వాక్యవజ్రైరనుపమైర్నిర్భిన్దన్నివ చాశుభైః। కైకేయ్యాః సర్వమర్మాణి సుమన్త్రః ప్రత్యభాషత
వజ్రంలాంటి, అసమానమైన, కఠినమైన మాటలతో, సుమంత్రుడు కైకేయి హృదయంలోని అన్ని మర్మస్థానాలను చీల్చినట్లు మాట్లాడాడు.
యస్యాస్తవ పతిస్త్యక్తో రాజా దశరథః స్వయమ్। భర్తా సర్వస్య జగతః స్థావరస్య చరస్య చ
రాజు దశరథుడు, జగత్తులోని స్థావర చరాలతో కూడిన సమస్తానికి భర్త అయినవాడు, నీ కోసం తన భార్యను వదిలేశాడు.
నహ్యకార్యతమం కించిత్తవ దేవీహ విద్యతే। పతిఘ్నీం త్వామహం మన్యే కులఘ్నీమపి చాన్తతః
ఇక్కడ దేవీ, నీకంటే దారుణమైన పని మరొకటి లేదు. నిన్ను నేను భర్తను చంపినవాడిగా, చివరికి వంశాన్ని నాశనం చేసినవాడిగా భావిస్తున్నాను.
యన్మహేన్ద్రమివాజయ్యం దుష్ప్రకమ్ప్యమివాచలమ్। మహోదధిమివాక్షోభ్యం సంతాపయసి కర్మభిః
నీ చేతల వల్ల, ఇంద్రుడిలా జయించలేని వాడిని, పర్వతంలా కదిలించలేని వాడిని, మహాసముద్రంలా కలకలం రాని వాడిని బాధ పెడుతున్నావు.
మావమంస్థా దశరథం భర్తారం వరదం పతిమ్। భర్తురిచ్ఛా హి నారీణాం పుత్రకోట్యా విశిష్యతే
దశరథ మహారాజును, నీ భర్తను, నీకు మంచి చేసే వాడిని తక్కువగా చూడవద్దు. ఎందుకంటే భార్యలకు భర్త కోరిక పిల్లల కోటికంటే ఎక్కువ.
యథావయో హి రాజ్యాని ప్రాప్నువన్తి నృపక్షయే। ఇక్ష్వాకుకులనాథేఽస్మింస్తం లోపయితుమిచ్ఛసి
రాజు మరణించిన తర్వాత వయస్సు ప్రకారం రాజ్యాలు లభించునట్లు, ఇక్ష్వాకుల వంశాధిపతికి రావాల్సినది తీసివేయాలని నీవు కోరుకుంటున్నావు.
రాజా భవతు తే పుత్రో భరతః శాస్తు మేదినీమ్। వయం తత్ర గమిష్యామో యత్ర రామో గమిష్యతి
నీ కుమారుడు భరతుడు రాజు కావచ్చు, భూమిని పాలించవచ్చు. కానీ మేమంతా రాముడు ఎక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడికి వెళ్తాము.
న చ తే విషయే కశ్చిద్ బ్రాహ్మణో వస్తుమర్హతి। తాదృశం త్వమమర్యాదమద్య కర్మ కరిష్యసి
నీ రాజ్యంలో ఒక్క బ్రాహ్మణుడైనా ఉండకూడదు. నువ్వు ఈరోజు ఇంత అశుభకార్యాన్ని చేయబోతున్నావు.
నూనం సర్వే గమిష్యామో మార్గం రామనిషేవితమ్। త్యక్తా యా బాన్ధవైః సర్వైర్బ్రాహ్మణైః సాధుభిః సదా
నిశ్చయంగా మేమంతా రాముడు ఎటు పోతాడో ఆ మార్గంలో వెళ్తాము. బంధువులు, బ్రాహ్మణులు, మంచి వారు అందరూ వదిలేసిన దారిలోనే.
