్యేవానయన్తు మే
అలాగే, సద్గుణులలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా! నాకు సైన్యం ఎందుకు? అందరూ వెనక్కి వెళ్లవచ్చు. నాకు కేవలం వృక్షచర్మాలు మాత్రమే తీసుకురావాలని అనుమతిస్తున్నాను.
ఖనిత్రపిటకే చోభే సమానయత గచ్ఛత। చతుర్దశ వనే వాసం వర్షాణి వసతో మమ
కొడవలి, బుట్ట రెండూ కూడా తీసుకురండి. నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసించాలి.
అథ చీరాణి కైకేయీ స్వయమాహృత్య రాఘవమ్। ఉవాచ పరిధత్స్వేతి జనౌఘే నిరపత్రపా
అప్పుడు కైకేయి, జనసమూహం మధ్యలో ఏమాత్రం సిగ్గు లేకుండా, తానే వృక్షచర్మాలు తీసుకువచ్చి, రాఘవునికి 'ఇవి ధరించు' అని చెప్పింది.
స చీరే పురుషవ్యాఘ్రః కైకేయ్యాః ప్రతిగృహ్య తే। సూక్ష్మవస్త్రమవక్షిప్య మునివస్త్రాణ్యవస్త హ
అప్పుడు మానవసింహుడైన రాముడు, కైకేయి ఇచ్చిన చెట్టు తొక్కల దుస్తులు తీసుకుని, తన మెత్తని వస్త్రాన్ని పక్కన పెట్టి, మునుల వేషాన్ని ధరించాడు.
లక్ష్మణశ్చాపి తత్రైవ విహాయ వసనే శుభే। తాపసాచ్ఛాదనే చైవ జగ్రాహ పితురగ్రతః
అక్కడే లక్ష్మణుడు కూడా తన అందమైన వస్త్రాలను విడిచిపెట్టి, తండ్రి ముందు తపస్వుల దుస్తులను తీసుకున్నాడు.
అథాత్మపరిధానార్థం సీతా కౌశేయవాసినీ। సమ్ప్రేక్ష్య చీరం సంత్రస్తా పృషతీ వాగురామివ
ఆ సమయంలో పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన సీత, ఆ చెట్టు తొక్కల దుస్తులను చూసి, భయంతో వణికిన జింకలా భయపడింది.
సా వ్యపత్రపమాణేవ ప్రగృహ్య చ సుదుర్మనాః। కైకేయ్యాః కుశచీరే తే జానకీ శుభలక్షణా
శుభలక్షణాలుతో కూడిన జనకుని కుమార్తె సీత, మనసు బాధతో, తలవంచి, కైకేయి ఇచ్చిన కుశచెట్టు దుస్తులను తీసుకుంది.
అశ్రుసమ్పూర్ణనేత్రా చ ధర్మజ్ఞా ధర్మదర్శినీ। గన్ధర్వరాజప్రతిమం భర్తారమిదమబ్రవీత్
కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిన, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, ధర్మనిష్ఠురాలైన సీత, గంధర్వరాజులవంటి భర్తను చూస్తూ ఇలా చెప్పింది.
కథం ను చీరం బఘ్నన్తి మునయో వనవాసినః। ఇతి హ్యకుశలా సీతా సా ముమోహ ముహుర్ముహుః
"అటవిలో నివసించే మునులు ఇలాంటి దుస్తులు ఎలా ధరిస్తారు?" అని తెలియని సీత, మళ్లీ మళ్లీ మూర్చిపోయింది.