ధాన్యకోశశ్చ యః కశ్చిద్ ధనకోశశ్చ మామకః। తౌ రామమనుగచ్ఛేతాం వసన్తం నిర్జనే వనే
నా దగ్గర ఉన్న అన్నదానపు నిల్వలు, ధనపు నిల్వలు అన్నీ, రాముడు ఒంటరిగా అడవిలో నివసించేటప్పుడు అతడిని అనుసరించాలి.
యజన్ పుణ్యేషు దేశేషు విసృజంశ్చాప్తదక్షిణాః। ఋషిభిశ్చాపి సంగమ్య ప్రవత్స్యతి సుఖం వనే
పవిత్రమైన ప్రదేశాల్లో యజ్ఞాలు చేసి, యోగ్యమైన వారికి దానాలు ఇచ్చి, ఋషులతో కలసి ఉండి, అతడు అడవిలో సుఖంగా జీవిస్తాడు.
భరతశ్చ మహాబాహురయోధ్యాం పాలయిష్యతి। సర్వకామైః పునః శ్రీమాన్ రామః సంసాధ్యతామితి
బలమైన భరతుడు అయోధ్యను పాలిస్తాడు. రామునికి మళ్లీ అన్ని కోరికలు నెరవేరాలి.
ఏవం బ్రువతి కాకుత్స్థే కైకేయ్యా భయమాగతమ్। ముఖం చాప్యగమచ్ఛోషం స్వరశ్చాపి వ్యరుధ్యత
కాకుత్స్థుడి గురించి కైకేయి ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆమెకు భయం పట్టుకుంది; ముఖం వాడిపోయింది, స్వరం ఆగిపోయింది.
సా విషణ్ణా చ సంత్రస్తా ముఖేన పరిశుష్యతా। రాజానమేవాభిముఖీ కైకేయీ వాక్యమబ్రవీత్
ఆమె మనసు కలవరపడి, భయంతో, ముఖం పొడిబారిపోయి, రాజుని వైపు తిరిగి కైకేయి ఇలా చెప్పింది.
రాజ్యం గతధనం సాధో పీతమణ్డాం సురామివ। నిరాస్వాద్యతమం శూన్యం భరతో నాభిపత్స్యతే
ధనం లేని, ఆనందం లేని, ఖాళీ రాజ్యాన్ని భరతుడు కోరడు; అది మద్యం నుండి మద్యం పోయినట్టు రుచి లేనిది.
కైకేయ్యాం ముక్తలజ్జాయాం వదన్త్యామతిదారుణమ్। రాజా దశరథో వాక్యమువాచాయతలోచనామ్
కైకేయి సిగ్గు విడిచిపెట్టి చాలా కఠినంగా మాట్లాడినప్పుడు, పద్మాకారమైన కన్నులతో ఉన్న దశరథుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
వహన్తం కిం తుదసి మాం నియుజ్య ధురి మాహితే। అనార్యే కృత్యమారబ్ధం కిం న పూర్వముపారుధః
నీవు నన్ను ఈ భారమైన పనిలో పెట్టి, నేను భారం మోస్తున్నప్పుడు ఎందుకు బాధ పెడుతున్నావు? అనార్యా! ఈ పని మొదలు పెట్టేముందే నన్ను ఆపలేదేంటి?
తస్యైతత్ క్రోధసంయుక్తముక్తం శ్రుత్వా వరాఙ్గనా। కైకేయీ ద్విగుణం క్రుద్ధా రాజానమిదమబ్రవీత్
దశరథుడు కోపంతో ఇలా అన్న మాటలు విని, కైకేయి రెండింతలు కోపంతో రాజుతో ఇలా చెప్పింది.
తవైవ వంశే సగరో జ్యేష్ఠపుత్రముపారుధత్। అసమఞ్జ ఇతి ఖ్యాతం తథాయం గన్తుమర్హతి
నీ వంశంలోనే సాగరుడు తన పెద్ద కుమారుడైన అసమంజసుని వెలివేశాడు. అలాగే ఇతడూ వెళ్లాలి.