కా ప్రీతీ రాజ్యలాభేన తవ దేవి భవిష్యతి। తాదృశం త్వమమర్యాదం కర్మ కర్తుం చికీర్షసి
దేవీ, నువ్వు ఇలాంటి నిందనీయమైన పని చేయాలని ఉద్దేశించినప్పుడు, రాజ్యం పొందడంలో నీకు ఏమి ఆనందం కలుగుతుంది?
ఆశ్చర్యమివ పశ్యామి యస్యాస్తే వృత్తమీదృశమ్। ఆచరన్త్యా న వివృతా సద్యో భవతి మేదినీ
నీలాంటి ప్రవర్తన ఉన్నవారిని భూమి వెంటనే పగిలిపోకుండా ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
మహాబ్రహ్మర్షిసృష్టా వా జ్వలన్తో భీమదర్శనాః। ధిగ్వాగ్దణ్డా న హింసన్తి రామప్రవ్రాజనే స్థితామ్
మహాబ్రహ్మర్షులు సృష్టించిన, భయంకరంగా మండే శాపశక్తులు కూడా రాముని వనవాసానికి పంపడంలో నీవు నిలబడినందుకు నిన్ను హాని చేయడం లేదు.
ఆమ్రం ఛిత్త్వా కుఠారేణ నిమ్బం పరిచరేత్ తు కః। యశ్చైనం పయసా సిఞ్చేన్నైవాస్య మధురో భవేత్
మామిడి చెట్టును నరికి, దానికి బదులు వేప చెట్టును పెంచే వాడు ఎవడు? దానికి పాలతో నీరు పోసినా అది తీపిగా మారదు.
ఆభిజాత్యం హి తే మన్యే యథా మాతుస్తథైవ చ। న హి నిమ్బాత్ స్రవేత్ క్షౌద్రం లోకే నిగదితం వచః
నీ వంశం కూడా నీ తల్లి వలెనే ఉందని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే వేప చెట్టులోనుంచి తేనె పొంగిపొర్లదని లోకంలో అంటారు.
తవ మాతురసద్గ్రాహం విద్మ పూర్వం యథా శ్రుతమ్। పితుస్తే వరదః కశ్చిద్ దదౌ వరమనుత్తమమ్
నీ తల్లి దుష్ట స్వభావాన్ని మేము ముందే విన్నాము. నీ తండ్రికి ఒక మంచి దాత ఒక అద్భుతమైన వరం ఇచ్చాడని తెలుసు.
సర్వభూతరుతం తస్మాత్ సంజజ్ఞే వసుధాధిపః। తేన తిర్యగ్గతానాం చ భూతానాం విదితం వచః
ఆ వరంతో నీ తండ్రి భూమిపతి అన్ని జీవుల మాటలు, పక్షుల మాటలు కూడా అర్థం చేసుకునే శక్తిని పొందాడు.
తతో జృమ్భస్య శయనే విరుతాద్ భూరివర్చసః। పితుస్తే విదితో భావః స తత్ర బహుధాహసత్
తర్వాత జృంభ అనే మంచంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, నీ తండ్రి అనేక జంతువుల శబ్దాలు విని, పునఃపునః నవ్వాడు.
తత్ర తే జననీ క్రుద్ధా మృత్యుపాశమభీప్సతీ। హాసం తే నృపతే సౌమ్య జిజ్ఞాసామీతి చాబ్రవీత్
అక్కడ నీ తల్లి కోపంతో, మరణాన్ని కోరుతూ, 'నీ నవ్వు కారణం చెప్పు' అని నీ తండ్రిని అడిగింది.
నృపశ్చోవాచ తాం దేవీం హాసం శంసామి తే యది। తతో మే మరణం సద్యో భవిష్యతి న సంశయః
రాజు ఆమెకు ఇలా చెప్పాడు: 'నేను నవ్వు కారణం చెప్పితే వెంటనే చనిపోతాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
మాతా తే పితరం దేవి పునః కేకయమబ్రవీత్। శంస మే జీవ వా మా వా న మాం త్వం ప్రహసిష్యసి
తర్వాత నీ తల్లి, కేకయ దేశపు రాణి, నీ తండ్రిని మళ్లీ అడిగింది: 'నీవు బ్రతికినా, చనిపోయినా, నాకు తప్పకుండా చెప్పాలి. నన్ను మోసం చేయకూడదు.'
ప్రియయా చ తథోక్తః స కేకయః పృథివీపతిః। తస్మై తం వరదాయార్థం కథయామాస తత్త్వతః
తన ప్రియమైన భార్య మాటలు విన్న కేకయ దేశాధిపతి, ఆ వరాన్ని ఇవ్వడంలో నిజంగా జరిగిన సంగతిని ఆమెకు వివరంగా చెప్పాడు.
తతః స వరదః సాధూ రాజానం ప్రత్యభాషత। మ్రియతాం ధ్వంసతాం వేయం మా శంసీస్త్వం మహీపతే
అప్పుడా వరదాత, సంతోషంగా రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "ఈ విషయాన్ని మరెవరికీ చెప్పకూడదు, ఇది మరణానికైనా, నాశనానికైనా దారి తీసినా."
స తచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య ప్రసన్నమనసో నృపః। మాతరం తే నిరస్యాశు విజహార కుబేరవత్
ఆ మాటలు విని, ఆనందంగా మనసు కలిగిన రాజు, వెంటనే నీ తల్లిని పంపించి, కుబేరుడిలా సుఖంగా గడిపాడు.
తథా త్వమపి రాజానం దుర్జనాచరితే పథి। అసద్గ్రాహమిమం మోహాత్ కురుషే పాపదర్శినీ
అలాగే నువ్వు కూడా, చెడు మార్గాన్ని అనుసరించే వారిలా, మాయలో పడిపోయి, ఈ అసత్య సంకల్పాన్ని పట్టుకుంటున్నావు, పాపాన్ని చూడగలవా!
సత్యశ్చాత్ర ప్రవాదోఽయం లౌకికః ప్రతిభాతి మా। పితౄన్ సమనుజాయన్తే నరా మాతరమఙ్గనాః
ఇక్కడ ఒక సామెత నిజమేనని నాకు అనిపిస్తోంది: "పురుషులు తండ్రులను అనుసరిస్తారు, స్త్రీలు తల్లులను అనుసరిస్తారు."
నైవం భవ గృహాణేదం యదాహ వసుధాధిపః। భర్తురిచ్ఛాముపాస్వేహ జనస్యాస్య గతిర్భవ
ఇలా చేయకూడదు; భూమిని పాలించే రాజు చెప్పిన మాటను అంగీకరించు. ఇక్కడ భర్త కోరికలను గౌరవించు, ప్రజలకు ఆశ్రయంగా ఉండు.
మా త్వం ప్రోత్సాహితా పాపైర్దేవరాజసమప్రభమ్। భర్తారం లోకభర్తారమసద్ధర్మముపాదధ
పాపుల మాటలకు లోనై, దేవేంద్రునితో సమానమైన, లోకాన్ని పోషించే నీ భర్తను, నీతికి విరుద్ధమైన మార్గంలో నడిపించకు.
నహి మిథ్యా ప్రతిజ్ఞాతం కరిష్యతి తవానఘః। శ్రీమాన్ దశరథో రాజా దేవి రాజీవలోచనః
నీ పాపరహిత భర్త, మహిమగల పద్మనేత్రుడైన దశరథ మహారాజు, అసత్యంగా ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చడు, ఓ దేవి!
జ్యేష్ఠో వదాన్యః కర్మణ్యః స్వధర్మస్యాపి రక్షితా। రక్షితా జీవలోకస్య బలీ రామోఽభిషిచ్యతామ్
పెద్దవాడు, దాత, కార్యదక్షుడు, తన ధర్మాన్ని, ప్రజలను కాపాడే బలవంతుడు అయిన రాముడు రాజుగా అభిషేకించబడాలి.
పరివాదో హి తే దేవి మహాఁల్లోకే చరిష్యతి। యది రామో వనం యాతి విహాయ పితరం నృపమ్
రాముడు తన తండ్రి అయిన రాజును వదిలి అడవికి వెళ్తే, ఓ దేవి! నీ గురించి లోకంలో పెద్ద అపవాదు వ్యాపిస్తుంది.