ఏవముక్తో ధిగిత్యేవ రాజా దశరథోఽబ్రవీత్। వ్రీడితశ్చ జనః సర్వః సా చ తన్నావబుధ్యత
ఇలా 'అయ్యో నీకు!' అని అన్నప్పుడు దశరథుడు సమాధానం చెప్పాడు. అందరూ సిగ్గుపడ్డారు, కానీ ఆమె మాత్రం అర్థం చేసుకోలేదు.
తత్ర వృద్ధో మహామాత్రః సిద్ధార్థో నామ నామతః। శుచిర్బహుమతో రాజ్ఞః కైకేయీమిదమబ్రవీత్
అప్పుడు వయసు మీద పడ్డ, రాజుకు ఎంతో ఆదరణ కలిగిన, సిద్ధార్థుడు అనే మంత్రివర్యుడు కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
అసమఞ్జో గృహీత్వా తు క్రీడతః పథి దారకాన్। సరయ్వాం ప్రక్షిపన్నప్సు రమతే తేన దుర్మతిః
అసమంజసుడు వీధిలో ఆడుకుంటున్న పిల్లలను పట్టుకుని, సరయూ నదిలో నీళ్లలో వేసేవాడు. ఆ దుష్టుడు అందులో ఆనందం పొందేవాడు.
తం దృష్ట్వా నాగరాః సర్వే క్రుద్ధా రాజానమబ్రువన్। అసమఞ్జం వృణీష్వైకమస్మాన్ వా రాష్ట్రవర్ధన
అది చూసిన పట్టణవాసులందరూ కోపంతో రాజుతో ఇలా అన్నారు: 'రాష్ట్రాన్ని పెంచే రాజా! అసమంజసుని లేదా మమ్మల్ని ఎవరిని కావాలో ఎంచుకో.'
తానువాచ తతో రాజా కింనిమిత్తమిదం భయమ్। తాశ్చాపి రాజ్ఞా సమ్పృష్టా వాక్యం ప్రకృతయోఽబ్రువన్
అప్పుడు రాజు వారిని అడిగాడు: 'ఈ భయం ఎందుకు?' అని. రాజు అడిగినప్పుడు ప్రజలు ఇలా చెప్పారు.
క్రీడతస్త్వేష నః పుత్రాన్ బాలానుద్భ్రాన్తచేతసః। సరయ్వాం ప్రక్షిపన్మౌర్ఖ్యాదతులాం ప్రీతిమశ్నుతే
ఆడుకుంటున్నప్పుడు మన పిల్లలను, ఇంకా మనస్సు స్థిరంగా లేని వారిని, అతడు సరయూ నదిలో వేసి, అజ్ఞానంతో చాలా ఆనందపడుతున్నాడు.
స తాసాం వచనం శ్రుత్వా ప్రకృతీనాం నరాధిపః। తం తత్యాజాహితం పుత్రం తాసాం ప్రియచికీర్షయా
పౌరులు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు తనకు ఏమాత్రం అపకారం చేయని తన కుమారుడిని, వారిని సంతుష్టిపర్చాలనే ఉద్దేశంతో వదిలిపెట్టాడు.
తం యానం శీఘ్రమారోప్య సభార్యం సపరిచ్ఛదమ్। యావజ్జీవం వివాస్యోఽయమితి తానన్వశాత్ పితా
తండ్రి ఆజ్ఞతో, అతడిని భార్యతో పాటు సేవకులతో కూడిన రథంలో వేగంగా ఎక్కించి, జీవితాంతం అరణ్యంలో ఉండమని దేశనుంచి పంపించాడు.
స ఫాలపిటకం గృహ్య గిరిదుర్గాణ్యలోకయత్। దిశః సర్వాస్త్వనుచరన్ స యథా పాపకర్మకృత్
అతడు కొడవలి, బుట్ట తీసుకుని, పర్వత గుహల్లో తిరుగుతూ, అన్ని దిశలలో సంచరించాడు; పాపం చేసినవాడిలా అల్లాడుతూ జీవించాడు.
ఇత్యేనమత్యజద్ రాజా సగరో వై సుధార్మికః। రామః కిమకరోత్ పాపం యేనైవముపరుధ్యతే
అలా ధర్మపరుడు అయిన సాగరుడు తన కుమారుని వదలలేదు. మరి రాముడు ఏ పాపం చేశాడో, ఇంతటి అవమానానికి గురవుతున్నాడు?
నహి కంచన పశ్యామో రాఘవస్యాగుణం వయమ్। దుర్లభో హ్యస్య నిరయః శశాఙ్కస్యేవ కల్మషమ్
రాఘవునిలో ఎలాంటి దోషం మేము చూడలేదు. చంద్రుడికి మచ్చ పడినట్టు, రాముడికి నరకంలో పడటం అసాధ్యమే.
అథవా దేవి త్వం కంచిద్ దోషం పశ్యసి రాఘవే। తమద్య బ్రూహి తత్త్వేన తదా రామో వివాస్యతే
లేదా, దేవీ! రాఘవునిలో ఏదైనా తప్పు నీకు కనిపిస్తే, నేడు నిజంగా చెప్పు. అప్పుడు రాముడిని అరణ్యంలోకి పంపిస్తాం.
అదుష్టస్య హి సంత్యాగః సత్పథే నిరతస్య చ। నిర్దహేదపి శక్రస్య ద్యుతిం ధర్మవిరోధవాన్
పాపం లేని, ధర్మమార్గంలో నడిచే వాడిని వదిలిపెట్టడం, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండి, ఇంద్రుని తేజస్సును కూడా నాశనం చేస్తుంది.
తదలం దేవి రామస్య శ్రియా విహతయా త్వయా। లోకతోఽపి హి తే రక్ష్యః పరివాదః శుభాననే
దేవీ! రాముని భాగ్యాన్ని నాశనం చేయడాన్ని ఇక మానిపో. నీపై లోకంలో అపవాదం రాకుండా నీవు కూడా జాగ్రత్తపడాలి, శుభముఖి!
శ్రుత్వా తు సిద్ధార్థవచో రాజా శ్రాన్తతరస్వరః। శోకోపహతయా వాచా కైకేయీమిదమబ్రవీత్
సిద్ధార్థుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు దుఃఖంతో గళం బలహీనమై, కైకేయిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
ఏతద్వచో నేచ్ఛసి పాపరూపే హితం న జానాసి మమాత్మనోఽథవా। ఆస్థాయ మార్గం కృపణం కుచేష్టా చేష్టా హి తే సాధుపథాదపేతా
ఈ మాటలు నీకోసం మంచివైనా, నీవు వినాలనుకోవడం లేదు. నాకు, నీకూ ఏది మేలో నీకు తెలియదు. దయలేని మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, నీ ప్రవర్తన మంచివారి మార్గానికి దూరమైంది.
అనువ్రజిష్యామ్యహమద్య రామం రాజ్యం పరిత్యజ్య సుఖం ధనం చ। సర్వే చ రాజ్ఞా భరతేన చ త్వం యథాసుఖం భుఙ్క్ష్వ చిరాయ రాజ్యమ్
ఈ రోజు నేను రాముని వెంట వెళ్తాను. రాజ్యం, సుఖం, ధనం అన్నీ వదిలేస్తాను. నువ్వు, భరతుడు, రాజు ప్రజలు అందరూ, ఎంతకాలమైనా రాజ్యాన్ని ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుభవించండి.
thumb|సప్తత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తత్రింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ముప్పై ఏడు వ సర్గను వినండి.
మహామాత్రవచః శ్రుత్వా రామో దశరథం తదా। అభ్యభాషత వాక్యం తు వినయజ్ఞో వినీతవత్
మహామాత్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాముడు వినయంతో, మర్యాదగా దశరథునితో ఇలా మాట్లాడాడు.
త్యక్తభోగస్య మే రాజన్ వనే వన్యేన జీవతః। కిం కార్యమనుయాత్రేణ త్యక్తసఙ్గస్య సర్వతః
రాజా! నేను సుఖాలను వదిలి, అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవించబోతున్నాను. అన్ని బంధాలను వదిలిన నాకు, ఎవరి సహాయమూ అవసరం లేదు.